Ezkabako talaiatik

1512-2012 Nafarroa Bizirik! Hitzaldia Berriozarren

2012-01-12T21:33:00.000+01:00

1512-2012 Nafarroa Bizirik herri ekimenaBerriozarren ere abian jarriko da laster. Urtarrilaren 26an, ostegunarekin,hitzaldi bat eginen da Kulturgunean 7etan. Hitzaldi horrretan parte hartuko du Sergio Iribarrenek, eta espero dugu batzerre hori ekimen horren aldeko taldea sortzeko abiapuntua izatea.Batzarre irekia izanen da eta interesa duen edonork parte har dezake.

Nafarroaren sua ez da itzali. Nafarroa bizirik!

2012: zabaldu urtea euskarari

2011-12-30T12:31:00.001+01:00

Ni euskaraz idazten ari naiz. Zueuskaraz irakurtzen ari zara. Hura euskara ikasten ari da... bainaeuskaltegian izena emateko epea igarota, bere kasa ikasteko metodobat ekarri dio Olentzerok: Arian du izena metodoak etaElkar-en eskutik atera da. Metodo honek ikasleentzako liburua, lankoadernoa eta CDa dauzka, eta laster merkaturatuko dituzte faltadiren beste material osagarriak: bertsio digitala eta irakurgaiak.

Arianmetodoaren emaitzak ikusteko irrikan nago, eta ez dakit Arianhonek gaindituko duen euskara ikasteko Bakarka metodomitikoa. Nolanahi, ene ustez, metodo hauek guztiak euskara ikastekoosagarri baizik ezin daitezke izan. Nork bere kasa hizkuntza batikasteko, ezinbestekoa da sekulako engaiamendua izatea, oso seriohartzea, eta egunero-egunero tarte bat gordetzea ikasteko.

Euskaltegira joateko denborarik ezduten horiek, Arian metodoa erosita, benetan arituko dira arieta ari, arian ari ikasten egunero-egunero? Batzuk bai, agian, bainanago batek baino gehiagok ez duela laugarren ataletik aitzina eginen,ez baita aski lehen edo bigarren atalak ikastearekin: sekulakokonpromisoa eskatzen dute metodo hauek guztiak. Neronek alemanaikasteko ahaleginak egin nituen horrelako metodo batekin... eta gauregun hitz batzuk baino ez dakizkit alemanez, hasieran aurreikustennuen mailatik oso-oso urruti.

Gainera, oraingoz, Arian metodoarenlehen maila baino ez dute, A1 mailari dagokiona, euskara ikastenhutsetik hasi nahi dutenentzat alegia; urtero beste maila batkaleratzeko asmoa dute, hurrenez hurren, A2, B1, B2, eta C1 mailari—EGAren baliokideari— dagokiona.

Ez nuke inor zapuztu nahi: lerrookirakurtzen ari den inork Arian metodoa eros badu, animo! Euskaldunon eginbeharra da euskara ikasten ari denari laguntzea etaanimoak ematea. Hortaz Arian ari... euskara ikasi?

2012... Zabaldu urtea euskarari!

Agosti Xaho eta Euskal Pizkundea mintzaldia

2011-12-23T10:44:00.000+01:00

“Agosti Xaho eta Euskal Pizkundea”mintzaldia eginen da Berriozarren hilaren 27an.

Agosti Xaho, aitzindari bakartialiburua izanen dugu solasgai egilearekin, Xabier Zabaltza Perez-Nievasekin.

Aurten berrehun urte bete dira Xaho jaio zenetik eta urtean zehar hainbat ekitaldi egin dira haren izena eta izana hobeki ezagutzeko, besteak beste, Donostian EIEren eskutik egin jardunaldia edota Xabier Zabaltzaren beraren liburuaren aurkezpena Hendaian.

Xahoren omenez egin diren ekitaldien zerrenda osatzeko, Zorroka euskara taldeakantolatua den jarduera hau abenduaren 27an eginen da, asteartean, 7etan, BerriozarkoKulturgunean.

25 urte igarota ere

2011-12-21T20:25:00.000+01:00

Abenduaren 13a Iruñeko Alde Zaharrean. Asteburua zen, eta ezohikoeguraldi goxoak epeltzen zuen gauerdi pasatu berria. Poteatzenibiltzeko giro aproposa, eta bitartean, Iberdrolaren egoitzatikgertu, gizon batek eskuartean zeraman lehergailuak eztanda egin zuenbehar baino lehen: une horretan bertan hil zen 34 urteko gizasemea,Iruñearen bihotzean, Orreaga etorbidean bertan, Germán Rodríguezzortzi urte lehenago polizia batek hil zuen lekutik hurbil.

Alde Zaharrera albiste tragikoa heldu bezain laster, San Ignaziokaletik hurbildu nintzen Orreaga etorbiderantz. Polizia nazionalak,marroiz jantzitako polizia nazional haiek ikustean, pozik zeudelaematen zuen. Gau horretan berriz ere inoiz usaindu ez dudan kiratsanabaritu nuen, oraindik gogoan gorderik dudana. Marroiz jantzitakopolizia batek joateko agindu zidan, baina orduan heldu zen emakumehura, Sarasate pasealekuan bizi den familia ezagun bateko kideaberau: emakumea bertaratu, poliziarekin hitz egin, eta pozez algarakahasi zen oihuka, gorpuzkin barreiaturik eta gorpua artean bero zela.Esan zituenak ez ditut gogoratu nahi, baina iltzatuta geldituzitzaidan gogoan sentitu nuen emakume harenganako nazka, gorrototikharago doan higuina. Polizia nazionalaren irriak emakumearen oihuekinbatera hedatu ziren airera.

Laster ikasi nuen hildakoak Juan Carlos Gallardozuela izena eta Berriozarren bizi zela. Gau hori oso luzeaizan zen. Lau lagun atxilotu zituzten; horietako bat,Berriozarko lagun bat, torturatu eta gero handik egun batzuetara askeutzi zuten Gallardoren pisukidea.

Juan Carlos Gallardok Iraultzataldeko kide bat zen, erakunde armatuiraultzaile bateko kidea eta, aldi berean, EMK-ko kidea. Iraultzarenekintza armatuak lehergailu bidezkoak izan ziren, batez ere langilegatazkekin zerikusia zuten eraikinak eta Estatuaren eraikinakerasotuz, eta baita interes inperialisten aurka. Bizia gizartekapitalista eraldatzearen alde eman duten guztiek ez al dute merezigogoratzea, 25 urte igarota ere? Isiltasun batzuk izugarriadierazgarriak dira.

Juan Carlos Gallardok eman zuen bizia oraindik pairatzen ari garengizarte kapitalista irauli nahian: hori horrela, ez al du lekurikgure Herriaren historia idazteko orduan? Ahanztura selektiboak ez dulaguntzen historia osatzen eta ahanzturaren zaku beltzetik aterabehar dugu kapitalismoaren kontrako borrokan bizia eman zuten guztienerrelatua, errelatu historikoa hainbestetan aipatzen den garaihonetan. Gatazkaren biktima guzti-guztiak bilduko dituen eta denonartean jaso behar duen Euskal Memoria osatzeke dago. Ala Gallardorenheriotzaz barre egin zuten miserable horiek kontatzen digutenasinetsiko dugu?

Durangoko Azokan, Gerezi Garaiko Haikuak mintzagai

2011-12-09T17:22:00.000+01:00

Atzo, Durangoko Azokan, Gerezi Garaiko Haikuak liburuaz solasladi-elkarrizketa egin zen Ahotsenean. Edorta Jimenez idazle handiaren galderak erantzuten aritu nintzen Maite Ramos irudigilearen laguntzarekin.

Estetika japoniarra labur liteke hitz baten: aware. Baina zer da aware? Euskaraz, Ibon Uribarri itzultzaileak Senez aldizkarian argitu zuen bezala, "tristura nostalgikoa, etsipen onartua, mira" dateke; edo J.M. Bermejok berrargitaratu duen Instantes liburuan esaten duen legez, portugaldarren saudade horren antzekoa dateke.

Motori Norinaga-ri zor diogu momo no aware esapidea, eta aware horren ikur izan dira poesian gerezi loreak, hain dira hauskor, arin, iheskor, eder...

Atzoko elkarrizketan garatzeko betarik izan ez nuen kontua.

Eta zor txiki hau kitaturik, burura datorkit duela hiru mendeko haikugile baten poema txiki bat, Senseki-ren haiku bat:

Banoa jada:
ilargi hotz, oskarbi;
bihotz garbia.

Smok Wawelski, Poloniako elezahar bat

2011-11-30T11:38:00.001+01:00

Badut lagun bat Poloniara joanen dena zubi foralean. A ze inbidia! Sanoa, baina inbidia, azken finean...

Lagun hori Krakoviara joatekoa denez, Krakoviako elezahar bat kontatu diot, Smok Wawelski, Jak to zen Smokiem Wawelskim bylo. Wincenty Kadlubek-en kroniketan agertzen den elezahar hau XII edo XIII. mendeetakoa omen da. Halaxe dio elezaharrak.

Aspaldi-aspaldian, Poloniako basoederren artean eta Vistula ibaiaren ondoan, Krakus izeneko errege batbizi zen. Gaztelu batean bizi zen, Wawel izeneko muino batean.Vistula ibaian gora eta behera merkatariak ibiltzen ziren eta, horriesker, gero eta jende gehiago joan zen bizitzera inguru horretara.Baina gizakiak ez ezik, beste izaki bat ere heldu zen zorigaiztokoegun batean: dragoi bat.

Dragoi anker horrek Wawel muinokobeheko aldean dagoen leize-zulo bat aurkitu zuen eta leize zulo horihartu zuen bizileku. Aldian behin, dragoi ankerra leize zulotikatera, ahotik sua botatzen hasi eta dena suntsitzen zuen gupida gabe.Orduan, Krakus erregeak bere zaldun prestuenak bidali zituen dragoiahiltzera, baina bat ere ez zen bizirik itzuli. Dragoi maltzurraateratzen zen hilabetean behin eta den-dena suntsitzen hasten zen.Batez ere, neskatila gazteak zituen gustuko jateko eta neska gaztebat jan orduko leizera itzultzen zela ohartu ziren herrian. Horihorrela, leize zuloaren ahoan neskatila gazte bat jartzea erabaki zenhilero-hilero, dragoia hori jan eta herria suntsi ez zezan. Eta halaizan zen. Dragoia hilabetean behin ateratzen zen leize zulotik etaneskatila gazte bat jaten zuen aldiro.

Gauzak horrela, hilabeteak joan etahilabeteak etorri, dragoiak herriko neskatila gazteak, banan bananjan zituen harik eta bakarrik neskatila bat bizirik gelditu arte,erregearen alaba, Wanda. Etsi-etsi eginda, erregeak ez zekien zeregin eta orduan iragarki bat plazaratu zuen: inork dragoia hiltzenbazuen, Wanda alabarekin ezkondu eta ondasun handiak jasoko zituela.

Herrian bazen zapatari bat, SkubaDratewka, oso azkarra zena. Erregearengana jo zuen zapatari gazteaketa Krakus erregeari esan zion erronka onartzen zuela. Baina zer eginzezakeen zapatari gazte batek, zaldun prestuenek kale egin zutendragoiaren aurrean?

Esaera zaharrak dioenez, asko baliodu indarrak, baina gehiago buru azkarrak.

Zapatari gazteak bildots bat hartuzuen, sufrez bete eta dragoiaren leize zuloaren ahoan utzi zuen.Dragoia atera zenean, neskatila gazte baten ordez bildots xamur batikusi eta -grausk- irentsi egin zuen. Orduan hasi zen nabaritzenegarria, sekulako egarria, sabela erretzen zion egarri izugarria.Egarria apaltzeko Vistula ibaira jo eta ura edaten hasi zen. Edan etaedan eta edan aritu zen, baina ez zegoen modurik egarria apaltzeko.Vistula ibiaren erdia edan zuen eta, halere, ez zuen egarria kendu,eta edaten jarraitu zuen harik eta sabela – danba- lehertu eginzitzaion. Eta hala hil zen dragoi gaiztoa.

Kronikek diotenez, Skuba Dratewkazapataria Wandarekin ezkondu zen, eta Krakus erregeak Wawel muinoaren inguruanhiri bat sortu zuen: Krakovia.

Harrezkero pozik bizi izan ziren.Haiek pozik bizi baziren, gu ere pozik bizi gaitezen.

Hauteskunde orokorren kronika ttipia

2011-11-23T20:02:00.000+01:00

Bat, bi eta hiru eserleku nahi zuenlortu Yolanda Barcinak UPN-PP koalizioarentzat, baina azkenik, gaurarratsaldean bertan berretsia, bi baizik ez; halaber, Barcinak nahizuen PSNk bi ateratzea, baina azkenez, bat baizik ez. Bana lortu duteAmaiurrek eta baita, Geroa Bai-k ere... Nafarroa Garaian sekula ezdira lortu bi ordezkari abertzale bidaltzea Madrilera. Ez da kontumakala!

Horregatik Yolanda, esanak esan, ezdago oso pozik: UPN-PP koalizioan joanik ere, 7000 boto galdu duelakoNafarroan; poz maltzurrik ez hauteskunde gaueko irudietan...Horrelako gauetan, telebistako bolumena jaitsi, eta aurpegiarenhizkuntzari erreparatzeko gomendioa egiten dut nik. Politikariekesaten dituzten hitzak aldez aurretik prestaturiko etaesku-liburuetatik ateratako hitzak izaten dira. Aldiz, aurpegiek hitzek baino askoz gehiago komunikatzen dute horrelakoetan.Yolandaren aurpegiari begira, Okzitaniako Tolosan jasotako hiru tartakadez gain, hauteskunde gauean beste bi tartakada jaso berrizuela zirudien.

Hauteskundeak direla-eta, Berriozar, halere, beti berexi:PSNren hondamendi iragarria gorabehera, Berriozarren zerrendabozkatuena izan da, 1639tik 1042ra jaitsita ere. Estatu mailakohauteskunde izanik eta PPren gehiengoa aurreikusita egonik ere,Berriozarren 85 boto gehiago baizik ez du lortu eskuin-koalizioak.Amaiurrek 843 boto lortu ditu; eta Geroa Bai-k horren erdia, 418.Amaitzeko, Izquierda-Ezkerrak, 348.

Baten bati irabazi diot garagardo bategin genuen porra dela medio...

Dena dela, hauteskundeak pasatu etabiharamunean, Volswagenek Landabenen daukan lantegiko 700 laguni ezzaiela kontratua berrituko iragarri da, eta Barcinak hori gertatukozela ederki zekien leehnagotik. Baina iragan den astean lantegiraeginiko bisita batean konbentzitu omen zuen zuzendaritzak albisteatxarraren iragarpena atzera zezan, gutxienez hauteskundeak iraganarte atzera zezan... Eta Volkswageneko zuzendaritzak, bateredisimulurik egin gabe, hauteskundeen biharamunean, to eta no, 700lagun, kalera... Eta burura datorkit galdera bat... 700 lagunhorietako askok ez al zioten botoa emanen Barcinari berari?

Hausnarketa Egunerako gonbita

2011-11-17T16:00:00.000+01:00

Hauteskunde Egunaren bezpera Hausnarketa Eguna da, erabat irrigarria den kontu bat, betiko alderdi politikoek berdin-berdin jarraitzen dutelako agertzen beraiek kontrolatzen dituzten komunikabideetan.

Etxean, hausnarketan, nor bere baitan bildua egon beharrean —ziur bainaiz horixe egitea zenuela pentsatua—, nik proposatzen dizut bertso bazkari batera etortzea Berriozarrera, Zulo Alai elkartera.

Bazkari legea egin eta gero, segur naiz hausnarketarako aukerarik izanen duzula Xabier Terreros-en eta Julio Soto-ren eskutik —edo ahotik—.

Berriozarren, euskaraz bizi gara (batzuk bederen)

Geure lurrean, atzerritar

2011-11-01T08:30:00.000+01:00

Lagunbat daukat, Nafarroa Beherean sortua eta Hegoaldera bizitzeraetorria. Lagun euskaldun honek hemen bizi eta lan egiten du. Bo,hobeki erranik, lan egiten zuen, krisia dela kausa langabeziangelditu berri baita.

Langabezian gelditu denezgero, Nafarroako Enpleguaren Zerbitzura jo du. Zorionez, afixak-etaeuskaraz ere badaude bulegoan, eta orduan ez du arazorik izanlangabetu berrien ilara aurkitzeko. Gainera, zortea izan du,leihatilan zegoen administraria euskalduna baitzen. Administrariakegin beharreko prozedura azaldu dio, euskaraz, txukun. Baina lagunbaxenafarraren datuak betetzeko orduan, ustekabea: lagunbaxenafarrari ez dagokio inprimaki hori betetzea, bertze bat baizik,atzerritarradelako, “frantsesa” alegia. Hori guztia esaten ari zaiona,gainera, euskalduna ere bada, euskaraz ari zaio mintzatzen, bizikilarriturik. Lagun baxenafarrak beste inprimaki bat bete behar izandu, “atzerritarrentzako” dokumentu bat.

Gertaera bitxia izateazlanda, lagun horren egoera eskizofrenikoa da, eta errealitategordinaren adierazgarri ere bada: euskaldunok geure lurrean, arrotz,geure lurrean atzerritar.

2012ko ekainaren 16anIruñean eginen den martxa nazionala iragartzeko prentsaurrekoan,Patxi Abasokok, 1512-2012Nafarroa Bizirik ekimeneko eledunak,argi esan zuen: duela bost mendeko gertakizunak urruneko kontuakdirela pentsa liteke, baina konkistaren ondorioak oraindik ari garapairatzen. Adibidez, mugaz bestaldeko nafarrak atzerritartzat hartzeaNafarroan bertan.

Manex Erdozainzi-Etxartolerkari baxenafarrak idatzitako Nafarroaripoema irekian irakurtzenahal da:

Gure etsaiak
Gure kanpoko etsaiak
Espainol etaFrantsesak
Gure Herri barruko etsaiak
Espainol eta Frantsesen
Morroi esku-makilak
Gure Herri hau
Madarikatu zutenak
Gurekanpo-barneko etsaiak
Gure etsai izaten
Iraunen dute zerbaitgisaz :
Portaera hau
Salatu behar dugu
Urbi et Orbi !

Duela500 urteko Albako dukearen tropek, odol eta gar, Nafarroa Garaiakonkistatu zuten. 500 urte igaro eta gero, nafar batzukatzerritartzat hartzen dituzte Iruñean, frantsesek alde honetakonafarrok atzerritartzat hartzen gaituzten bezalatsu Donibane Garazin.Eta oraingo Albako dukesa agertzen zaigu telebistan, guri begiraezkontzen ari delarik irribarretsu. Guri egiten digu irri, ez dezagunahantzi.

Barcinari, opari goxoa

2011-10-27T20:16:00.001+01:00

Okzitaniako Tolosan gertatu da gaur arratsaldean. Abiadura Handiko Trenaren aurkako Mugitu izeneko taldekideek ekintza ikusgarria egin dute. Nafarroako Parlamentuan, BILDUkoek izan ezik, berehala arbuiatu dute "erasoa". Bitxia da ikustea klase politikoa zeinen azkar ateratzen den erantzuten jendeari azaltzeko zer pentsatu behar duen horrelakoetan.

Alta, niri guztiz deitoragarria eta arbuiagarria iruditzen zait Yolanda Barcina andereak oraindik itzuli ez izana gainsaritan patrikaratutako 140.000 euro horiek.

Orobat, guztiz deitoragarria eta arbuiagarria gaur eguerdian foruzainek eta polizia espainolek oldartzea ikasle gazteen aurka: aspaldiko partez, pilotakadak eta beldurra nagusi Iruñeko Alde Zaharrean... Eta 16 urteko gazte bat atxilotua. Baina poliziena ez omen da "biolentzia".

Baina telebistan Patxi Lopezek ez al du esaten biolentziaren garaia bukatu dela?

Xahoren itzala

2011-10-06T08:54:00.002+01:00

Hilaren10ean Agosti Xaho sortu zeneko berrehun urte beteko dira. Bigarrenmendeurrena parada ezin ederragoa dugu Atharratzen sortutako Xahorenizana eta izena plazaratzeko eta ezagutarazteko.

EIEreneskutik, atzo eta herenegun bi eguneko jardunaldia egin zenDonostian, Koldo Mitxelena Kulturunean.

Fermin Arkotxa, Patri Urkizu eta EIEko lehendakari Ander Iturriotzekin

IñakiEgañak, 2010eko maiatzaren 9an, BERRIAren gehigarri bateanargitaratutako artikulua ekarri nahi dut gogora. BERRIAren igandekogehigarrian argitaraturiko artikuluak “Ameslariak” zuen izenburuaeta bertan gaur hona ekarri gaituen Agosti Xaho aipatzen zen, Xahoameslaria. Erromantizismoaren garaian ingelesek Lord Byronzuten; Italiarrek, Giuseppe Garibaldi; uruguaiarrek, José Artigas.Alta, estaturik gabeko populua da gurea eta, horregatik, gure Xahokez du jaso ez Byronek, ez Garibaldik, ez Artigasek jaso dutenoihartzuna. Herriaren ametsak, boteretsuen amesgaiztoak.

KarlMarxek Manifestder Kommunistischen Partei liburu mugarrian aldarrikatzen zuen: “Mamu bat dabil Europan barrena...komunismoaren mamua”. Hori izan zen 1848an. Urte horretan beran,Europako herririk zaharrenean, Xahok aldarrikatzen zuen: “GoraEuskal Errepublika!”Ameslari, bidegile eta, batez ere, aitzindaria: Koldo IzagirrekAutopsiarakofrogak liburuan kontatzen duenez,Xahok eta Abadiak “Zazpiak uskal Herrietako Euskalduner” eskainizieten beren gramatika... 1836an!

Zertazeta nortaz ari garen ikusteko eta hobeki ikasteko bi egunotan adituakizan ditugu mintzalari, nik baino askoz gehiago dakitenak: FerminArkotxa baxenafarra; Patri Urkizu gipuzkoarra, Fermintxo SanchezAgurrruza nafarra, Kepa Altonaga bizkaitarra...

Xahorenbizitzaz, eta Xahoren obraz mintzatzeko izan dira, hurrenez hurren: Fermin Arkotxa baigorriarra,Xahori buruzko tesia egiten ari dena eta Claude Larronde-renhitzetan “Munduan Agosti Xaho hobekien ezagutzen duen pertsona”;eta Patri Urkizu, AgostiChahoren bizitza eta idazlanakliburuari esker, 1991n, Euskaltzaindiaren Mikel Zarate saria lortuzuena, eta Agosti Chahoren kantutegia izeneko liburua argitaratuzuena, Susaren eskutik duela bortz urte.

Atzo mahai-inguruinteresgarria izan dugu, EHUko irakasle eta idazle den KepaAltonagaren gidaritzapean: XahoXXI. Mendean izenburukoa, Fermin Arkotxarekin eta Fermintxo Sánchez Agurruzarekin. Eta, last but not least, Aitor Txarterinak sortutako kamishibai bat, Xahoren Aitorren elezaharrean oinarritua, jardunaldia biribiltzeko.

Biegun, aski trinkoak, baina zinez interesgarriak, Xahoren itzala argitzenlaguntzeko. Zorionez ez da izan eta ez daizanen Xahoren inguruan antolaturiko bakarra: Hendaiako Abadiagazteluan Xabier Zabaltzaren eskutik, Xahoren biografia euskaraz,gaztelaniaz eta frantsesez, Bidegileak bildumaren barruan aterea.Bertzalde, heldu den larunbatean, Eusko Ikaskuntzak Baionako EuskalMuseoan bertze jardunaldi bat eginen du. Izan bitezekimen guztiak ongi etorriak, Xahoren itzala luzatzeko baliokobadute.

Azeri nobleaz

2011-10-05T10:59:00.000+01:00

Azeri noblea eleberriaz mintzatu naiz Berriozar Irratian gaur, Berrion magazinean eskaintzen den Literatur Txokoa tartean.

Onintza,protagonista, bere bidearen bila dabil bizitzan, eta lagun batekinbatera artzain zahar batengana joanak, hortzak eta kakaguratarteko, agure bitxiak “txori ona”,zoriona, erakusten die. Bi animalia agertzen dira Onintzarenbizitzan: arranoa eta azeria; Agustin, unibertsitario sendokote bat,batetik; eta Iker, txikitako amodio galdua, bestetik. Zein daarranoa? Zein, azeria? Hor dago gakoa.

Fernando Morillok ongi garatu du horrela planteatutako istorio hori, eta gaztehizkera sinesgarria garatu du, hitano erregistro ezberdinak eta hitzgorri sinesgarriak baliatu dituelarik. Noizbaitsartu badu ere neskato baten ahotan oso sinesgarria ez litzatekeenzerbait, trikimailu bat erabilita ederki sartzen du: “Ba al dakizunola esango lukeen gure amamak? Zama bat nahi ez mandoari, bi zama”

Hizkuntzazaindu du, beraz, lantzean behin gaitza izanikere sinestea pertsonaia berak bi esaldiok esan ditzakeenik:

Alde batetik, “Tira, hasteko, zuk ez pentsatu horrek zer nahikoduen. Ispiluari begira eta zuzenean galdetu zure islari”. Bestetik,“Nola jaten da hori?”.

Halere,arin eta azkar irakurtzen den nobela lortu du, eta, ustez askegelditutako hari zenbait, ederki txirikordatzen ditu azken ataletan:horra hor, adibidez, agurearen agertze berantiarra nobela bukatzekogutxi falta delarik, eskumuturrekoarena…

Idazleofizioa ederki ikasi du eta garapen narratiboan asmatu du oso luzeazatekeen pasadizoa, bi mutilen arteko lehia piraguetan, aposteriori kontatuta. Hartara, nobela ezda astuna egiten. Egin duen bukaera erdi-ireki horrekin ere asmatukoduelakoan nago; happy end errazbatek hondatuko zukeen nobela, ene irudikoz.

Laburesanda. Ongi biribildutako lana, 15-16 urteko neskentzat osoaproposa. Ongi funtzionatuko duen ala ez? “Patuak eta gogoak esangodin.”

Derryko lagunaren mezua

2011-09-23T07:30:00.000+01:00

Derryko lagun irlandar baten mezua jaso dut. «Bateragune auziaren» epai bidegabearen oihartzuna Irlandaraino heldu da. Arnaldo Otegiri eta Rafa Riezi hamarna urte; Arkaitz Rodriguezi, Miren Zabaletari eta Sonia Jacintori, «bakarrik» zortzina. Bakarrik? Erraz da esaten.

Lagun irlandarra suminduta zegoen, amorratuta, eta kontatu dit Liverpoolen futbol partida bat ikusi behar zuela telebistan, eta partida hastear zela, ohi den bezala, You'll never walk alone kanta entzun zuela.

Abestia aditu ahala, Derryko lagunari gogoa joan zitzaion Arnaldo Otegi dagoen Espainiako espetxeraino. Eta abesti horren indarra Arnaldori eta beste lagunei helarazi nahi ziela aitortu zidan Derrytik Espainiako espetxeetaraino:

Ekaitzaren barna zoaztela
Ez burua makurtu
Eta ez izan iluntasunaren beldur
Ekaitzaren ostean dator zeru urdina
Eta hegatxabal baten zilarrezko kantu goxoa.
Segi aurrera, haizea gorabehera, segi aurrera, euria gorabehera,
Nahiz eta zuen ametsak zapuztu.
Segi aurrera, segi aurrera, itxaropena bihotzean,
Zeren sekula ez zarete bakarrik ibiliko.
Sekula ez, sekula ez zarete bakarrik ibiliko.
Segi aurrera, segi aurrera, itxaropena bihotzean,
zeren sekula ez zarete bakarrik ibiliko,
Sekula ez, sekula ez zarete bakarrik ibiliko, Arnaldo, Rafa, Arkaitz, Miren eta Sonia.

Eta abestia bukatutakoan, Basque friends gogoan eta begiak malkotan zituela aitortu dit Derryko lagunak, amorrazioaren malko garratzak masailetatik beheti.

Baina Irlandan ederki dakite gaurko malkoak biharko irriaren atarikoak direla. Bobby Sandsek ederki adierazi zuen: «Gure mendekua gure seme-alaben irria izanen da». Atzo Irish Republican Army-ko komandante zena, Derryko Martin McGuinness, gaur egun Irlandako presindentegai dugu. Derryko nire lagunak ez daki, baina iragan den larunbateko manifestazioan jendetzak «Otegi lehendakari» oihukatzen zuen.

Lagun irlandarraren mezua horrela bukatzen zen: A chara, tiocfaidh ár lá. -Kamarada, gure eguna helduko da-. Otegik berak ere argi adierazi zuen epaiketaren bukaera-bukaeran: «Inork ez dezala utz abiaturiko bide hau, irabaztera goaz eta. Irribarre egin dezazuela da eskatzen dizuedana, irabazi egingo dugulako».

"Autokarabana" eleberria Berriozarko Irakurle Klubean

2011-09-22T09:27:00.000+01:00

Nik ez daukat karabanarik, baina sarritan, ipuin honetako protagonistek bezala, ingurukoez nazkaturik amaitzen dut, eta eguneroko gauzez asper-asper eginda, eta horrelakoetan nik ere ospa egiten dut. Baina nik ez dut karabana hartuta ospa egiten, nik arkatza hartzen dut, eta orri zuriak itsaso eta zeru zabal bihurtzen zaizkit, mendi edo bailara, herrixka edo hiri, nik nahi dudana. Edonora narama irudimenak, eta gasolina baino askoz ere merkeagoa da; doan da, aizue!Txikitan ere halaxe gertatzen zitzaidan, eta nire liburuak eta koadernoak edozein bazterretan egindako marrazkiz beteta egoten ziren. Eta horrelaxe jarraitzea pentsatzen dut, irudimenaren gasolina amaitzen zaidan arte...

Fermin Etxegoienen Autokarabana liburua mintzagai hilaren 28an, asteazkenean, 7,30etan, Berriozarko liburutegian.

Bide ertzean

2011-08-27T16:57:00.003+01:00

Uda honetan bete dira 75 urte militar espainolak matxinatu zirenetik legezko errepublikaren aurka. Uda hartan ere busti ziren soroak, bide ertzeak eta bazterrak, odolez busti baina. Haatik, frankisten ondorengoek ez dute damurik erakutsi beharrik, antza, ezta barkamenik eskatzeko asmo zipitzik ere.

Bide Ertzean taldeak kantatzen duen gisara, “Nafarroako galsoroetan, ozen mintzo da isiltasuna”, gure etxetik egunero ikus dezakegun Ezkabaren inguruko isiltasun ozena bezain zalapartatsua. “Saminak ez du atseden hartzen, desagertuen etxean bederen. Non ote dira jakin nahi nuke, oroimenaren krabelin gorriak. Non ote diren jakin nahi nuke. Gure hilotzek lur gainean, erein zuten libertatea.”

Laster izanen dira Berriozarko jaiak eta Bide Ertzean taldea etortzekoa da jaietako azken egunean...

Ezkaba mendiak badu gorderik, oraindik ere, hainbat gorri hilotz eta hainbat hilotz gorri, Olentzeroren etxolatik gertu, hor nonbait... Biolentzia eta biktima hitzak higatu dituzten horiek datozela pala bana eskuan hartuta botilen hilerriko indusketetan laguntzera. Eta biktima guztiak -baina guzti-guztiak-aintzat hartuta, betor udaberria, bai, irailean izanik ere!

Barregarriak

2011-07-31T16:39:00.002+01:00

Duela urte anitz, Goardia Zibilaren kontrol batean gertatutako pasadizo bat kontatzera noa. Berriozarko lagun batzuk zihoazen autoa geldiarazi zuen Goardia Zibilak. Duela urte asko izan zela adierazteko, bakarrik zehaztuko dut autoaren atzeko aldean pegatina bat zegoela: “Zain dezagun Belagua / Salvemos Belagua” pegatina beltza-txuri-berde mitikoa: duela hogeita hamar urte? Kontuak kontu, egun hartan, Berriozarko lagunen autoa bazterrean aparkatuarazi eta goitik behera miatu omen zuten trikorniodunek. Ez zieten ezer susmagarririk aurkitu eta, jeep-eko goardia zibilek joaten utzi zieten Berriozarko lagunei. Baina goardia zibil batek, gustura gelditu ez, eta hauxe esan zien: "Se pongan como se pongan, Belagua va a seguir preso". Irakurleak imagina dezakeenez, sekulako barreak egin zituzten lagun horiek... autoan abiatu eta gero, zeren gauza jakina da, goardia zibilak ez dira ezagunak euren umore finagatik. Barregarri geratu zen goardia hura.

Duela pare bat urte beste pasadizo hau gertatu zitzaigun. Presoen aldeko ostiraleroko kale-agerraldian berrogeita hamar lagun inguru bildu ohi gara Berriozarren eta ostiral horretan, herriko preso baten urtebetetzearen karietara, tortilla-pintxoak, ogia, ardoa eta txorizoa zeuden mahaitxo tolesgarri batean. Presoen senideak, amak, amonak, lagunak, umeak, lagun koadrilak... tortilla noiz ebakiko zain. Pankartaz bestaldean, Guardia Zibilaren patrol bat kale-agerraldiaren hasiera-hasieratik, eta berehala bigarren patrol bat heldu zen. Bigarren honetatik jaitsi zen “mandoa”; agindu bat emanda, azkar hurbildu ari zitzaizkigula ikusi genuen, adarra jotzeko asmoz zetorrela ikusi ere. Txapelokerraren uniforme berdeko besaburuan piperpoto txikia izugarri nabarmentzen zen. Mandoak txostenean jarriko lukeen modura, “realizando un movimiento envolvente, se procedió a rodear a los allí congregados”. Los allí congregados, guk alegia, ez genekien zeren edo noren bila zetozen, eta begira gelditu gintzaizkien. Berehala ikusi genuen nola “realizando una rápida maniobra, procediéndose a la verificación del diverso material que pudiese ser constitutivo de delito” Eta aurkitu zuten bilatzen zuten aitzakia, adarra jotzeko aitzakia: mahaitxo tolesgarrira hurbildu, ogia mozteko labanari begira gelditu eta Guardia Zibileko mandoak hauxe gaztigatu zigun: “Ese cuchillo no está permitido” Ogia mozteko labana zerradunari begira gelditu ginen denok. Absurdoa, patetikoa, barregarria zen. “Pues ya cortaremos el pan con la mano” erantzun zion andre batek. “Mandoa” bera irrigarri gelditzen ari zela oharturik, atzera egin eta joan zen, beste guardia zibil batzuek atzetik jarraitzen ziotelarik. Denon begiradek ere sentituko zuten iltzaturik balen kontrako txalekoan eta txapela berde okertuan. Ogia mozteko 8,5 zentimetroko xafla duen labana kamutsa han utzi zigun... kamutsa, bai, zeren tortilla zatikatzeko baliatu genuen eta ez zegoen oso zorrotz, ez horixe! Ez dakit txostenik eginen zuen mandoak ekintza loriatsu horren inguruan, baina irrigarri gelditu zen: gure lepotik egin nahi zuten irri eta haiek beraiek geratu ziren barregarri. Iluntze hartan, tortilla osoa jan genuen; goxo-goxo zegoen. Hori eta gure seme-alaben irriak izan ziren gure mendeku txikiak.

Uda honetan Gipuzkoako ahaldun nagusiaren kontura gari-gari-Garitano izeneko kanta sortu dute sasi-kazetari espainol batzuek, Martin Garitano iraindu edota bere lepotik barre egiteko asmoz. Aitzitik, Euskalerrian buelta eman zaio, eta orain ere espainolak gelditu dira barregarri. Espainolek harrokeria dute galbide.

Istorio barregarri anitz eta askotarikoak ditugu Euskalerrian kontagai, baina oraindik kalera ateratzeko garaia da, atzo bertan uztailaren 30ean hamaika lagun presoen eskubideen alde atera ziren bezala eta irailaren 17an aterako garen bezala. Jarrai dezagun bidea egiten, egindako bideaz harro, harrokeriarik gabe eta irribarrea galdu gabe.

Udan irakurtzeko ipuin bat: Herr Zett

2011-07-18T08:28:00.001+01:00

Flash back eginda, koka dezagun geure burua Erdi Aroa eta Berpizkundearen arteko muga lausoan. Egin dezagun beraz, denboraren koordenadan zehar bidaia bat, eta geldi gaitezen XVI. edo XVII. mendeetako urte zehatz batean, 1599an, kasurako. Denboraren koordenada emana dugu: X = 1599.

Lekuaren koordenada, Y alegia, Europaren erdialdea da, baina irakurlea asetzeko zedarritu dezagun, aukera dezagun, ausaz, Europa zaharra zeharkatzen duen ibai urdin bat, eta hauta dezagun ibai urdinetan urdinena, Urdin ibai, Danubio ibaia bera, eta jarrai diezaiogun ur arrasto urdinari arrasto berezi bat topatu arte, seinale bat, bidaiari orok bidean gelditzeko behar duen seinalea. Hortxe dugu seinale bat: karrak! -belearen karranka-. XVI. mende bukaerako bidaiariak badaki bele baten karranka patu txarreko seinalea dela, eta Danubio urdinaren alde bietan eraiki den Rabensburg-en, Beleen Hiria-n, behar dela gelditu. Horixe dugu Y lekuaren koordenada, honezkero ebatzita: Y = Rabensburg.

X eta Y ezezagunak ezagun bihurtuak, entzuleak pentsa lezake narrazio honek bereak egin duela... baina entzulea oker legoke. Denboraren eta lekuaren koordenada zehatz horietan aurkitzen baitugu gure narrazio honetako protagonista. Protagonista ez da karranka ari zen adur txarreko bele beltza, ezta ekuazio matematikoetara emana bizi zen jenio txarreko matematikaria. Xumeagoa da gure protagonista. Rabensburg-eko hiritar bat, Friedrich Schwarz izenez, zapatagile izatez. Hortxe dugu Friedrich zapatagilea, Rabensburg-eko azoka handian, zapatak egiten kaleko bere saltokian.

Rabensburg-eko azoka handian, Babaria osoko produktuak daude salgai; Danubio urdina dugu produktuen, pertsonen, ideien eta albisteen garraio bidea. Lanean ari delarik, gure protagonista -dei diezaiogun ponte izenaz-, Friedrich, kantuan ari da, lanaren aringarri. Danubio urdinari esker, Friedrich zapatagileak Babaria osoko bezeroak izaten ditu. Begira iezaiozu, irakurle, irudika ezazu Friedrich Schwarz ile beltza urdintzen hasia baina sasoiko, begi nabarrak ingude txiki beltzean finkaturik, taun-taun larruari zapata itxura eman, eta josteko. Irudika ezazu larruzko mandarra jantzita, eta ingude txikiaren aurrean agondua emandako urteen ondorioz, konkortzen hasia. Mailu txikiaren hotsak bizitasuna ematen dio kale osoari. Mailuaren hotsak bezeroak erakartzen ditu, gero eta bezero gehiago. Friedrich Schwarz pozik eta bozkariotan dago, horren alai ezen mailuaren hotsak lagunduta kantu-kantari ari baita. Burura etorri zaion lehenbiziko kanta hasi da ozenki errezitatzen, mailuaren kinki-kankarekin bat eginda.

Friedrich Schwarz zapatagilea da, ez kantari fina, ordea. Kanta hori abesten baino kanta lardaskatzen ari da. Bezero askorik ez du erakarri kantuarekin, baina bai, aldiz, zaldun bat. Honaino heldu bazara, irakurle, azken ahalegina eskatzera natorkizu: irudika ezazu, arren, zaldun bat, dotore askoa, belearenak bezain beltzak diren begiekin zapatagile kantariari begira.

Ezezaguna ezagutzeko irratia entzuten duzunez, entzule, aitortzera noakizu, maleruski, ez dugula zaldunaren izenik ezagutzen, eta jadanik X eta Y ezezagunak erabili ditugunez, orain Z baliatu eta zetaz jantzitako zaldunari Herr Zett deituko diogu, Zeta jauna, alegia. Herr Zett-ek mailuaren hotsekin nahastutako kanta ezagutu du, eta zalditik azkar jaitsi, ezpata artoski zorrotik atera, eta dzirt-dzart Friedrich Schwarz zapatagile on baina kantari eskasaren saltokia puskatzen hasi da. Herr Zett-en ezpata zorrotzak larru berriak ditu tarratatu, oihal finak urratu, zapata ederrak hondatu.

Friedrich Schwarz zapatagileak, harri eta zur, soilik etsipenak eman dezakeen kemen apurrarekin galdetu dio:

- Baina zergatik hondatu du berorrek nire lana?

Zaldunak ezpata zorroan sartu du, zaldi gainera igo eta, erdeinuz begiratuta, hauxe erantzun dio:

- Hik nire abestia, nire sortze-lana, hondatzeko eskubidea hartu baduk, nik ere badiat hire lana hondatzeko eskubide osoa.

Eta Herr Zett zaldun kantugilea joan zen.

Hor hasi omen zen jabego intelektualaren aldarria, narrazio honetan ebatzitako X, Y eta Z koordenada horietan.

Diotenez, Rabensburg-eko Friedrich Schwarz zapatagileak jarraitu omen zuen zapata ederrak egiten eta josten. Izan ere, XVII. mendearen hasieran idatzitako Die Bayern Zeitgeschichte kronika liburuan agertzen da “Herr F. Schwarz” izeneko burges baten aipamena, Danubio aldeko zapata saltzaile gisa; bera izan omen zen "zapata-zoletan Schwarz izeneko marka" jartzen lehena. Kronika liburu horretan ez dago informazio gehiagorik, eta ez da aipatzen kantatzeko zaletasunik gorde zuen edo ez.

Herr Zett zaldun kantagileari dagokionez, ezezaguna: ez Die Bayern Zeitgeschichte liburuan, ez Entziklopedian... ezta Google-n ere.

Egia da, baina, kultura ulertzeko modu burgesa eta sormenaren arteko lehia garai horretan ere hasi zela. Harrezkero, ez dugu izan bakerik. Mamu berriak sortu ziren: jabego intelektualaren orpotik plagioaren mamua sortu zen. Hartara, XVIII. mendeaz geroztik bekatuetan bekatuena plagiatzea izan da, eta lapurretaren sinonimo bilakatu da, Plagiatzea bekatu bihurtu zeneko kondaira honetan biltzen den gisara.

Montevideo, Derry, Iruñea

2011-06-24T08:00:00.000+01:00

Montevideon Daniel Vidart antropologo uruguaiarra ezagutu nuen. Euskal jatorrizko bere abizenaz harro, hauxe diosku: “nostalgia hitzak —grekoz, nostos, itzulera; álgos, mina— itzultzeko irrika, desira mingarria, azaltzen du.” (Los Fugitivos de la Historia. Ediciones de la Banda Oriental, Montevideo, 2009)

Nostalgia hitzarekin batera, herrimin hitza dugu euskaldunok, berez, hagitz adierazgarria. Euskal Herritik at gaudelarik, gurea ez den Herri batean atzerrian gaude; beste herri batean, erbestean. Atzerrira joanda preso politiko bat bisitatzera, eta bisita beste Herri batean eginda, laguna, anai-arreba, osaba-izeba, seme-alaba edota gurasoa kartzelan utzita, Euskal Herrirako bidea hartzen dugu sentsazio nahasi batekin: alde batetik, herrimina, Euskal Herrira ahalik eta lasterren itzuli nahi dugulako; bestetik, nostalgia, laguna, anai-arreba, osaba-izena, gurasoa edo dena-delakoa, jakin badakigulako Espainiako, Portugalgo edo Frantziako kartzela urrun batean utzita, itzuli beharko dugula berriz ere dispertsio politikari esker. Nostalgia, itzultzeko desira mingarria, mingarria baita itzuli behar izatea atzerrira gogoz kontra.

Derryn Tony Gillespie apaiz irlandarra ezagutu nuen. Duela gutxi izan da Iruñean, Bloody Sunday ekimena dela eta. Galdetu zidan Derryn aspaldi egondako preso nafar bati buruz, eta kontatu nion ia-ia hogei urte daramatzala kartzelan, eta orain Iruñetik ia-ia mila kilometrora dagoela, herritik at, atzerrian, Puerto IIn —irakur bedi puertodosen—; kontatu nion ze trabak jartzen zizkioten alabarekin euskaraz komunikatzeko, eta beste hainbat kontu. Lagun irlandarrak argi esan zuen hitz bakar batean: “Hori amorala da”.

Kartzela politika mendekatzaileak ez du ezer onik ekarri, eta kartzela politika giltzarrietako bat da gatazka gainditzeko, are garbiago orain: borroka armatuaren aitzakiarik gabe, guztion elkartasunarekin eta engaiamenduarekin bidea egiten ahal dugu.

Montevideon eta Derryn badute presoen egoera larriaren berri. Uztailaren 3an dugu hitzordua, Iruñean, eguerdiko 12etan Golen zinemetatik abiatuko den manifestazioan: euskal presoak Euskal Herria ekartzeko bidea egin dezagun, entzun nahi ez dutenek ere entzun bezate, egun batean nostalgia eta herrimina iraganeko kontuak izan daitezen.

Karramarroaz

2011-06-21T11:24:00.005+01:00

Ikasturtea amaitzear eta irakaskuntzaren munduan ibiltzen garenok jakin nahi genuke nor izanen den Hezkuntza kontseilaria.

Kontseilariak badatoz eta kontseilariak badoaz. Batzuek beste batzuek baino eragin handiagoa izan dute. Oroitzen al zara Markotegi eta Arellanoren garaiez? Ziur baietz. Baina, nor oroitzen da orain Jesús Laguna kontseilariaz? Eta Luis Campoy kontseilari tuterarraz? Gero, Perez Nievas etorri zen, baina dimisioa eman zioten duela bi urte, UPN-k eginiko jokaldi politikoaren ondorioz CDNren izarra betiko itzaltzearren. Orduan Miguel Sanzek esan zion Alberto Catalani Hezkuntza kontseilaritza ere hartzeko. Azken bi urteotan Alberto Catalan esanekoa izan da Hezkuntza kontseilaria, UPNzen zuzendaritzako kidea izateaz gain eta Gobernuaren eleduna ere izateaz gain.

Hauteskundeak eta gero, argi zegoen Catalanek ez zuela jarraituko kontseilari. Haren ordez nor, baina? Antza, Nafarroako Unibertsitate Publikoan erretore izandako Pérez Prados jauna izanen omen da kontseilari berria, Barcinak horretarako erakarri zuen-eta UPNren zerrendetara. Irakaskuntzan urte batzuk daramatzagunok badakigu kontseilari berri bakoitzak egitasmo berriak ekartzen dituela; berri zaharrak, akaso.

“Goitik” etortzen zaizkigun hitz handiko eta xede handiagoko egitasmo horien mendean bizi gara irakasleok. Bat-batean etortzen diren ekaitz horiek kezkaturik eta durduzaturik uzten gaituzte, trumoi ozen eta oinaztargi azkarrak itsuturik. Hezkuntza politikaz arduratzen diren horiek, batzuek ume bat eskolan inoiz ikusi ez duten horiek, den-dena egiteko agindu eta epe estuak ezartzen dizkigute: Santo Domingo aldapatik agindu, eta lubakietako irakasleek aginduak bete ditzatela, eta, ahal bada, atzoko. Nornahi izan delarik ere, kontseilari guztiek nahi izan dute euren arrastoa utzi hezkuntza munduan, euren inpronta.

Orain euskaltzale izateagatik nabarmentzen ez den Perez Prados izan daiteke kontseilari berria, UPN eta PSNren koalizio gobernuari esker –uler bedi ironia-; Yolandaren eta Robertoren arteko feeling-ari esker.
Niri Roberto Jimenezek gogora ekartzen dit Alemaniako sozialdemokraziaren burua zen August Bebel. Alemaniako Alderdi Sozialdemokrataren ibilaldi herratikoa zen, eta Alemaniako eskuinaren txaloak hartzera ohituta zegoen August Bebel. Orduan parlamentari ezkertiar batek galdetu omen zion: “Zertan ari zara, Bebel? Burgesiak txalotzen badizu…” Seinale txarra!

Ez gaitezen harritu, beraz, karramarroa deitzen diotenean Roberto Jimenezi. Zergatik deitzen diote Pitillasekoari karramarroa? Politika kontuetan beti atzeraka, atzeraka, atzeraka ibiltzen delako, karramarroaren gisara.

Profita dezagun oporraldia atseden hartzeko eta indarrak biltzeko, lagunok, irailean beharko ditugu eta.

Hisako Matsubara-ren "Samurai" liburuaz

2011-06-08T10:39:00.004+01:00

Hisako Matsubara idazle japoniarraren Samurai eleberria izan dugu solasgai Iruñeko Yamaguchi liburutegian. Jatorriz alemanez idatzia, japoniar batek idatzia izanik ere, Japoniatik Ameriketara lan bila joandako gazte baten familia sorterrian geldituta, ohikoa ez den ikuspuntu bat erakusten digu.

Erdaraz irakurri dudan azken liburu eder hau irakurtzeko gomendatzen dizuet. Irakur gosea pizteko edo, pasarte txiki bat baino ez, euskaratua.

Nik ere esamesa horiek aditu ditut –esan zuen halako batean amultsuki–, baina ez diet garrantzirik ematen. Heldutasunak indarrak ematen dizkit bizitzaren kontraesanak gainditzeko, zuzen-zuzenean esku hartu gabe. Horrela nagusitzen da egia eta neure iritzia osatzen dut.

Nik den-dena sinesten dut

2011-06-04T12:10:00.006+01:00

Atzo Gerraren aurkako hitzak ekimena ospatu zen Iruñean, Hipokresia Infinituak antolatua. Bederatzigarren urtez, eta Iruñeko Gazteku Plazako liburu feriaren abaroan, gerraren aurkako hitzak jaso eta plazaratu ziren.

Aurten Jesus Lizano poeta akrataren olerki bat euskaratu eta irakurri nuen: Nik den-dena sinesten dut.

Nik den-dena sinesten dut
sortzez gizon ona naizelako.
hori nire aita zela
-zeinek daki
zein zen bere aita-,
hau nire laguna dela
-eta nor zen bere laguna
ama neure ama zela
semea neure semea dela
-zeinek daki-.

Nik sinesten dut, sinetsi egiten dut;
nire eginbeharra ari naizela betetzen
alferrikaltzen dudanean
nire astia, nire pentsaera,
nire zentzumenak
den-denok mendera gaitzan
indarrean dagoen aginteak
- zeinek daki
zeinek jarri zuen indarrean-
nire amak torturatzen ninduela
nire onerako; nire onerako
hilko naizela, madarikatu halakoak!
Hau agintari bat dela
hori gotzaina dela
-zer da gotzain bat-

Nik sinesten dut, sinetsi egiten dut,
irensten dut
elikadura bolo osoa.
Lege oro txalotzen dut,
mito oro sinesten dut
kakaz beterik nagoela;
eta besteak, garbirik.
Agindu oro sinesten dut
zentzugabekeria oro,
historia osoa sinesten dut
-historia, hiltzaileena-
Oi, egia! Egia, zer zinen
eta non zauden!

Nik sinesten dut, sinetsi egiten dut;
esadazue zernahi
grekoz, ingelesez,
turkieraz, hindiz.
Betetzen dut eginkizun nagusia
sortzez gizon ona den ororena
munstro gisa honetan:
neure burua engainatzea.

Hauteskundeak Berriozarren: kronika ttipia

2011-05-23T13:39:00.015+01:00

Ez al dugu Berrriozarren bozkarioz egoteko motiborik?

CDNko Santos Munarriz-en izarra betiko itzali da; egia da, halere, hemendik aurrera udal bilkurak ez direla lehen bezain dibertigarriak izanen bera gabe.

Estreinakoz dugu Berriozarren PP, eta PPko Pepe -el hijo la Blasa- zinegotzi ikustea ere dibertigarria izan daiteke.

PPk UPNri kendutako botoekin Moises Ayerra zinegotzi akta jaso ezinik geldituko da: ez ahantzi UPNtik PPra joan zela; gero, PPtik Nieves Cipres-en alderdira, eta gero, atzera UPNra; bidaia luzea ezer ez lortzeko...

PSOEk inoizko emaitzarik txarrenak eskuratu ditu Berriozarko bere feudoan; ulertzekoa da, beraz, euren urduritasuna eta jenio txarra boto zenbaketa egunean, baina horrek ez du justifikatzen behar den bezala egoten ez jakitea.

Izan ere, horra hor EZKERRA: ez du erdietsi espero bezainbeste, baina ez du espektakulo negargarririk eman.

Horiek horrela, noiz izan dugu Berriozarren gehiengo abertzale garbia?
Jakina denez, NABAI 2011k 4 zinegotzi eta BILDUk 3 erdietsi du.

13 zinegotzietarik, noiz izan dugu 7 abertzale, argi eta garbi? Ezberdintasunak ezberdintasun, zein bere ildotik, hortxe dugu gehiengo osoa, lotzen gaituena bereizten gaituena baino garrantzitsuagoa delako.

Nire ahalegin ororen saria, gure Aberria Espainiatik aske ikustea

2011-05-18T07:56:00.008+01:00

Gaur, maiatzaren 18a, berrehun urte betetzen dira Uruguaiko Las piedras herrian, Espainiarrek jasan zutenetik lehen porrot militarra Ameriketan. Espainiako Inperioaren hondamendiaren hasiera baino ez zen izan, baina ordura arte garaiezintzat hartzen zen armada espainola menderatu zuten: Montevideotik gertu dagoen Las Piedras herrian José Posadas espainola garaitu zuten José Gervasio Artigas-en indar iraultzaileek.

Maiatzaren 18an, bi armaden arteko bataila goizeko 11etan hasi zen. Artigas-ek lortu zuen mila laguneko gudaroste bat osatzea, baina Posadas kapitainak 1.230 soldadu zeukan agindupean; gainera, soldadu espainolak profesionalak ziren, eta garai hartako kanoi eta fusilik modernoenez horniturik zeuden. Artigasen jarraitzaileak, aldiz, landa gizonez eta desertorez osatua zegoen. Artigasek indarrak banatu zituen hiru zutabetan espainolak inguratzeko. Kanoiak erpinetan jarrita, Espainiako Erret Koroaren armadak hiruki bat osatu zuen; halere, Artigasek inguratu eta espainolek amore eman behar izan zuten arratseko 5etan. Espainiako Erret Koroaren tropak azpiratuta eta José Posadas gatibu hartuta, José Gervasio Artigasek esan zituen hitz ospetsuok: “Senda itzazue zaurituak eta erruki zaitezte garaituez”.

Uruguaiko heroi nazionalaren hitzak ikasten dira oraindik ozeanoz beste aldeko eskoletan. Uruguaiko hainbat eta hainbat herritako erdiguneetan ikus daitezke On José Artigas-en estatuak; goiko argazkikoa, Pando herriko plazakoa dugu. Artigas, Herri Askeen Babeslea, argi eta ozen mintzo zen: "Ni ez nago salgai, eta nire ahalegin ororen saria gure Aberria Espainiatik aske ikustea izanen da”. Esan zezakeen ozenago, nekez garbiago.

Horregatik ez da kasualitatea izan diasporako euskaldunek ospatu izana aurtengo Aberri Eguna, Montevideon, aurresku bat dantzatuz Artigasen zaldizko eskulturaren begiradapean; Nafarroaren bandera gorria, Independentistak sarearen berdea eta Ikurriña zuri-gorri-berdea, Independentzia plazan. Zaldizko eskulturatik, On José Artigasen esaldi ospetsuenaren oihartzuna aditu zitekeen. “Besteengandik ez, geuregandik baizik ezin dugu ezer espero”. Indarrak bildu eta aldaketak eragiteko tenorea heldu da.

Iraganari begira, bai, baina etorkizuna eraikitzeko. Egia da, gaur egun, Euskal Herria burujabe izatearen alde gaudenok ez dugula zertan oinarritu gure aldarrikapena soilik historian eta arrazoi historikoetan. Baina historian gertatu eta ezkutatu dizkigutenak ongi ezagutzeak lagunduko digu etorkizuna hobeki eraikitzen.

Garai berriak Euskal Herrian. Garai berriotan kemena eta adorea beharko dugu aitzina egiteko. Horregatik ez dago sobera, amaitzeko, Artigasen beste esaldi bat lerrootara ekartzea: “Gogoan izan zoriontasunaren sekretua askatasunean dagoela eta askatasunaren sekretua kuraian datzala."

Hizkuntza eta Literatura X. jardunaldian, hitzaldia

2011-05-02T12:51:00.006+01:00

Iruñeko Irakasle Laguntza Zentroan, Hizkuntza eta Literatura X. jardunaldiak. Iruñeko ILZk urtero antolatu ohi du horrelako jardunaldi bat, eta blogak ditugu aurten ardatz. Jardunaldien lehenbiziko egunean hitzaldi bat eman dut, haikuak eta blogak uztarturik.

Gerezi garaiku haikuak liburuaren auzkezpena

2011-04-14T18:43:00.007+01:00

Haikuak euskaraz. Ez da lehenbiziko aldia. Badira Ni baino lehenago haikuak euskaraz idatzi dutenak: Juan Kruz Igerabide izan dugu, dudarik gabe, erreferentzia. Maiatz argitaletxeak berak atera zuen duela urte zenbait François Aillet-en Haiku kaiku izeneko liburua. Senez aldizkarian Ibon Uribarrik eman zigun opari duela pare bat urte lau maisu klasikoren haiku zenbaiten itzulpena, Baxô-ren, Buson-en, Issa-ren eta Xiki-ren haiku zenbait, biziki interesgarria den artikulu batean. Azken hilabeteotan, Karlos Linazasororen Hamazazpikotan liburua atera da, Elkar-en eskutik; eta Josetxo Azkonaren Ni ez naiz Fujin izan, Pamielaren eskutik. Haikuak eta euskaraz. Zergatik ez?

Haiku batean sentsazioak biltzen dira, zazpi bider bost bidez zazpi silabatako artefaktu poetiko batean. Hamazazpi silabatako haiku batean ezer ez da sobera, luzamendurik eta estruktura bihurririk onartzen ez duen olerki mota bat. Haikuak iradokitzaileak dira, kontatu baino gehiago iradoki egiten baitute. Joan Mari Irigoienek dioenez, poesian hitzak sukarriak direla; haikuetan sukarri horiek sortzen duten txinparta unean unekoa da, ez da iraunkorra… Baxô-k zien bezala, “une jakin eta leku batean gertatzen ari dena” da haikua. Naturarekin estuki lotutako poesia da, naturatik edaten duena.

Ni haikuak itzultzen hasi nintzen, besteak beste Ryokaan-en 99 haiku ospetsuak euskaratu nituen, eta Reiko Furunori, nire lagun japoniar bati, erakusten nizkion. Harik eta, egun batean, Reikok jauzia emateko eta euskaraz sortzeko akuilatu ninduen arte. Akuilu horren emaitza da eskuartean dugun liburua. Liburuko haikuak lau denboratan daude sailkatuta, lau urtarotan, Japoniako haijin batzuek egin ohi duten gisara. Izan ere, liburuaren egituratzeko eredutzat hartu dut Issa Kobayashi-ren Berrogeitamar haiku izeneko liburua.

Izenburua, bestalde, ez da ausaz hautatua izan. Japoniako literaturan hamaika erreferentzia daude gereziekin, gerezi-lorekin eta gezeziondoekin loturik; eta, bestaldetik Euskal literaturaren Gerezi denbora nobelara garamatza, Inazio Mujika Iraolaren eleberri horretara. Gerezi denbora, itxaropen denbora, hala izaki oraingoa garaia Euskal Herrian.

Iragan den larunbatean, Lucien Etxezaharretak Berrian idatzitako Bizitza korrikan izeneko artikuluan aipatzen zuen: “Aita Santi Onaindiaren Mila euskal olerki eder obraren haritik: mila gara, eta askoz gehiago, eta guk ere munduari apaindura zenbait gure hizkuntzarekin eskaintzen diogula!” Nire xumean hori bera egin nahi izan dut Gerazi garaiko haikuak liburu honekin. Lortu dudanentz, irakurleak erranen du.

Somerset Maugham Berriozarko Irakurle Klubean

2011-04-01T08:23:00.000+01:00

Euskaraz sortutako liburua bat eta euskarara ekarritako beste bat tartekatzeko irizpideari jarraiki, hurrengo liburua itzulpen bat da, Xabier Olarrak egina.

Willian Somerset Maugham idazlearen Sei Istorio izeneko liburua izanen dugu mintzagai hurrengo tertulian. Sei istorio izeneko liburuaz mintzatzeko hitzordua finkatuta dago jada: maiatzaren 11n, 19:30ean, ohi den gisara, Berriozarko liburutegian.

Aste Santuan tartea delarik, ez biltzea apirilean deliberatu dugu; denbora dexente dago, beraz, liburu honetako sei ipuinak patxadaz irakurtzeko maiatzaren 11ra bitarte luze honetan.

Gogoratu Irakurle Kluba zabalik dagoela eta, hortaz, aukera dago jende gehiago biltzeko gurera. Liburuaren ale bat eskuratzeko aukera duzu liburutegira joanda.

Japoniatik, adeitasunez

2011-03-20T11:19:00.004+01:00

Japoniako lurrikararen ondoriozko tsunamia jasan eta gero, Fukushimako hondamendi nuklearra. Reiko Furuno lagun japoniarrari posta elektroniko bat bidali ez bidali ibili nintzen, duda-mudatan. Badakit Tokiotik hegoaldera bizi dela senarrarekin, Taketorekin; ez nuen astun jokatu nahi, nahikoa lan izanen baitzuten kinka horretan munduaren beste puntan bizi den euskaldun baten mezu gogaikarririk jaso gabe ere.

Azkenik, kirioak dantzan, mezu bat bidali nion nire kezka agertzeko eta ongi egotea espero nuela esateko. Erantzuna, baina, ez zen nahi bezain azkar heldu, eta are urduriago jarri nintzen. Hondamendiaren irudi danteskoak burutik kendu ezinik ibili nintzen… harik eta Reiko lagunaren erantzun amultsua jaso nuen arte. Eskerrak emanda, onik eta ongi zeudela ihardetsi zidan; gaitzerdi!

Alabaina, Reiko ez da Japonian dudan lagun bakarra. Etsuko laguna ere han dago; berari ere mezu bat igorri nion, baina oraindik ez dit erantzun… Eta nahiago nuke, zinez, hau guztiau nire ipuin horietako bat balitz.

Sarri-ren liburua solasgai Berriozarko Irakurle Klubean

2011-03-07T14:18:00.006+01:00

Bigarren milurteko honen hasierako urteotan, gero eta liburu hibrido gehiago dago. Genero literarioak nahasten dira eta idazleak bizi-bulkada indartsu batez akuilaturik idazten du. Emaitza, batzuetan, zaila da sailkatzen, zaila da zedarritzen zer den ipuina eta zer poesia, zer den prosa eta zer poesia. Hartara, testu batean baino gehiagotan hibridazioaren uztarri beretik doaz poesia eta prosa. Idazleak idatzi egiten du eta idazkuntza horretan generoak uztartzen, txirikordatzen dira, eta orain arteko bereizketa klasikoak, poesia ala prosa bereizketa kanonikoak, kale egiten du hibridazioaren aurrean. Gutenberg galaxiako sailkapen hamartar unibertsala motz gelditu da, beste galaxia oparo eta nabarragoak egunetik egunera deskubritzen ari direlarik... Liburuzainen etsipenerako, bidenabar esanda.

Horixe bera gertatzen da Joseba Sarrionandiaren Idazlea zeu zara, irakurtzen duzulako liburuarekin. Iragan den udan ateratako liburua dugu, Hik Hasi-ren udako jardunaldietan aurkeztua. Sarrionandiaren prosa poetikoa aurkituko dugu, bete-betean.

133 mikro-ipuin, istorio labur, tesela, Sarri-Sarrirenak, eta, gainera, Lierni Altuberen 122 marazki zoragarrirekin apailatuak. Gida didaktiko bat dauka, HIK HASIren web gunetik behera kargatu daitekeena eta bertan azaltzen dira ipuin batzuk lantzeko proposamen didaktikoak. Txalotzekoa HIK HASIkoek hartu duten lana eta gida didaktikoa web gunean jartzeko erabakia, hala nola liburuaren formatu zaindu ederra.

Ene irudikoz, maisu-lantzat har daitezkeen pieza batzuk ditu liburu honek. hala nola Liburua egiteko enkargua, Semaforoa, Lagun desberdinak, Telefonoa... Gianni Rodari-ren Gramática de la Fantasía liburuan agertutako hainbat ariketaren adibide bizia.

Ez da harritzekoa, beraz, zeinen ongi saltzen ari den liburu hau, eskola guztietan egon beharko litzatekeen liburua. Non sailkatuko du liburuzainak? Prosan? Poesian? Finean, zer inporta du etiketak? Bata izan, bestea izan, oso liburu ona da, eta guztiz gomendagarria.

Laster izanen dugu liburu hau solasgai Berriozarko Irakurle Klubean; hilaren 23an, arratsaldeko 7,30etan, Berriozarko liburutegian. Animatu!

Txolin izena eta izana

2011-03-05T09:20:00.004+01:00

Berriozarko inauterietan Txolin dugu pertsonaia nagusia. Berriozarrera bizitzera etorritako hainbat lagunek, aitzitik, ez dakite pertsonaia hori historikoa dela.

Félix Sarasa, Txolin, Berriogoitin sortu, Artikara ezkondu zen eta bertako alkate izan zen. Baina Historiak ez du horregatik jaso, baizik Berriozar eta Iruñerri osoan gerrillari ibili zelako duela bi mende.

Halabeharrez -edo hala beharrez, ezin jakin- Euskal Hiztegiak jaso ditu Felix Sarasaren nolakotasunak, aldez edo moldez jaso ere; Euskal Hiztegian txolin izen arruntak hiru adiera ditu:

Kaskarina
Hitzontzia
Edanean apur bat igaroa

Gure Txolin “kaskarina” bainoago, arina zen, azkarra, argia, bizkorra: frantsesen kontra aritua eta aditua; tropa frantsesen buruak, Reille kondeak, 2000 duroko dirusari bat eskaini zuen Txolin harrapatzearen ordainetan. Halere, Txolin ez zuten sekula harrapatu, eta Iruñerrian ibili zen, abestiak dioen gisara, "jo ta ke borrokan".

Txolin “hitzontzia” bai, baina beti ere, euskaraz; espainolez nekez hitz egiten baitzuen. Reille konde horrek Txolin harrapatzeko aipatu dirutza hori bando baten bidez eskaini zuen: bando hori euskaraz ere inprimatzeko agindua eman zuen, euskara Iruñerriko biztanleen hizkuntza zelako froga. Euskara, natural-naturala. Abestiak ere hala dio: "Alkatearentzat euskara, txoriak airea bezala".

Amaitzeko, hiztegiak dakarkigun hirugarren adiera honako hau da. “Edanean apur bat igaroa” Erraz da asmatzen zer ezkutatzen den definizio politikoki polit horren atzean: ardurak ardura eta arriskuak arrisku, jaia eta besta gustuko bide zituen gure Txolinek eta, abestiak dioenez, parrandari ez zion uko egin. Ardoa bizki maite omen zuen eta mozkortu ez, baina bai txolindu egiten zela. Izanez ere, hortik omen zetorkion ezizena: Txolin

“Negu gorrian gaudela, heldu zaigu inautea”; eta inauteriarekin batera, Txolinen balentriak gogoratzeko garaia. Ongi pasa gaur gaueko sagardotegian. Kontuz, halere, sagardroga horrekin. Gutxi gasta eta bueltak amari.

Tila lasaigarria da, baina ez TILA

2011-03-03T18:10:00.001+01:00

Ingeles irakaslea izanik, nekez sinets liteke ingelesaren kontra nagoenik. Ni ingeles irakaslea naiz lanbidez eta, zertan ukatu, ingelesaren irakastearen aldekoa naiz. Izanez ere, hizkuntza oro ikastearen eta irakastearen aldekoa nauzu. Irakatsi bai, baina ez edonola.

Nafarroa Garaian, erabaki politiko zehatz batzuen ondorioz, TILA izeneko eredua ezarri dute hainbat eta hainbat eskolatan. TIL sigla horien ordaina, euskaraz, Hizkuntzen Trataera Bateratua da, baina inork gutxik baliatzen du. Beraz, joko handia ematen du esateak: hurrenez hurren, “tila” TILA eta “tilde” TILD. Hitz jokoak eta zirtoak, aise.

Tamalez, gaur egun ez dago behar adina ingeles irakasle kualifikaturik hori aurrera eramateko. Eta tamalez badiot, panorama ezagutzen dudalako diot. Ildo horretatik, hainbat urtez ingeles irakasleen irakasle izan den Richard Weyndling-ek agerian utzi du egoeraren larria.

Bestalde, euskarazko D ereduan irakasle gehien-gehienak EGAdun dira, eta EGA da Hizkuntzen Europako Erreferentzia Markoaren C1 mailari dagokion baliokidea. Nekez esan daiteke berdin ingelesa irakasle anitzen mailaz. 139/2009 Foru Aginduan ezartzen dira ingelesez irakasteko behar diren hizkuntz betebeharrak, baina, lege horrek daukan bigarren xede gehigarrian salbuespenak agertzen dira... Hor dago zirrikitua maila nahikorik ez duen hainbat irakasle sartzeko, "programen beharrak direla eta eta hala komeni denean". Salbuespena ohitura bihurtu ote da? Eta horra hemen denok buruan dugun kezka: Nola irakatsiko dute ingelesez maila on-ona izan ezean? Nekez!

TILAn, finean, ikastorduen erdia –gutxienez 14 saio- espainolez emanen dute, (Nafarroako Aldizkari Ofiziala, 401/2009 ebazpena) eta ingelesa ohiko saioez gain, ikasgairen bat(zuk) –zehaztu gabe oraindik- ingelesez. Baina irakasgai bat(zuk) emanda -edo irakasgai horren erdia ingelesez emanda- hori al da programa eleaniztuna? Hori txapuza bat da, hori baizik ez.

Horren adierazgarri, duela hiruzpalau aste Berriozarren PSNk antolatutako hitzaldi bat: La Educación multilingüe izeneko afixa ikusi ahal izan genuen… gaztelania hutsean. Itxurak egiteko bederen, bazuten jartzerik “Hezkuntza eleaniztuna” eta Multilingual Education. Baina ez. PSNkoentzat eleaniztuna gaztelania hutsez iragartzen da. Ez nintzen izan PSOEko parlamentari den Arraiza andereak emaniko hitzaldian, baina lepoa eginen nuke hitzaldi osoa gaztelania hutsez izan zela. Hori al da "hizkuntzen trataera bateratua"?

Hizkuntzen irakaskuntzan adituak direnek gaztigatu digute: hezkuntza munduan, lehenago hastea ez da beti hoberena. Ume txiki-txikienekin aritzeko, gainera, irakasle natiboak izanen lirateke egokienak, ikasleek ahoskera onena lortze aldera. Baina ez dago irakasle ingeles natiborik horretarako…

D ereduetan bai, irakasle natibo -euskaldun zahar- asko daude, eta alfabetaturik, EGAdunak. Itsasoan urak arraina nola, hala behar du hizkuntzak inguratu ikaslea murgiltze eredu batean. Eta horregatik ikasten dute euskara D ereduan, nahiz eta etxeko hizkuntza ez izan.

Oroz gain, D ereduko eskoletan urteak eta urteak daramatzate lanean: zenbaitetan, 30 urteko esperientzia dago. TILA, aldiz, enpirikoki frogatu gabe dagoen eredu bat da, curriculum espezifikorik ere ez duena, eta hainbat eta hainbat erabaki garrantzitsu hartzea ikastetxearen esku geldituko da.

Kontuak ez da saio kantitatea handitzea, baizik kalitatea. Ingelesa, beraz, bai; baina ez edonola! Erabaki politikoak izan dira erabakigarriak, ez didaktikoak. Tila lasaigarria da, baina ez TILA.

Horiek horrela, nire seme-alabak D ereduan daude apuntatuta, aukerarik onena delako. Berdin pentsatu dute hainbat eta hainbat gurasok: 52 ume D ereduan Berriozarko Mendialdea Eskola Publikoan; 39, berriz, TILAn.

Gero eta gutxiago falta da

2011-02-26T19:08:00.006+01:00

Gero eta gutxiago falta da Korrika-rako. Apirilaren 7an Trebiñutik abiatu, eta 17an Donostian bukatuko da. AEKn euskara ikasi eta irakatsi dugunontzat -horiek garaiak, horiek!-, ezinbesteko mugarri dugu Korrika.

Berriozarretik, agidanez, ordu txikitan pasatuko omen da aurten... Alabaina, giroa hasi da berotzen Berriozarren. Beheko argazkia loro irribarretsua ezizenez ezaguna den lokalaren inguruan egina da.

Ez dut inor zapuztu nahi, baina bi urtean behin egiten den euskararen aldeko ibilbide zoragarri honen ingurumarian, halako zapore gazi-gozoa gelditu ohi zait. Izan ere, badira gure herri honetan bere burua abertzale eta euskalduntzat jotzen duten hainbat lagun, euskaldun izanik ere erdaraz baizik egiten ez duena eta, Korrikan parte hartuta, bere burua zuritzen duena. Euskararen alde, egon, badaude; egon euskal aditzak daukan esanahirik hertsienean. Egon bai, baina egin, ez dute euskaraz egiten, nahi ez dutelako.

Ez dut izenik erranen, baina Korrikaz Korrika ikusten dut parte hartzen dutela zenbaitek, ez dakit zenbat kilometro egiten dutela euskararen alde... egunerokoan erdaraz aritzen direlarik jo ta su. Eta urteak aurrera doaz, eta 20. korrika helduko da, eta Urliak jarraituko du espainolez hitz egiten egunerokoan, nahiz eta Korrikan nik baino askoz ere kilometro gehiago egin...

Euskararen alde egotetik euskaraz egitera eman behar da jauzia. Izanez ere, gure hizkuntza maitatzeko modurik ederrena, euskaraz egitea da. Tipi-tapa, tipi-tapa...

Oscar Wilde eta biok

2011-02-20T11:58:00.003+01:00

“Ofizio ederra da gero idazlearena. Ederregoa, ordea, irakurlearena”. Oscar Wilde-ren Lord Arthur Savile-en krimena liburutxoan agertzen den aipu gogoangarria, Felipe Juaristik eginiko itzulpen ederrean emana

Oscar Wilde-k itzal handia lortu, batez ere, horrelakoak idazten: epigrama deritze, ziri bertsoak, short witty sayings, txantxa ukituzko idazki labur biribilak.

Ingelesa irakasle izateko estudiante-tunante garaian, bat baino gehiago ikasi nuen, buruz ikasi ere:

I never travel without my diary. One should always have something to read in the train.

Bidaietan beti eraman ohi dut nire egunerokoa, trenean noalarik komeni baita irakurtzeko zerbait interesgarria izatea.

There is only one thing worse than being talked about, and that is not being talked about.

Jendeak zutaz gaizki esanak ibiltzea baino okerragoa da jendeak zutaz deus ere ez esatea.

Bi horiek ditut gogoan, bi-biak, Oscar Wilde-ren narzismoaren paradigma.

Eta baita hirugarren epigrama bat ere:

I can resist everything except temptation.

“Tentaldiari uko egiteko modurik erosoena, bertan erortzea da” X. Hiriartek emandako itzulpenean.

Hori horrela, eta bizi osoa biziosoa izanik, biltegira joan naiz eta eskailerapeko ardoa hartu dut: Garesko ardo beltz ondua, Gran Reserva bat 1999. urtekoa, iragan den mendekoa, nire alaba artean jaio gabea zelarik sortutako ardo on-ona, lagun min batek emadako opari ederra. Gaur zabalduko dut, lagun horren, eta hau irakurtzen ari zareten guztion izenean... eta nire gizenean. Eta bazkal ostean, Bacoren magalean, Oscar Wilde-ren Lord Arthur Savile-en krimena liburua berriz irakurtzeko aprobetxatuko dut. Izan ere, asko ikasten da liburua irakurtzen, baita liburuak berrirakurtzen ere.

Tabakoaren ke lainoak

2011-02-12T11:51:00.006+01:00

Esan dezadan, hasteko, ez naizela erretzailea. Halarik ere, tabakoaren inguruko lege hauekin guztiekin iruditzen zait Estatuaren hipokresiak goia jo duela. Izanez ere, Espainiako Estatuak berak, estankoen bitartez, hamaika miloi euro mozkin eskuratzen duelarik, tabakoaren aurkako legeekin estutzen ditu erretzaileak, batzuetan, absurdoarekin mugarri izateraino estutu ere. Tabakoaren ke-lainoak dira, benetako arazoak estaltzeko.

Ez dezagun hitz egin langabeziaz, bankarien irabaziez, politikarien etekinez, kapitalistek sortu eta langileok ordaindu behar dugun krisiaz, sortu berria den Sortu alderdiak sortu duen panorama berriaz. Hitz egin dezagun tabakoaren keaz. Egunen batean, haizeak eramanen du tabakoaren kea, eta orduan kartera ohostu digutela ohartuko gara.

Legalizazio ordua da

2011-02-06T20:05:00.004+01:00

Ezker Abertzalea legeztatzeko ordua da, eta Berriozarren ere horren alde gaude. Eguzki Plazako ordulariaren orratzak aurrera doaz.

Urtarrilak 27, greba orokorra Hego Euskal Herrian

2011-01-26T22:15:00.003+01:00

Pentsioen murrizketaren kontrako greba orokorraren deialdiarekin bat egin dut. Kaleak afixak, pankartaz eta tindaketaz josita daude. Pankarta batek, baina, arreta eman dit beste askoren artean. Iragan den astean Nafarroan izandako atxiloketen haria eta biharko grebaren haria uztartzen dituen pankarta deigarria.

Esan daiteke ozenago, baina nekez argiago.

Berriozarko Irakurle Kluba: "Zoaz infernura, laztana"

2011-01-14T18:52:00.006+01:00

Aste honetan izan dugu solasgai Berriozarko Irakurle Klubean Zoaz Infernura, laztana izenburuko liburua, Anjel Lertxundirena.

Hizkuntz errejistro anitzeko liburua berau; hiru narratzaile tartekatzen dira nobela honetan:

Lehenik, narratzaile orojakile bat, kamera baten modukoa, 3. pertsonaz hitz egiten duena eta orain aldian. Honek tratu txarren gaira sartzen gaitu ikuspuntu aseptiko(edo) batetik

Ezkonduta zegoen eta atzera bueltarik gabea egiten zitzaion egoera: janda zuekan Tomasekin egin beharko zituela hil arteko urteak. Bizitzaren tonbolan tokatutako desgrazia bar zen Tomas berarentzat, bizitza infernu bihurtu zion patu txerrena.

Bigarrenik, Rosa protagonista, txatu txarren biktima eta nobelak kontatzen duen hilketaz epaileari berorrika egiten dioena; gartzelako emakumezko psikologoari, aldiz, noka.

Arrastaka dabilenari eransten zaion zikina, baina nik ez dinat arrastaka ibili nahi.

Azkenez, gartzelako psikologoa (edo), Rosaren gaineko idatzizko txosten bat erredaktatzeko lana hartu duena.

Hizketan jardun genuenetako batean, Rosaren argazki bat ikusi nuen bere gauzen artean. Bera beste zerbaitetan ari baitzen, ez zen konturatu argazkia hartu nuela. Ertz koskadunak izaten dituzten foto zahar horixka horietako bat zen, gutxi kontrastatua. Rosa bakarrik ageri zen irudian, hondartza ertzeko hoteltxo baten aurrean. Galtza estu batzuk zituen, aldakak nabarmentzen zizkiotenak. Alkandora, berriz, lasaia zuen, hegalak aldaketan behera erortzen zitzaizkiola. Itxura guztien arabera, opor batzuetan ateratako argazkia zen. Nik ezagutu nuenean baino hamar bat urte gazteago, Rosak irribarre egiten zion objektiboari, oso atsegin, argazkian ondo gelditu nahian bezala. Edo, beharbada, erretratua ateratzen ari zenari atsegin emateko.

Batzuetan idazterakoan sentimenduak ere labaintzen zaizkio:

Damututa nengoen zirika aritzeagatik haren zaurietan

Eta beste batzuetan idazkuntzari buruzko gogoeta txikiak ere, A. Lertxundiren Eskarmentuaren paperak liburuaren atal bat baino gehiago gogorarazi didana:

Horregatik ez dut juzgatu nahi −egunkariek-eta zergatik juzgatu zuten hain aise, beraiek jakingo dute−. Eta nire hitzotan juzguren baten arrastorik isuri bazait (juzgu txarren baten arrastorik, esan nahi dut), hitzekin eta idazkuntzarekin dudan harreman zailagatik da.

[Idazteak] Ez du atseginik ematen, neke handiko lana baita. Zehatza izan nahi duzu, ez duzu hanka sartu nahi. Behin eta berriro gogoratu behar duzu borondate ona ez dela nahikoa zuzen idazteko, ezta bidegabekeria saihesteko ere. Idazten ari zarelarik, aldian behin sentitzen den poza apar hutsa da. Idatziaren atsegina gero dator, inoiz etortzekotan: hitzari hitz josi duzun mataza berrirakurri eta zehatz samar −zuzentasunez, alegia− aritu zarela ikusitakoan. Baina idazten ari naizena hain baita garratza, atseginak ozpinaren zaporea du beti

Oso plantamendu ausarta eta A. Lertxundik oso ederki bilbatu duena.

Bestalde, azpimarratu nahi nuke zen zer trebetasuna duen idazle horrek deskribapen eder zehatzak egiteko, ia-ia zineman bageunde bezala ikus baitaitezke, konparazio batera, Rosaren soinekoak behin baino gehiagotan:

Hizketan jardun genuenetako batean, Rosaren argazki bat ikusi nuen bere gauzen artean. Bera beste zerbaitetan ari baitzen, ez zen konturatu argazkia hartu nuela. Ertz koskadunak izaten dituzten foto zahar horixka horietako bat zen, gutxi kontrastatua. Rosa bakarrik ageri zen irudian, hondartza ertzeko hoteltxo baten aurrean. Galtza estu batzuk zituen, aldakak nabarmentzen zizkiotenak. Alkandora, berriz, lasaia zuen, hegalak aldaketan behera erortzen zitzaizkiola. Itxura guztien arabera, opor batzuetan ateratako argazkia zen. Nik ezagutu nuenean baino hamar bat urte gazteago, Rosak irribarre egiten zion objektiboari, oso atsegin, argazkian ondo gelditu nahian bezala. Edo, beharbada, erretratua ateratzen ari zenari atsegin emateko

Agian horretan datza idazle handi horren sekretuetako bat: deskribapen sinesgarriak, komunikatiboak, eraginkorrak, deskribapen egokiak -eta ez pisuak- egiteko gaitasunean, alegia.

Inazio, irribarretsu, begira gelditzen da emakumea tabernan sartzen den arte. Hasperen egiten du, kamiora igotzen da. Giltzari eman, motorra arrankatu eta berotzen dauka pixka batez. Kabinak dardaratxoak egiten ditu. Halako batean, palanka primeran jarri eta gasolindegia uzten du zalaparta handia atereaz.

Laburbilduz, oso ongi idatzitako nobela, gaia -niretzat behinik behin- oso erakargarria ez izanik ere. Zinemara eramateko modukoa.

Irakurle klubaren hurrengo hitzordua otsailaren 16an dugu, asteazkena, iluntzeko 8etan, Berriozarko liburutegian. Aukeratutako liburua, Amélie Nothomb-en Durduzaz eta dardaraz.

Caffè macchiato ala espresso?

2011-01-07T13:54:00.004+01:00

Milano-ko katedralaren inguruko merkatal gunea jendez betetzen da igandea izanagatik: domenica senpre aperto gaztigatzen dizu harro iragarki handi batek. Katedrala bisitatu dugu, duela bost urte Reggio Emiliara etorri ginelarik, hegazkinetik baizik ez baikenuen ikusi Milanoko Il Duomo katedral erraldoia. Arantza hori kendu dugu bihotzetik.

Milano-ko katedral itzelaren orratz horiek guztiak triku baten itxura ematen diote eta bertakoek hala deitzen omen diote, sagarroia edo kirikiñoa. Hori kontatu didate behintzat, horko kafetegi batean. Atzerrira joaten naizenean, turistak ibiltzen ez dituzten kafetegiak maite ditut. Saiatzen naiz saihesten turistatzat har nazaten. Milano-ko erdigunean zaila da turistentzat ez den kafetegi bat aurkitzen, baina lortu dut. Kafea hartzeko orduan, italiarrak nora, gu hara. Normalean macchiato hartzen dudan arren, oraingoan espresso bat hartuko dut. Ez dut kafe txar bat ere hartu bidaia osoan.

Atzerrian, herri bakoitzaren berezko hatsa arnastea dut gustukoen eta ahalegintzen naiz bertako usadioak ikasten, tokian tokiko jana eta lekuan lekuko edana profitatzen. Nago bederatzi eguneko oporraldi labur honetan gainetik baino ez dudala dastatu Italia.

Izotz ondoko eguzki, Veneto-n gaindi.

2011-01-05T21:40:00.005+01:00

Gaua Venezian emanda, Veneto-ko hiriburutik Verona-rako bidea hartu dugu. Strada-ren, autopistaren alde banatan mahastiak eta mahastiak ihintzaz zipriztinduak. Tenperaturarik gabeko goiza: 0 grado kanpoaldean, buseko termometroak salatzen duenari kasu egitera. Venezia-tik Verona-rako bide oso-osoa sakelako telefonoz hizketan eman du buseko gidariak. Ordubete, aise, hitz eta pitz. Italian ez omen dago debekatuta sakelako telefonoz aritzea gidatzen duzularik. Buseko gidari italiarren inguruko mito guztiak egiazkoak direla berresteko aukera paregabea. Buseko lehiotik begira ari naizelarik, eguzkiaren izpi batzuek argitzen dute inguru izoztua: Izotz ondoko eguzki. Ezinezkoa gogoratzea Xabier Lete-ren poema osoa gidariaren kalaka gogaikarria dela bide... Hasierako bertsoaz aparte, ez dut besterik gogoan: Izotz ondoko eguzki.

Veronan, busetik jaisterakoan, gidariak galdetu digu:

- Spagnoli?
- Ez, basqui.
- A, basqui, separatisti!

Jatorra, gidaria.

Veronan, bero onik ez, hotz handia baizik. Piazza Brà-runtz abiatu gara oinez eta orduan etorri zait burura Xabier Lete zenaren beste bertsoak.

Izotz-ondoko eguzki,
neguaren farre:
olerkariak noizbait
hiri gorazarre.

Hamaika -telebista- ikusteko jaioak gara

2010-12-23T10:18:00.007+01:00

Hipokresiarik gabe. Bonbondarraren kalaka gogaikarria baino hitzaldi aspergarriagorik ez dago munduan, monarkiazale batzuek ere hala onartua. Hamaika ikusteko jaioak gara, baina masokismorik ez, mesedez.

Telebista kate horietan guztietan diskurtso okaztagarri bera. Hamaika telebista kate ikus dezaket nik Lurreko Telebista Digitalari esker, baina gure seme-alabek Doraemon, Kodea Lyoko, Hattori-ninja, One piece..., marrazki bizidunak euskaraz behera kargatzen dituzte, telebista kate horietako guztietako tele zaborra irentsi ezinik.

Hamaika telebista kate, baina ez Hamaika telebista Ea noizbait aukerarik dugun Hamaika Telebista ikusteko Nafarroan ere.

Trepeta bitxia

2010-12-12T19:58:00.003+01:00

Atera eta berehala sakelako telefono bat eman diote. Zenbat hilabete, zenbat urte zeraman sakelako telefono bat hartu gabe? Sakelako telefonoak oso tresna bitxiak direla otu zaio, edozein mementotan eta edozein tokitan zaudela, zure barrenak astintzeko gaitasuna daukalako. Bitxiena da, gainera, gizakion penak eta larrialdiak, tristurak eta nahigabeak, istripuak eta heriotzak berehala jakinarazteko gai dela, XXI. mendeko jainko orojakile bat bailitzan. Egia da, bestalde, pozak eta albiste onak, alegrantziak eta bozkarioak, sariak eta opariak jakinarazteko gaitasuna ere baduela, kasu honetan bezala.

-Ama, ni naiz. Kalean nago.

Eta handik 500 kilometrora, Euskal Herrian, kalera atera berri den preso politikoaren amak hilabeteak eta urteak gorderik izan duen oihua bota du. Eta gero, negarrez hasi denean, malkoak ez dira izan azken hilabeteetan, azken urteetan, isuritako malkoak bezain garratzak: malko goxoak isuri ditu, eta semeari zer esango zion erdi-pentsatuta zuen arren, bakarrik atera zaio galdera erretoriko bat malkoen artean.

-Baina ongi zaude?

-Bai ama, ongi nago: kalean nago.

Preso politiko atera berriak aditu ditu amaren negarrak, baina une batez pentsatu du agian sakelako telefonoaren kontua dela. Ederki daki, haatik, telefonoek ez dutela malkorik isurtzen. Belarritik aldendu eta harriduraz begiratu dio trepetari, amaren malkoak pantaila txikian ikusi beharko balitu bezala, eta ez daki oso ongi nola heldu trasteari, ez baitauka azken urteotan erabili duen kartzelako telefonoen forma bera... Preso politikoa hizketan ―ia-ia oihuka― eta telefonoari begira, kontatu dio amari norekin dagoen, nortzuk izan diren Euskal Herritik bere bila joan direnak, hor dagoela arreba, koinatua, Urlia eta Berendia, koadrilakoak... Amak jakinen ez balu bezala, ―motel, motel... jakinen ez du, bada, nortzuk izan diren semearen bila joan direnak―. Baina, gutxienez, amaren negarra gelditzeko balio izan du eta amari negarrik aditzen ez zaionean, preso politikoa konturatzen da ez dakiela zer gehiago esan... Eta zertaz eta eguraldiaz galdetu dio amari.

-Zer moduz eguraldia han?

Amak ez zuen espero hainbeste hilabete, hainbeste urte, kartzelan eman eta gero hori izanen zela semearen lehen galdera: ea zer moduz eguraldia...

-Eguraldia? Hemen ona, beno, hodeiak badira, baina... tenperatura ona.

Eta preso politikoa konturatzen da agian amari galdetu behar ziola zer moduz dagoen hura, eta zer moduz aita diabetearekin, eta zer moduz izena Juanita... baina ez eguraldiaz... eta preso politikoak orduan esan dio:

-Ba, hemen ere eguraldi ona, ama, beroa baina ona... Bo, ama, bagoaz harantz, gero hitz eginen dugu.

Eta preso politikoak, eskuetan erreko balio bezala, atzera ematen dio sakelakoa lagun bati, itzaltzeko teklari sakatu gabe, ez baitaki tramankulu hori nola itzaltzen den... Eta beranduegi ohartu da ez diola amari galdetu nola dagoen... eta gaizki sentitu da preso politikoa, baina ongi pentsatuta, zertarako galdetu? Badaki, ederki jakin ere, nola dagoen ama... Eta etxerako bidean pentsatu du horrelako trepeta bat erabiltzen ikasi beharko duela berandu baino lehen, kartzelatik ateratzeko zorian zelarik egindako lehentasunen zerrendan horrelakorik agertzen ez den arren...

Egin dezagun urratsa, urtarrilaren 8ko manifestazio nazionalean, hitzordua dugu, Bilbon.

Montevideo-ko mojategian

2010-12-08T17:24:00.013+01:00

Aspaldi hartu nuen koaderno ttipi bat patrikan eramateko ohitura. Uruguaira joan nintzalelarik, agenda txiki txukun bat eraman nuen eta bertan gelditu dira, jasota, hainbat eta hainbat kontu, hainbat eta hainbat ohar, hainbat eta hainbat oroitzapen.

Agenda ausaz ireki eta nirea ez den idazkera topatu dut: izen bat eta helbide bat:

Garbiñe Arrieta
Francisco Simon 2212
16000 Montevideo

Hortxe gelditu da betiko jasoa Garbiñe Arrieta zenak eskuz idatzitakoa. Ederki gogoratzen dut han hartu gintuenean euskaraz. Montevideon eta euskaraz! Eta zeinen euskara goxoa!

Moja euskalduna ezagutzera joan behar ginela esan zidatenean, hemengo serorategi eta komentuekin ez zuela zer ikusi handirik gaztigatu zidaten.

Eta kausitu nuen mojategia, hauxe:

Duela urtebete, Uruguain, presidente hautatzeko bigarren itzuliko hauteskunde-kanpaina zen, komentuko leihoan dagoen Frente Anplio-aren bandera hori lekuko.

Ez, ez du zer ikusi handirik Eukal Herriko komentuekin, ez horixe!

Frente Amplioko hautagaia, José Pepe Mujica, MLNko buruetako bat, tupamaro zahar bat . Bozketa aise irabazi zuen Frente Amplio delakoak eta martxoaren 1etik Uruguaiko presidentea da tupa ohia.

Ez, horrek ere ez du zer ikusi handirik Euskal Herriko kontuekin, ezta?

Uruguai minez nagoela aitortu dut aurreko testuan eta ildo beretik joan da oraingoa. Susmatzen dut duela egun gutxi Gurutze Plazako institutuko aretoan ikusitako payadoreek badutela zerikusirik nire idazki nostalgiko hauekin. Gabriel Lucero-ren eta, batez ere, Mariela Acevedo-ren kantuek eta kontuek piztu zuten nigan Uruguai min hau. Iruñeko emanaldia zorgarria izan zen, baina, tamalez, irudirik ez dut. Eskerrak Gasteizko emaldiaren zati bat Interneten dagoen

Gaur dela urtebete, Colonian

2010-12-03T20:53:00.010+01:00

Daniel Vidart uruguaitarrak, euskal jatorriko antropologo entsutetsu batek, hauxe diosku Historiaren iheslariak liburuan: “Nostalgia hitzak itzultzeko desio mingarriari egiten dio erreferentzia”. Etimologiari kasu egitera, halaxe omen da: grekoz, nóstos, itzulera, eta álgos, mina.

Hiztegi Batuan agertzen den hitza dugu nostalgia, ahoskera batuaren arabera ozenki esateko oraindik ere lanak ematen dizkidana. Gure idazleek usu baliatu dute hitz hori: bai Iparraldekoek, “Beti halako nostalgia hunkigarri batez agertu zen Manex” (I. Borda); bai Hegoaldekoek, “alga usainaren ausentzia dastatu zuen airean, eta beste itsaso baten nostalgia” (R. Saizarbitoria)

Era berean, Emilio Lopez Adanek, Beltzak, idatzi zuen Telesforo Monzonek Urrundik. Bake oro atera zuela Mexikon, eta olerkiak zirela, “Euskal Herriko penaz eta oroitzapenez egina, herrimina eta nostalgia nagusi”.

Beltzaren testuan sinonimotzat hartzen diren arren, hitz horiek ezin dira beti sinonimotzat har; non esaten diren. Sarasolaren hiztegiak epaitzen du: “sorterritik urrun egoteak sortzen duen goibeltasunezko egoera” dugu herrimina.

Gaur dela urtebete, Uruguain nintzen, Colonia de Sacramento hirian hain zuzen, Uruguai eta Argentina lotzen dituen ferry bati begira. Xabierko Frantziskoren Eguna, Euskararen Eguna, eta ni Euskal Herritik hamaika mila kilometrora eta, halabeharrez, San Frantziskoren beraren irudi bat topatu nuen Coloniako ostatu baten atarian. Aitor dezadan herrimina piztu zidala hormako irudi horrek, Sarasolaren hiztegiak dakarren azalpen biribil-biribilarekin bateginik.

Argazkiak zer diren; urtebete iragan eta gero, orain argazki horrek berak dakarkit gogora Coloniako hainbat eta hainbat istorio, hainbat eta hainbat oroitzapen, urtebetez ahanzturaren zakuan lozorroan izandakoak. Ostatu horretan hartu genuen kafe goxoa -posillo-, guri begira gelditu zen kateme eder hura, peso batzuk eskatu zizkidan umea -gurise-, bertako zezen plaza arraildua... Hamaika istorio datorzkit burura tropoiloan. Baina, batez ere, giza geografiaren mira: Uruguain utzitako lagunak ere biltzen zaizkit trumilka eta barru-barruan nostalgiaren harrak kosk egiten dit gupidagabe.

Uruguai ez da nire sorterria eta, beraz, Sarasolaren definizioari kasu egitera, ezin esan daiteke sentitzen dudan hori herrimina denik. Agian sentitzen dudana nostalgia baino Uruguai mina da.

Azken finean, Pako Aristik dioen bezala, "nostalgia ustegabeko bidaiaria da, eta gure defentsak atsedenaldian hartzen ditu beti".

Auzo lotsa

2010-11-08T12:03:00.003+01:00

Iragan berri den hilabete honetan gertatu da, urrian. Berriozarren erdi-erdian dagoen denda batek 25 urte bete dituela eta, dendariak iragarri zuen halako egun jakin batean erosketa bakoitzeko opari txiki bat emanen zuela. Iragarritako eguna heldu eta denda horretara sekula agertzen ez diren batzuk agertu ziren: gainera, denda horretan salgai ez dagoen -eta inoiz egon den- produktu batzuei buruz interesa agertu eta, halakorik ez zegoela jakinik eta ezer erosi gaberik, opari hartzen zuen batek baino gehiagok.

Bide batez, dendariak eskainitako askaritxoko txorizoa, urdaiazpikoa eta saltxitxoia -grausk-grausk. ahoratu eta irentsi zituzten lotsagabeek... Ez ez ziren preseski gaztetxo kanpotar batzuk, ez horixe... Enbutituak irensteko moduari erreparatuta, lepoa eginen nuke egun hartan lotsagabe horiek ez zutela ordura arte mokadurik ahoratu...

Baina marka guztiak andre batek hautsi zituen: andre hori, lehenbizi, senarrarekin agertu zen, eta urdaiazpikoa bukatu ostean joan zen, zera esanda... Ahora vuelvo... eta bitartean ahora, ahora, urdaiazpikoa ahoratzen zuen, -grausk-grausk-. Handik gutxira koinatarekin itzuli zen berriro saltxitxoia jatera. Jakina, dendan ezer erosi gabe...

Biharamunean dendariak kontatu zidanean, auzo lotsa sentitu zuela esan zidan... Egia da:, beraz, klasikoek aspaldi gaztigatu zigutena: Nemo dat quod non habet. Alegia, inork ez du ematen ez daukanetik... lotsa ez bada: izan ere, lotsagabeek lotsa ematen dute, auzo lotsa.

Zenbaitek auzoan daukate lotsa...

Berriozarko Irakurle Klubaren hurrengo liburuak

2010-11-04T10:12:00.005+01:00

Atzo izan genuen Berriozarko liburutegian Jim Thompson-en 1.280 arima nobela beltzaren gaineko solasaldia.

Gehienoi irudi zitzaigun trama sinpleko liburu bat, erraz irakurtzeko modukoa. Gertaerak era linean batez garatzen dira eta, zinez, aise irakurri dugu: izan ere, hasieran ezarritako epea sobera luzea egin zaigu...

Protagonistaren inguruan luze aritu ginen atzo: Pottsville-ko sherriffa ez dugu den-denok berdin ikusi... ziniko hutsa, oso ironikoa, manipulatzaile trebea... psikopata bat batzuon begietan.

Hamar lagun bildu ginenez, bestelako iritziak ere izan ziren; inork nahi badu bere iruzkina gehitu, blog honetan bertan aukera egon, badago.

Jim Thompson-en lan hori ezagutu eta gustuko duenari gomendetzen diot Ihesa eta, batez ere, Hiltzailea nire baitan: bigarren liburu honetan ere beste sheriff bat protagonista da, Lou Ford, sheriff normala, itxuraz bederen...

Datorren solasaldian jorratuko dugun liburua Xabier Montoia-ren Denboraren izerdia izeneko nobela izanen da. Hilabete duzue irakurtzeko, hitzordua abenduaren 1ean finkatu baitugu, arratsaldeko 7etan eta, ohi bezala, Berriozarko liburutegian. Irakurle Klubean interesik baduzu, liburtegian bertan eman dezakezu izena eta liburuaren ale bat utziko zaizu maileguan.

Era beran, irakurriko ditugun hurrengo liburuak ere finkatu ditugu:

Andu Lertxundi-ren Zoaz infernura, laztana, abenduaren 1ean eskuratuko duguna.
Amélie Nothomb-en Durduzaz eta dardaraz. eta 2011ko urtarrilean jasotzekoa.

Liburu horiek guztiek emanen dute, baiki, zeresanik...

Argazki ebaki bat

2010-11-02T11:14:00.005+01:00

Gure ama gaztea zelarik Aribeko mutil batekin ezkontzekotan egon zen: ezkontzeko asmotan eta ezkontzeko zorian. Mutil hori Perrin etxekoa zen. Nik ederki ezagutzen dut istorioa, amari berari behin baino gehiagotan entzunda txikia nintzenetik, baina ama kontatzen ikustean, une batez gaztetzen dela iruditzen zait, egun laurogeita hamar urte dituen arren.

Oraindik amak istorio hori kontatzen didanean, Garraldako jaietako dantzaldian erraz irudikatzen dut mutil gazte horrekin dantzan. Amaren anaia Isidrok, gure osaba Isidrok, aurkeztu omen zion mutil hori, Lerindegi etxeko seme bakarra: etxe onekoa, eta, gainera, amari kasu egitera, dantzari ona: gizonezkoetan, zaila aurkitzen. Osaba Isidroren lagun-mina zen, biak mendi-lanetan ibiliak baitziren Frantzian eta. Hori guztia kontatzean, gure amari irribarre txiki bat marrazten zaio laurogeita hamar urteko aurpegi zimurtsuan. Erraza da irudikatzen gure ama irribarretsu, oin arinen erritmoari jarraiki, beste neskato gazte guztien inbidiatarako.

Gure amak bazekien, Isidrok esana, Garraldako mutil hori ibiltzen zela harekin gustatuta: Egun batean Isidro zenak, dotore agertu nahian edo, erdaraz lardaskatu omen zion “Oye, que ya sabes que ese de casa Perrin se gusta de tí, ¿no?”. Gure amak dio ordurako berak bazekiela, noski, mutil horri gustatzen zitzaiola, Berriozarko jaietan begirik kendu gabe ibilia baitzen bi urtez edo:“Txora-txora eginda zegoen Perrin hori nirekin...” dio amak, eta irribarre bihurria marrazten zaio aurpegian. Bikote gisa ibiltzen hasi omen ziren Garraldako festetan eta horren froga da eskuartean dudan argazki maiztua, txuri beltzekoa. Egiaren esateko, argazkiaren erdia baino ez dago, eta bertan agertzen da gure ama dantzan, plazan. Argazki erdi-erditik ebakia dagoenez, amaren bikotekidearen eskua baino ez da ikusten, gorputzik gabeko esku bat gure amaren eskuari xamur-xamur helduta.

Hilabete batzuk ibili omen ziren horrela, baina Perrinek ez zuen aurrera-pausurik ematen. Orduan, apaiza hasi omen zen esaten hobe zela “gauzak ongi egitea eta ezkontza prestatzea”, zabaltzatarrek begi onez ikusten omen zutelako gure ama euren etxerako: argazkiak erakusten duenez, ama zinez eder-ederra zen, Catherine Hepburn-en parekoa, Aezkoa inguru osoan atentzio emateko modukoa eta, gainera, oso langilea eta esanekoa. Kontuak kontu, aitona, amaren aita, Perrinen etxera joan zen eta ezkontza hitzartu zuen: dotea, data eta beste zehaztapen guztiak.

Alabaina, ezkontza baino hilabete lehenago, zabaltzatarren etxera senide bat heldu zen, eta senide hori etxean gelditzekoa zen laguntzen-eta: ume bat zen, umezurtz txiki bat, bost-sei urteko mutiko irribarretsu bat... Down sindromeduna... Edo, gure amaren hitzetan esanda, “subnormala”.

“Subnormala” zela jakin ahala, amaren aita-amak bertan behera utzi zuten ezkontza.

- Eta ni ez naiz sekula damutu- epaitzen du gure amak.

Eskuartean daukat dantzaldiko argazki ebaki hori, osaba Isidrok Garraldako plazan egindakoa, sekula izan ez zenaren eta izan zitekeenaren oihartzun. Amak, gure aitarekin ezkondu eta gero, argazkia goitik behera ebaki zuen, amaren eskuari lotua agertzen den mutil ezezagun horren arrasto bakarra utzirik, esku bat amaren eskuari xamur itsatsia. Areago, gure amak dio mutilaren izenaz ere ez dela gogoratzen. Ez, omen.

Eguzki kolpea Hildako Guztien Egunean

2010-11-01T13:20:00.002+01:00

Heriotza, Bizitzan zehar hamaika aldiz pentsatu ohi dugu egunen batean, aurretiko hainbeste urte, hilabete, aste eta egunen ondoren, txandan-txanan ailegatuko garela geure heriotzaren atarira. Halabeharrezko legea da, onartua eta aurreikusia. Hainbesteraino da onartua eta aurreikusia, ezen irudimenez gozoro uzten baitiogu geure buruari joaten leku horretara, une guztien artean gailenera, non ematen dugun azken hatsa. [...]

Oraindik ere...? Ez dira bi segundo igaro: eguzkia lehengoxe puntu berean da; itzalak ez dira milimetro bat ere luzatu. Bat-batean, bukatu dira etzandako gizonarentzat epe luzerako burubideak: hil zorioan da. Hila. Hila etsi dezake bere burua; jarrera erosoan, hila [...] Hiltzera doa: hotzean, halabeharrean eta ezinbestean, hiltzera doa.

Duela laurogeita hamar urte idatzia da, ozeanoz beste aldean. Horacio Quiroga, agian, ez da Mario Benedetti, Juan Carlos Onetti edo Eduardo Galeano bezain ospetsua. Alegia, ez da beste idazle uruguaitar batzuk bezain ezaguna, ozeaznoz alde honetan bederen. Horacio Quirogarena da, haatik, ipuinlari perfektuaren dekalogo ezaguna, ipuingintzaren inguruka dabilen ororentzat ezinbesteko erreferentzia.

Mario Benedettiz behin edo bitan idatzi dut blog honetan bertan, baita Galeanoz ere. Gaur, azaroaren lehena, ezin egokiagoa iruditu zait Eguzki kolpea ipuin liburutik ateratako pasarte horiek honera ekartzea. Ipuin bilduma horri eman beharri diote Euskadi saria itzulpen txukun-txukuna dela kausa, eta guztiz liburu gomendagarria ipuin literarioa maite duen ororentzat.

Eguzki kolpea irakurtzeko aholkua Hildako Guztien Egunean... Izan ere, azaroaren lehenari Hildako Guztien Eguna deitzen diot nik, santu izan ala ez izan...

Kamishibai gidaren aurkezpena

2010-10-22T09:40:00.005+01:00

Herenegun aurkeztu nuen Noriko Matsui-ren liburu zorgarri bat: Kamishibai antzezteko gida, Galderak eta Erantzunak. Liburua ingelesetik itzuli dut, bai euskarara, baita gaztelaniara ere. Irakasleentzat ez ezik, kamishibai-kontalarientzat ere oso tresna egokia da gida hori, zalantzarik ez dut.

Kamshibaia ipuinak kontatzeko teknika bat da. Noizbait idatzi dut kamishibai teknikari buruz, blog honetan bertan eta ez noa errepikatzera jadanik esan dudana.

Lehengo egunean aurkezpenean baliatu nuen bideoa hauxe duzue:

Zerbait-zerbait gehitzekotan, aipatu behar da informazio osagarria dagoela Euskararen Irakaskuntzarako Baliabide Zentroaren web gunean eta gida bera salgai dagoela dagoeneko. Inork arazorik badu liburu-dendetan aurkitzeko, kamishibaia oso kontu teknikoa baita azken finean, Interneten ere salgai dago.

Arratsaldeko atoiuntzia, Yamaguchi-n

2010-10-16T18:08:00.007+01:00

Arratsaldeko atoiuntzia, Yukio Mishima idazle japoniarraren liburu ezaguna, astelehen arratsaldean izanen dugu mintzagai Iruñeko Yamaguchi liburutegian. Yukio Mishima-k idatzitako liburu horretatik pasarte hau atera dut:

Katu ehizan ordubete inguru eman ondoren, azkenean miauka ari zen katakume galdu bat harrapatu zuten, zeina Noboru-ren esku ahurrean sartzen baitzen, hain txikia zen.

Ordurako sei mutilak izerdi patxetan zeuden eta, biluzik, etxolako bazter bateko iturrian bustialdi bana hartu zuten txandaka. Eta bainatu bitartean katakumea eskuz esku igarotzen zen. Noboruk katua bere bular bustiaren kontra ezarri eta haren taupada azkarrak nabaritu zituen.(...)

- Nola egingo dugu?
- Hor bazeudek ohol batzuk. Horietako baten kontra jaurtiki. Oso erraza duk. Tira, Hirugarren, hire kontura -agindu zion buruzagiak.
Azkenik iritsia zitzaion bere bihotzaren gogorra eta hotza frogatzeko unea. Dutxatu berria izanagatik, atzera ere izerditan zegoen.(...) Berehalako batean haizeak atorrak astinduko zituen eta berak mixintxoa akabatzen jardungo zuen, gizarteak ezarritako debekuen katea etengabe hausten.

Katutxoa lepotik helduta, Noboru zutundu egin zen. Animalia txikia, mutilaren eskutik zintzilik, indarge eta mutu zegoen. Bere baitan erruki halako zerbait aurkitzen saiatu zen, eta halaxe sentitu zuen, tren batetik fite baino fiteago ikusten den leiho argituaren gisa, errukia urrunetik une batez distira egin eta desagertu egiten zela.

Buruzagiak aspaldidanik nabarmendu zuen halako ekintzak beharrezkoak zirela munduaren hutsuneak betetzeko; hutsune betezin hura soilik erailketaren bitartez bete zitekeela, arraildura batek ispilua zeharkatzen duen gisan, eta, bistan dena, gazteek lortu egiten zutela existentziaren gaineko halako agintea.

Noboruk katakumea ahalik gorenera altxa eta indarrez ohol baten kontra jaurti zuen. Arestian atzamarretan itsasirik egon zen objektu epel eta biguna airea txistuka zeharkatu eta ohol kontra oldartzea, zoragarria izan zen. Noboruri, ostera, oraindik esku artean zeukala iruditu zitzaion.

Oraindik bizirik zegok! Berriro! -zioen Buruzagiak. Etxola barruan barreiaturik, dutxatu ondoren eta artean jantzi gabe, bost mutikoen begirada Noboru-rengan iltzaturik zeuden.

Noboruk bere eskuetara eraman zuen zer hura dagoeneko ez zen katu bat. Bere baitan halako indar gorantzako bat hazten zihoan eta hatz mamietaraino heltzen; lehen jaurtiketa errepikatu beharra zeukan eta katua ohol kontra behin eta berriro txikitu. Noboruk bere burua erraldoi eginik ikusten zuen.

Bigarren jaurtiketan katakumeari txilio ttiki eta indargabea atera zitzaion. Oholean zapla eginik, lurrera jausi eta hankak mantso mugitu zituen, zirkulu handi bat marraztuz, harik eta geldi-geldirik geratu zen arte. Oholeko arrastoek mutikoak gogobetetzen zituzten.

Eta gogorra iruditu bazaizue, Yukio Mishimaren beraren bizitzaz -eta heriotzaz- zerbait ikasi.... Aho bete hortz geldituko zarete.

Astelehen honetan, Yamaguchiko liburutegiko irakurle klubean hitz eginen dugu honi guztiari buruz

Pausandin eta Olarrizokon lainorik bada...

2010-10-11T14:19:00.000+01:00

“Pausandin eta Olarrizokon lainorik bada, euria dakar”. Olaldeako gure baserria, Maia baserria, Errepaitzen dago. Pausanditik goizero sortzen da eguzkia, Ariberako bidean; Olarrizokotik arratsaldero sartzen da eguzkia, Orotz-Betelurako bidean. Amona Ramonak beti esaten zuen hori: “Pausandin eta Olarrizokon lainorik bada...”

Gaur eguerdian horixe gertatu da. Goizean ateri zen, baina, goiza aurreratu ahala, laino zerrenda batzuk hasi dira agertzen, ezker-eskuin, Pausandin eta Olarrizokon. Amona Ramonaren esanaz oroitu naiz eta gure semeari esan diot ez joateko intxaur bila, etxean gelditzeko, arratsaldean izanen genuela aukera intxaurrak biltzeko... Baina hamalau urterekin aitari kontra egin behar zaio, horrela baitago aginduta idatzi gabeko legeetan.

Semeak Amona Ramonaren zumezko saski zahar bat hartu du eta intxaur bila joan da. Bazkaldu aurretik itzuli da, blai-blai eginda eta hiru dozena intxaur saskian zekarrela. Atija hasi denean zaplasteko bat enateko gogoari eutsi diot, baina purrusta bat bota diot. Marmarrean hasi denean amona Ramonaren saskiarekin buruan emateko gogoari ere eutsi diot. Berriz doministuku egin du eta mukizapi bat emanda, baserriko leihora hurbiltzeko agindu diot: ezker-eskuin begiratuta esan diot: “Pausandin eta Olarrizokon lainorik bada, euria dakar. Hurrengorako ikasi.”

Orduan intxaurrak garbitzera joan gara. Intxaur dozena hori garbitutakoan gure hatz-mamietan gelditu den arrasto garratza, moskana, gaurko lezioa ikasteko erabili dugun tinta izan da. Euria zarra-zarra ari du: Pausandi eta Olarrizoko lauso ikusten dira euri zeiharraren pean gure baserriko leihotik.

Elementala, Watson maitea

2010-10-10T08:33:00.003+01:00

Hegoaldean festa egun batzuk ditugula profitaturik, nire lankide bat Londresera joan da. Inbidiatan ibili naizela ez dut ukatuko, baina norberak bere baldintzak -eta subjuntiboak- bizi dituenez, nik ingelesezko liburu bat irakurtzearekin konformatu behar izan naiz. Bai, badakit ez dela gauza bera...

Eskuartean daukat Iruñeko Auzolan dendan aspaldi eta lau txakur txikitan erositako eskaintza polit bat: Sherlock Holmes, The Complete Facsimile Edition, jatorrizko istorioak Strand aldizkarian bertan argitaratu ziren marrazki zoragarriekin lagunduta.

Eskuartean daukat Sir Arthur Conan Doyle-ren liburu hori eta gogoa doakit liburua estreinako irakurri nuen garaira. Gazte eta berde nintzen garaian, ingelesez irakurtzen nuen gauez etxeko nire ohean, harik eta aita jaiki eta purrusta egin arte.

“Itzal ezak argi puta hori behingoz; argindarra gastatu, besterik ez duk egiten eta. Bihar goizean irakurriko duk, egun argiz, dedio!" Trapuketari zen aita bizibidez, eta 13.000 pezeta kobratzen zuen hileko; semeak zer irakurtzen zuen inporta ez zion arren, ezin zuen eraman dirua gastatzearen –haren hitzetan alferrik xahutze-aren– zama.

Gogoa joan zait gazte eta berde nintzen garaira liburua berriro zabaltzean, eta azpimarratzen nituen hitzak, ulertzen ez nituen hitzak, berriz ikusi ditut: “woe” eta “groove”, eta hainbat eta hainbat hitz. Orduan ez nituen hitz horiek ezagutzen, eta orain... ere ez. Seinale txarra: nekiena eta dakidanaren arteko tartea murriztu ez deneko seinale. Lehen bezainbeste –edo lehen bezain gutxi- dakit orain ingelesez. Eta jadanik ez naiz ez gazte, ez berde. Baina hori nabaria da, agerikoa; Sherlock Holmesek berak esango lukeen gisara: “Elementala, Watson maitea.”

Ala ez, zeren, egia esatera, blog honetan bertan aipatu nuen gisara, Sherlock Holmes-ek ez zuen sekula esaldi hori esan...

Infernuko zubitik haratago

2010-09-28T18:01:00.007+01:00

Zugarramurdin jan, edan eta irri egin genuen duela gutxi egindako txangoan. Baina bazkaldu eta gero hasi ziren benetako abenturak eta kalenturak. Akelarrearen leizera sartu ginen eta Infernuko zubia gurutzatuko genuen. Eta handik hatarago, Sara herrirako bidean dagoen paraje eder batean Deabruaren belarrak aurkitu genituen: belladona, erabelarra, urriloa eta asma-belarra.

Belladona. Dosi txikitan eztularen, migrainaren eta gernu ihesaren kontrako lasaigarri ona. Dosi handitan hartuz gero, sukar-ametsak, oreka-galtzeak eta mozkorraldia eragiten ditu; baita lerdea, epilepsi-krisiak eta heriotza bera ere.

Halaber, erabelarra aurkitu genuen. Kontuz belar honekin, berez, pozoi gaiztoa eta arriskutsua baita, baina, era berean, bigungarri indartsua, kataplasma gozo eta lasaigarria, minak sendatzeko oso egokia.

Era berean, urriloa ere bildu genuen. Mandragora izenaz ezagunagoa den belar honek sukar-ametsak eta asaldura afrodisiakoa sortzen ditu.

Eta, gainera, asma-belarra. Bide bazter batean aurkitu genuen, ongarritegi ospel batean ondo-ondoan. Asma-belarra hartuz gero, kontzientzia eta oharmena arrunt aldatzen dira, errealitatearekiko lotura bera ere oso-osorik galdu artio. Baina larruazalean igurtziz gero, anestesiko moduko eragina izaten du.

Osagarri horiekin erraz dira ulertzen ondoko hitzok:

"(...) beraiekin igurzten garelarik zentzu guztiak kentzen dizkigu, eta lurrean etzanda eta biluzik paratzen gara, eta diote orduan ametsetan pasatzen zaigula guretzat benetan pasatzen den guztia"

Baina inork ez dezala pentsa paragrafo hori autobiografikoa denik. Sorgintzat hartutako La Cañizares ezizeneko andre batek esandakoak omen dira hitz horiek, duela ia-ia 400 urte idatziak, nork eta Miguel de Cervantes-ek berak El coloquio de los perros liburuan.

Nik, behin baino gehiagotan adierazi dudan legera, bestalako drogak nahiago: garagardroga, ardroga eta, nola ez, sagardroga...

Urrezko orrazia

2010-09-27T16:34:00.000+01:00

Ez dago batere gaizki sari bat jasotzea, noizbehinka bada ere. Lamien urrezko orrazia izeneko saria jasotzeko ohorea izan genuen beste lagun bat eta biok iragan den ostegunean. Sari hori, izan ere, Nafarroako euskarazko hedabide guztiek partekatua eman zen eta Berriozarko Zorrokaria aldizkaria egiten dugunon izenean jaso genuen. Diploma xume baina polit askoa, Asisko-k egina. Baten batek galdetu zidan ea zenbat urte generaman gure aldizkariarekin. Kontuak atera eta... hamabi urte badaramagula ihartu nintzen. Hamaika gehi bat. Askotxo dira gurea bezalako Erraza da esaten, baina zaila gauzatzen.

Azken bi urteotan, gainera, Eguzkiplaza.net-ekoei esker, Interneten ere ikusgarri jarri ohi da gure hilabetekaria, artxibategi digital baten modura.

Euskarazko prentsan dabilenak badaki ez dela aberastuko, ez duela izanen beste batzuek duten oihartzuna, baina nago gaurko Berriozar bera ez zela berdina izanen Zorrokaria gaberik... Kontua ez da dominak jartzea bularrean, baina noizbehinka errekonozimendu pixka bat jasotzea, zinez, gogobetegarria izaten da.

Ez, ez dago batere gaizki sari bat jasotzea, oso-oso noizbehinka bada ere.

Berriozarko Irakurle Kluba berriro martxan

2010-09-20T17:32:00.006+01:00

Berriozarko Irakurle Kluba berriro bildu zen iragan den ortziralean. Udan zehar bildu ez bagara ere, irailean inoiz baino lagun gehiago bildu ginen Berriozarko liburutegian. Aitzakia, Kirmen Uribe-ren Bilbao-New York-Bilbao liburua.

Orain arte beti tartekatu ditugu euskaraz sortutako liburu bat eta euskarara ekarritako liburu bat. Ildo horretatik jarraiki, Jim Thomson-em 1280 arima izeneko liburua hautatu dugu hurrengorako. Liburu horretaz dudan iritzia aipu luze samar batean garatu nuen blog honetan bertan duela urte pare bat eta espero dut klubeko beste lagunei niri bezainbeste gustatzea. Idazle amerikar horren liburua irakurri eta gero, Xabier Montoia-ren Denboraren izerdia irakurriko dugu.

Era berean, kluba zabalik dagoela gogorarazi nahi dizut, baina parte hartzeko izena eman behar da Berriozarko liburutegian, eta, ordainetan, irakurri beharreko liburuaren ale bat utziko dizute maileguan.

Amaitzeko, gogoraraztea baizik ez zait gelditzen Jim Thomson-en liburuaren gaineko solasladia azaroaren 3an eginen dugula, asteazkenarekin, arratsaldeko 7etan, liburutegian bertan.

Martin Frost-en aipuaren haritik

2010-09-03T17:06:00.007+01:00

Paul Auster idazlearen The Inner Life of Martin Frost nobela zorgarriaren hasieran kausitu nuen:

Baina nork esango zidan niri? Ordu zenbait isiltasunean eman, aire fresko bolada zenbait hartu eta, itsumustuan, buruan hasi zitzaion jiraka-biraka istorio baterako ideia bat. Halaxe gertatzen da beti ipuinekin. Hasieran ez duzu ezer. Halako batean, ordea, istorio bat etorri eta barrena betetzen dizu.

Antzeko zerbait gertatu zitzaidan niri...

William Shanks matematikariak biziki maite zuen Kixotea, ia-ia matematika bezainbeste. Gustuko zuen irakurtzea “Somewhere in La Mancha, in a place whose name I do not care to remenber, a knight lived not long ago...” Hamaika aldiz irakurri zuen eta hitzak gozo-gozo zihoazkion, hurrenkera matematikoetako zenbakien gisara, hurrenez hurren, leun, bare, eder.
William Shanks matematikariak noizbehinka behar izaten zuen, lan serioa une batez bazter utzita, Kixotea hartu eta hasiera irakurri: “Somewhere in La Mancha, in a place whose name I do not care to remenber...” eta hegan ziohakion gogoa urruneko Espainiako lurralde mugagabe haietara, eta irudikatzen zuen On Kixote Rocinante zaldiaren gainean haize-erroten kontrako borroka amaigabean...

William Shanks matematikariak istant batez, istant bakar batez, bere buruari zin egin zion Ingalaterra utzi, kanala gurutzatu, eta kontinentera abiatuko zela noizbait, Somewhere in La Mancha mugagabe hori ezagutu beharko zuela noizbait... Baina istant batez baino ez zen izan, eta laster bihurtu zuen gogoa lan seriora.

William Shanks matematikaria, neurri batean bederen, Kixote bezala ari zen bakar-bakarrik borrokan, auzokideen isekak eta trufak jasaten, haize-errotak baina gaitzagoak ziren zenbaki matematikoen kontrako borroka amaigabean. Baina Kixote ez bezala, Whilliam Shanks ez zegoen zoratuta, zientzia baituen ipar, eta matematika, lanabes.

William Shanks matematikariak bizitzaren hogei urte eman zituen pi zenbakiaren hamarren infinituak lortzeko lan serioan. Hogei urte. Zenbatzen has dadila irakurle prestua: bat, bi, hiru, lau... hogei arte; hogei urte pi zenbaki matematikoaren hamarrenak ateratzen, banan-banan, hurrenez hurren, eta 707 hamarren ateratzea lortu zuen hogei urte luze horietan

William Shanks matematikariak ez zuen inoiz jakin 528. hamarrenean akats bat egina zuela, eta hamarren horretatik aurrerako guztiak okerrak zirela. "Somewhere in La Mancha, in a place whose name I do not care to remenber, a knight lived not long ago..." leun, bare, eder.

Dedagun sagardroga

2010-08-25T10:00:00.000+01:00

Bedeinkatua izan dedilla

Sagardoaren graziya

Bai ere ta kupira gabe

Eraten duen guztiya

Erari onek gizon askori

Ematen dio biziya

Au edan gabe egotia da

Neretzat penitentziya

XIX. mendearen bukaeran sortutako bertso anonimo hauek ez dute graziarik galdu. Sagardoaren txinparta daramate barruan. Aurtengo jaietan, beraz, badakizue zer edango dudan nik...

Baina nola deituko beharko genioke edari txinpartadun horri: sagardoa ala sagardroga? Ikusita jendeak nola edaten duen... Eta ez naiz nitaz ari, jakina, gehiegikeria horiek beti jendeak egiten

baititu... Baina jaiak izanik, edan dezagun ausarki eta asma dezagun sagardroga eta dedagun. Dedagun? Bai, dedagun “edan dezagun” aditza baina era trinko asmatu berrian. “Jaietan sagardroga dedagun” agian ez da politikoki polita, baina zer ospatua badugunez, dedagun, dedagun!

Ezkontza Berriozarko labategian

2010-08-22T11:17:00.003+01:00

Zu, Sara, lur zara.
Zu, Patxi, zuhaitza.
Zu, Sara, ur.
Zu, Patxi, mendi.
Zu, Sara, su.
Zu, Patxi, haitza.

Horregatik ez da kasualitatea
gaurko ospakizuna Zorrokan egitea.

Zorrokari darion ura bezalakoa
izan dadila zuen bizitza zoriontsua:
gardena, argia, garbia, oparoa
eta amaierarik gabekoa.

Izan dadila Zorrokaren ur emaria
zuen zoriontasunaren lekuko eta bermea.

Ivan Sergeievitx Belinski lotinantaren eskuizkribua

2010-08-15T08:17:00.002+01:00

Kursk urpekuntzi nuklearra, -KYPCK 141- duela hamar urte hondoratu zen Barents itsasoan. Betiko. Gaur betetzen dira hamar urte Ivan Sergeievitx-ek, Kursk urpekuntzi horretako eskifaiako kide batek, eskuizkribu hau idatzi zuenetik.

Errusiako Armadako lotinant hau izan zen. segur aski, hiltzen azkena, hamar urte igaro eta gero azaleratu den eskuizkribu honek frogatzen duen gisara.
Errusiako legeek agintzen dutenari jarraiki, hamar urteko epea izan dute gorderik dokumentua eta, azkenik, argitaratzeko aukera dugu, dokumnetua oso-osorik ez dugun arren.

Belinski ofizialak eskuko kaiera militar txiki batean jaso zuen, idazkera ziriliko ederrez, azken egunetako gertaeren sekuentzia. Tamalez, Errusiako Armadak ez du baimenik eman abuztuaren 12tik 14ra bitarteko oharrak kaleratzeko, segurtasun arrazoiak direla kausa, eta soilik azken egunekoa dugu irakurgai, hamar urte igaro diren egun berean argitaratzeko baimenarekin.

2000ko abuztuaren 15a

07:30

Bi egun leherketa gertatu zenetik. Eskifaiako beste kideak hirugarren, laugarren eta seigarren konpartimentuetan gelditu ziren eta azken hogeita lau orduotan ez dugu haien berririk izan. Hamaikagarren konpartimentu honetan Yuri Nikolaievitx, Alexandr Vasilievitx eta hirurok baino ez gara bizirik gelditzen. Ez dugu deus jan-edan istripua gertatu eta brankako konpartimentuetara biltzeko agindua jaso genuenetik. Kanpoko zaratarik ez.

Larrialdietako bateriei esker lanpara bat dugu piztuta eta argi motelak uzten didan bitartean idazten jarraituko dut paper honetan. Istripua gertatu zenetik hirurogeita hamabi ordu pasa dira; gu aurkitzeko eta onik ateratzeko aukera gero eta urriagoak dira. Honezkero, denak hilik behar dute, gu izan ezik. Gu oxigeno-nahastura honekin gehienez beste hamabi edo hamalau ordu gehiago bizi gaitezke.

Torpedoen inguruko konpartimentuetan oxigeno botilak egon badira, zazpigarrenean behintzat, seguru. Gure konpartimentuaren ateska zabaltzeko eta ondoko konpartimentuetatik zazpigarrenera joateko agindu diot Yuri Nikolaievitxi, baina ez du nire agindua bete zeren zortzigarren, bederatzigarren eta ondoko beste konpartimenduak urez betetzear omen daude. Kargu hartu diot eta arau-hauste larritzat jo daitekeela jakinarazten diot. Hortaz, idatzita jasota gera dadin eta dagozkion ondorioak izan ditzan idatziz jaso dut hau guztiau. Tamalez, ez dut arauzko pistola nire agindua betearazteko.

10:30

Duela ordubete Yuri Nikolaievitxek zerbait entzun omen du ateskaren beste aldean. Esan eta esan egin du benetan zerbait entzun duela. Yuri Nikolaievitx tematu da eta errespetu falta nabariak egin ditu. Burutik eginda dago. Armategiko arauzko pistola hartu izan banu, erabil nezake.

Larrialdietako baterien indarra ahulduz doan heinean, lanpararen argia gero eta motelagoa da. Nekez ikusten dut nigandik hiru metrora dagoen Alexandr Vasilievitx; lasai dago, antza. Susmatzen dut berak ere badakiela laguntza taldeak ez direla garaiz iritsiko ehun metroko sakonera honetarino.

Yuri Nikolaievitxek lehengo lepotik burua. Alexandr Vasilievitxek neurriak hartu behar izan ditu isilarazteko eta Yuri Nikolaievitx isildu da.

11:30

Jadanik ez dut Alexandr Vasilievitx ia-ia ikusten. Argia gero eta motelagoa da. Yuri Nikolaievitx txokoan sumatzen dut, oraindik bizirik. Hirurok biziz gero, sei ordu baizik ez zaigu gelditzen, nire kalkuluen arabera.

Hots karrankaria entzuten ari naiz. Ura sartzen hasi da Yuri Nikolaievitxek konpartimentuaren atexka zabaldu dueneko seinale.

Horiek dira, beraz, Ivan Sergeievitx Belinski lotinantaren azken hitzak. Espero izatekoa da kaiera militar horretako beste orriak noizbait irakurtzeko aukera izanen dugula, beste hamar urte igaro gabe.

"Kanikosen" fenomenoa

2010-08-12T11:16:00.010+01:00

Kanikosen eleberri labur bat da, Takiji Kobayashi idazlearena. Ozenki errepikatzen baduzu "kanikosen, kanikosen, kanikosen", onomatopeia horrek eramanen zaitu arrantza-ontzi japoniar batera, duela laurogei urte karramarroak biltzen zituen arrantza-ontzi japoniar batera, eta Errusia eta Japoniaren arteko itsaso hotzera eginen duzu jauzi, arrantzale, galdatzaile eta marinelen artera:"Infernura goaz". Horrela hasten da eleberri labur hau. Hakko Maru aranntza-ontzian egonen zara, Asakawa ugazabaren ankerkerien lekuko.

Langileen zapalkuntza gordinaren erakusgarri, arin eta azkar -bi arratsaldetan- irakur daitekeen eleberri honek sekulako arrakasta izan du azken urteotan Japonian, batez ere, gazteengan: fenomeno oso bat da. Argitaratu zenean, 1929an, arrakastatsua izan zen eta, egun, Japoniako literatura klasiko bat da. Luzemetraia bat ere egin zen berrogeita hamargarren hamarkadan. Baina, batez ere orain, krisi garaian, berpiztu da "Kanikosen fenomenoa" eta azken bi urteotan Kanikosen eleberriaren 1.600.000 ale saldu dira Japonian. Gainera, beste luzemetraia bat, remake bat egin dute, baita manga bat ere.

Arrakasta horren haritik argitaratu dute gaztelaniaz duela sei hilabete eskas Ático de los libros argitaletxean... Ederra litzateke euskaraz irakurri ahal izatea liburu hau, fenomeno honetatik at ez gelditzeko, eta, batez ere, Takiji Kobayashi ekartzeagatik euskal letreetara, Yukio Mishima, Yasunari Kabawata eta Haruki Murakami ekarriak izan diren gisara.

Takiji Kobayashi egilearen inguruan ezin aipatu gabe utzi garesti ordaindu zuela bere engaiamendua: behin baino gehiagotan atxilotu zuten, Japoniako Idazleen Elkarteko idazkaria izanik ere. Errepresioaren hatzaparretatik ihes egin nahian, 1932an, ezizen bat baliatu behar izan zuen argitaratzen jarraitzeko. Tamalez, langileen mugimenduan infiltratutako sator batek salatua, 1933ko otsailaren 20an atxilo hartu, jipoitu, eta bortizki torturatu zuten. Biharamunean hil zen, hogeita bederatzi urte zituelarik.

Erlojuaren orratzak gelditu egin zirenekoa

2010-07-29T22:25:00.002+01:00

Martires de Ocaña kalea, Ocaña herrian, Toledo, Espainia. Goiz-goizetik Ocaña II espetxearen atarian Dabid Cebrian euskal preso politikoa noiz aterako zain egon gara. Luze itxaron behar izan dugu; izan ere, porra bat ere egin dugu, itxaronaldiaren eta beroaren aringarri, ea zein ordutan zehatz-mehatz askatuko zuten asmatu nahian. Nik ez dut porra irabazi, uste baino beranduago askatu baitute: 12ak hogei gutxitan. Baina atera denean, bihotza azkartu zaigu zain geunden guztioi. Ocañako espetxeko atarian besarkada bero bana jaso du lagun askatu berriak: Irrintzi isila. Une hunkigarria. goardia zibilen begiradapean, baina. Autoetara sartu eta Euskal Herrirako bidea hartu dugu. Han gelditu dira goardia zibilak, eguzkipean.

Autoz gentozelarik, kilometro batzuk egin eta gero, begirada bat eman diot eskumuturreko nire erlojuari. Orratzek 12ak hogei gutxietan geldituak ziren, ez aurrera ez atzera. Erlojuari konpetxo batzuk emanda, berriz hasi da segundoen orratza mugitzen... Antza, erlojuaren orratzek laguna espetxetik atera zeneko une hunkigarri hori betiko gorde nahi zuten nire gomuten zakuan.

Etxera heltzerakoan bertan zeuden Benemaritaren beste kide asko, Berriozarko Eguzki Plaza zeharo hartuta. Berriz ere goardia zibilen begiradapean. Alferrik, baina. Beste leku batean jaso du preso ohiak -gaudanik preso ohiak- ongietorria. Beste une hunkigarri bat, gure gomuten zakuan ederki gordeko duguna. Ongi etorri, Dabid. Eta erlojuaren orratzak aurrera doaz.

Kataluniako umorea

2010-07-27T08:57:00.004+01:00

Aurten ere Herrialde Katalanetan eman dugu oporraldiaren puska eder bat. Han "La roja" delakoaren garaipen ozen astuna jasan behar izan genuen, bertatik bertara jasan ere.

Hurrengo famili bazkari aspergarrian agian bideo hau jarriko dut, katalanen umore bereziaren adierazgarri.

Barrikadek kaleak itxi, baina bideak zabaldu egiten dituzte

2010-07-06T10:10:00.005+01:00

Aspaldi handian, artean gazte, berde eta gorri nintzelarik, Euskadiko Gaztedi Gorriaren gogaidea nintzen, EMKren gazteriarena. Aitor dezadan Iruñeko Bigarren Zabalgunean bizi nintzenez, zona nacional-ean alegia, eta trapuketari baten semea izanik, erakargarriagoa zitzaidala bandera gorria-gorria, gorri-hori-gorria baino, baina baita erakargarriagoa txuri-gorri-berdea baino.

Aspaldi handi hartan, artean gazte eta Iraultza taldea indarrean zebilen eta ausaz egokitu zitzaidan, Orreaga etorbidean, Iruñearen erdi-erdian, alderdiaren beso armatuko kide Carlos Gallardo-ren gorpua ikustea, zeraman lehergailuak zartatua, Iberdrolaren bulego baten kontrako ekintza bat burutzera zihoala.

Aspaldi, artean gazte eta ikasle nintzela, Euskadiko Gaztedi Gorria taldea Kemen bihurtu zen eta bere aldizkariaren azpitituluak, oker ez banaiz, harro agertzen zuen honako lelo hau: Barrikadek kaleak itxi, baina bideak zabaldu egiten dituzte.

Urteak joan urteak etorri, Nafarroan EMK-k eta LKI-k bat egin zuten Batzarre sortzeko: badakizu, “Desde el escaño también de hace daño” eta nola edo hala eutsi behar zitzaion parlamentuko aulkiari, nahiz eta hauteskundeen zirkuan gero eta zailagoa izan aulkiei eustea.

Urteak joan urteak etorri, sortu zen Euskal Herritarrok... eta orduan bai, a ze boto pila, nahiz eta gustura ez egon bidaideekin... Ezker Abertzaleko nire lagun batek esaten du: “Tontoak izan ginen batzarrekoekin: ostikoa eman behar genien”.

Urteak joan urtek etorri, eta Alderdien Legea profitatuz, NABAIren aukera izan zen... orduan ere, a ze boto pila, nahiz eta senperrenak izan bidaideekin. NABAIko nire lagun batek esaten du: “Batzarreko hauek ze gutxi diren eta ze matraka ematen duten.”

Urteak joan urteak etorri, orain, NABAIko beste bazkideen haserrerako, Batzarrek lan ildo eta eztabaida taktikoen berri prentsaren bidez ematen du lantzean behin, normalean Diario de Noticias-en, baina Nafarroako Ezker Batuarekin zerrenda batzuk ari dira antolatzen Erriberan aspalditxotik.

Eta testuinguru honetan, Ioseba Ezeolaza eta Txema Mauleón, Batzarreko buru gazteak, kafetxo bana hartzen Greba Orokor Egunean Iruñearen erdian. Ez dakigu dieta kontzeptuan sartuko zuten gastu hori. Nolanahi delarik ere, gomuten nire zakutik jalgi zen aspaldiko lelo hura: Barrikadek kaleak itxi, baina bideak zabaldu egiten dituzte. Batzarreko lagun asko STEE-EILAS sindikatukoak dira, nik dakidala, eta, besteak beste, STEE-EILASk ere deitzen zuen Greba Orokorra. Bestalde, irakurri nuen komunikatu baten arabera, ESK-CUIS-ek ere deitu zuen grebara eta ez ahaztu Batzarreko beste lagun batzuk ESK-koak direla. Badakit ESK-CUISetik joan berri diren batzuek osatu dutela Nafarroan Solidari. Ederki hasi dira, bada, Solidari-ko horiek: ez dakit zer pentsatuko duten horietaz duela bi astera arte euren kide izan diren ESK-ko lagunek. CGTko lagunak eta baita PCPEkoak ere izan ziren manifestazioetan. Ezkerreko ikuspegi anitzak eta askotarikoak, baina manifestazio berean. Hori poza!

Halere, beste liskar zenbaitengatik ospe hartuta eta Iruñea zer txikia den jakinda, bi posibilitate: lehen aukera, kasualitate hutsa izatea Batzarreko buruzagi gazte horiek taberna horretan egotea piketearen zain eta, beraz, buruzagi horiek inozoak dira; baina horren inozoak izan litezke? Ala, bigarren aukera: nahita egin dute, bilatu zutena aurkitu dute biktimarena egiteko eta berriro agertu ahal izateko prentsan, Grebaren biharamunean agertu ziren bezala?

Nik ez dut uste kasualitate hutsa izan zenik. Batzarrekoen xedea? Zin-zinetan gizartean ez duten pisua eta erreferentzia bereganatu nahia, agertu behar baita prentsan nola edo hala, lantzean behin, gaizto-gaiztoengandik bereizita eta ez bakarrik NABAIren barruan dituzten liskarren kontura eta Nafarroako Gobernuko parlamentuan ez egotegatik abortuaren inguruko bozketan. Desde el escaño también se hace daño, baina horretarako parlamentuko bozketara agertu behar. Ala... bozketa garrantzitsu horietan ez egote horiek ere ez dira kasualitate hutsa? Ala den-dena zegoen lehenagotik PSNrekin hitzartuta zegoeneko zurrumurrua egiazkoa ote?

Hauek guztiak galdera erretorikoak dira, inondik ere bilatzen ez dutenak protagonista horien erantzunik: prentsan irakurri ditugu dagoeneko. Ezen zinez harrigarria da, horren gutxi izanik, ze gaitasuna duten agertzeko prentsa jakin batean. Duela gutxi Juan Kruz Lakasta kazetariaren zutabetxo baten kontura agertu ziren bezala. Nago, sanferminotan ere -aldez edo moldez- aterako direla edozein aitzakiaren kontura berriz ere biktimarena egiteko.

Idatziz, Batzarreko buruzagi gazte horiek adierazi dute UGTren eta CC OOen iraileko deialdian orduan bai eginen dutela greba adierazita: uste izatekoa da Batzarreren jarrera ofiziala izan dela, baina ez dut uste NABAI osatzen duten guztiek kontu bera erabaki dutenik. Badirudi NABAItik egotziak izatea ari direla bilatzen... Ez ahaztu ESK-CUIS sindikatuan gertatu berri den zatiketa, non batzuk CC OO eta UGTra hurbiltzearen alde ari ziren eta azkenik Solidari sortu duten...

Urteak joan, urteak etorri eta denborak ematen duen perspektibarekin, hemendik urte batzuetara, zaila al da irudikatzea Batzarreko batzuk PSOEren Casa Común de la Izquierda delakoan?

Endekatze prozesu orok badu arazo hori: nehoiz ez da jakiten noraino hel daitekeen atzeranzko garapena. Lenin-ek esaten zuen lagun bat komunista den ala ez jakiteko, eskuei begiratu behar zaiola, egiten duenari alegia, eta ez esaten duenari. Eta ez ahaztu sozialdemokrazia izan da lan erreforma basati honen kudeatzailea. Barrikadek kaleak itxi, baina bideak zabaldu egiten dituzte.

Kafearen zapore garratza

2010-07-05T16:53:00.008+01:00

Lehengo egunean Garmendin izan gara, Garbiñe Arrieta zenaren baserrian. Garbiñeren errautsak, Uruguatik ekarriak, ondo-ondoak genituen, kutxa itxi batean. Kafea eskaini digute haren ahizpek, amultsuki: “Arrietarrak oso kafezaleak gara” adierazi du Garbiñeren ahizpetako batek, Amasako euskara gozoan. Garbiñeren iloba batek kafea ekarri eta zerbitzatu digu. Kafe hutsa gehienok, baten batek kafe-esnea. "Azukrerik?" "Bai, bat." Kafea ausarki bota didate, basokada eder bat kafe beltza. Kafearen lehen zurrupadarekin atsekabean elkarrekin izatea zeinen ona den sentitu dut, eta familiakoa ez naizen arren, ez naiz arrotz sentitu.. Kafearen zapore gogorrak nire aho-sapaian urteak sentitu gabe neraman zaporea berpiztu du, nire haurtzaroko garai lauso batera eraman nauen zaporea. Kafea bukatu eta Amasako elizara joan gara, xirimiria lagun, uztailaren hasierako arratsalde honetan. Garbiñeri agur esan diogu ahoa ireki gabe. Hitzen ordez malko garratzak mintzo dira.

Iluntzean, etxerako bidean, autoan izan ditugu mintzagai: Urlia agertu dela, Sendia ere agertu dela, baina Berendia ez dela agertu... Mintzagai izan dugu hileta elizkizuna, Garbiñerekin azkenekoz izan ginenean, Xalbadorren bertsoak aritu baikinen kantuan eta Billabonako soinu-jotzaileak melodia hori bera jotzean gogora ekarri digulako Garbiñerekin bazkaldu genuen egun hura. Eta, orobat, kafea izan dugu mintzagai. “Beltza zen, zaporetsua, txikoria zuelako; baina ongi prestatuta, neurri-neurrian...” argitu zidan lagunak. Eta neure buruari galdetzen diot non eta noiz izanen dut horrelako kafe zoragarri bat dastatzeko aukera berriz ere, jakinda ere, segur aski, berriz ere Garbiñe Arrieta zenarekin oroituko naizela.

Greba orokorra Euskal Herrian

2010-06-29T20:20:00.004+01:00

Greba zergatik egin dudan galdetzen badit alabak, ipuin baten bidez erantzungo diot: Astoak eta zorrak

Deitu erleei

2010-06-26T09:29:00.004+01:00

Deitu erleei zabal dezaten Garbiñe Arrieta hil dela, Montevideon, duela egun gutxi batzuk, buruko isuri baten ondorioz.

Deitu erleei zabal dezaten hutsune handia utzi duela Uruguaiko euskal jendearen artean, baita ozeanoz alde honetan ere, Garbiñe ezagutzeko aukera izan genuen guztion bihotzetan.

Deitu erleei zabal dezaten Garbiñek erakutsi zigula elkartasuna, herriarekiko maitasuna eta behartsuen alde lan egitea zer den, hitzetatik harago erakutsi ere.

Deitu erleei zabal dezaten laurogeita hamalauan bera zikintzen saiatu ziren ABC-ko kazetari txakur horietaz, “Purificación” deitu zioten horietaz, irri egiten zuela Garbiñek.

Deitu erleei zabal dezaten Garbiñe bezalako moja bat ezagutzea ohore handia izan dela ni bezalako antiklerikal batentzat, duela gutxi ezagutu nuen arren.

Deitu erleei zabal dezaten, batez ere, emakume zoriontsua izan zela, eta, bizitza gogorra gora behera, zoriontasun hori bazekiela partekatzen, bere inguruan barreiatzen zuela.

Horregatik, deitu erleei zabal ez dezaten tristura, denok gogora dezagun Garbiñe alai, edo kantuan, edo txiste bat kontatzen, edo hizketan, uruguaieraz ala euskaraz, zeren Ameriketan urte asko egonda ere, Garbiñek ez zuen sekula euskara goxo zoragarri hura galdu.

Erleek jakinen dute hori egiten.

Nabigatzaileentzako gaztigua

2010-06-22T12:52:00.005+01:00

Euskarazko ereduak, D ereduak, 25 urte bete ditu aurten Berriozarren. Hogeita bost urte hauetan lortu dena ez da gutxi, baina A, G eta D ereduak dituen ikastetxe bat, -zortziehun ikasle baino gehiago, laurogei irakaslez osaturiko klaustro bat- ez da erraz gobernatzen den itsasontzia.

Duela hiru urte jada, Mendialdea Guraso Elkarteak eskaera ofizial bat egin zion Nafarroako Gobernuari D ereduko ikastetxe berri bat eraiki zezan eta hizkuntz ereduaren arabera bi zentro antola zitzan: bi zentro, beraz, ez gaur dagoen ikastetxe partekatu gobernagaitza. Ez ziguten erantzun, eta Haur Hezkuntza, eta Lehen Hezkuntzako ikastetxe bat eraiki beharrean, institutu berri bat egin zuten, aurten mustu dena. Nolanahi den ere, gurasoen nahia argia eta garbia da aspaldi-aspalditik.

Ikasturte honetan bi zentro sortzeko gaia planteatu zen ikastetxean eta irakasle gehienak, bozketa batean, bi zentro sortzearen alde agertu ziren: D ereduko irakasle gehien-gehienak ez ezik A eta G ereduan irakasle dauden batzuk ere hala agertu ziren bozketa libre eta demokratiko batean. Irakasleen jarrera horrek akuilatutik, D ereduko gurasoak martxan jarri ginen berriro D ereduko zentro baten aldeko aldarrikapena berpizturik.

Hamaika bilera eta elkarrizketa, kale agerraldiak Berriozarren eta Hezkuntza Departamentuaren atarian. Martxoan jakinarazi zitzaion gurasoen nahia eta jarrera ikuskari den Pilar Jauregi andreari. Gero, beste bilera eskaera formala egin zitzaion ikuskari nagusiari eta bilera gertatu baina hiru ordu lehenago bertan behera utzi zuen ikuskari nagusi Esparza jaunak. Oraindik ez omen du astirik izan gurasoak hartzeko.

Atzo ere manifestazio jendetsua egin dugu Berriozarren eta bertan parte hartu dugu guraso askok eta baita irakasle askok ere. Finean, denoi komeni zaiguna da, UPNko, PSOEko eta Ezker Batuko zinegotziak kontrakoa bozkatu arren udalean.

Eta orain, zer egin? Hasieran aipatu dudan itsasontziaren konparaziori jarraiki, honako hau da, ene uste apalean, gakoa: gurasook arraunlariak izan gara bidaia honetan, baina lemazain eta kapitain on bat behar dira ozeanoan barna nabigatzeko. Alferrikakoa da bitakora koaderno zoragarri bat prestatzea, inor ez badago prest luma bitakoran idazteko eta itsasontzia gobernatzeko ardura bere gain hartzeko.

Arraunlariok ezin gara aginte-ganberara igo. Portuko agintariekin biltzeko esperantza ez dugu galdu, baina portuko ikuskatzaileek ederki dakite zer nahi dugun, baina Mendialdea izeneko itsasontzia ez dute utziko ateratzen portutik aginte talde bat gabe, kapitaina eta lemazainik gabe, Mendialdea izeneko itsasontzia hondoratuko litzatekeelako.

Kapitain-pilotu bat behar dugu, Mendialdea izeneko itsasontzia libre nabigatuko bada. Eta D ereduko eskifaiako kidea izan behar da, bestela arraunlariok erabat zapuztuta geldituko ginateke eta, agian, inork hartu nahi ez duen itsasontzitik jaitsiko lirateke batzuk.

Eskifaiako kideok: abagune ezin hobea da lemari heltzeko eta D ereduko itsasontzia libre nabigatzen has dadin. Ardurak hartzeko garaia da, zeren ardurarik eta erantzukizunik hartu ezean, portuko agintaritzak izendatuko du kapitain kanpotar bat, eta gero komeriak. Arraunlariok zain gauzkazue arraunari ekiteko.

Banana Yoshimoto-ren liburuez

2010-06-08T19:47:00.003+01:00

Banana Yoshimoto idazlearen liburu bat, Kitchen, mintzagai izan genuen atzo Yamaguchi liburutegiko solasaldi literarioan. Zinez interesgarria izaten da besteen ahotan entzutea zuk zeuk irakurri duzun liburu baten gaineko iruzkin oro. Arrakasta handia izan duen liburu horrek, Kitchen delakoak baina, ez nau asebeterik utzi eta hala adierazi nuen.

Oro har, badakizue zer dagoen Japoniako literaturan, ezta: heriotza, tragedia, mundu onirikoa, espirituak... bi hitzetan esanda, baratzeko alegrantzia. Dolua eta maite dituzunen galeraren aurrean, Kitchen-eko protagonistaren jarrera agonikoa eta tragedia baten gaineko jokaera tragikoa iruditu zitzaidan; euriaren gainean, bustia. Gainera, joko gehien eman lezakeen pertsonaia, Eriko, hil egin zuen idazleak nobelaren erdian. Gero, Ilbetea izeneko bigarren atalari ematen dio hasiera, eta hori irakurtzean izan nuen irudipena hauxe izan zen: ea zertan aritua nintzen hirurogeita lau orrialde arteko beste guztia irakurtzen. Irakurketan ,sarritan, mundu erdi oniriko erdi magiko horretan galduta sentitu naiz, eta iruditzen zait Yoshimotok behin eta berriz ari dela formula beraren inguruan bueltaka.

Zati ederrak ere baditu, alabaina:

Denbora, garden eta isil, tantaz tanta erortzen zaigu idazlumaren arrastatze-soinuarekin batera.

Kitchen bukatuta, Moonlight Shadow izeneko narrazio laburra ematen digu opari Banana Yoshimotok, baina Kitchen-en zama gainetik kendu ezinik irakurri nuen eta ipuin hori ere ez nuela gozatu aitortu behar dut. Agian hasiera-hasieratik Moonlight Shadow izen bereko Mikel Oldfield-en melodia aurkitu behar nuela uste nuelako… Bada, nik ez dut aurkitu Aukitu nuena, aitzitik, Urara izeneko pertsonaia fantasmagorikoak eramango zuen ilargiaren argiaren itzala, carried away by a moonlight shadow.
Far away on the other side…

Bukatzeko, atzoko solasaldian komentatu zenaren arabera, N.P. (1990), Amrita (2002) eta Tsugumi (2008) ildo beretik omen doaz… Antza denez, liburu luzeetan baino, Banana Yoshimoti hobeki moldatzen da distantzi laburretan eta horregatik aholkatzen dizuet Sueño Profundo irakurtzeko (Tusquets, 1989). Hiru ipuinek osatzen dute Sueño Profundo: Lo Sakona, Gaueko bidaiariak eta Esperientzia bat… Mundu onirikoa, mundu errealaren eta ametsen muga lausoan mugitzen diren hiru istorio labur, ongi idatziak eta guztiz gomendagarriak uda honetan irakurtzeko. Eta ipuin horiek irakurrita, Banana Yoshimotorekin zaletzen bazara, liburu luzeagoetara pasa zaitezke.

Ea inor animatzen den baten bat euskarara itzultzen!

Jack Destripatzailearen arrastoari jarraiki

2010-06-07T12:47:00.004+01:00

Jainkoaren izenean zin egiten dizut inoiz ez nuela espero izango horrelako ikuskizun espantagarririk aurkitzea. Deskriba ezina da bertan nik ikusitakoa, ezin da. Espero dut nire bizitza osoan berriro horrelako gauzarik ez ikustea.

Jack Destripatzailearen arrastoari segika garatzen den nobelatik ateratako paragrafo bat da. Deskriba ezina dena, baina, deskribatzen du idazleak jarraian:

Izterrak zatituta zeuzkan, abdomena erabat irekia eta barruko errai guztiak kanporatuak, besoak txikitura zeuzkan, bularrak moztuta. Errai pusketak botata zeuden ohean eta pusketa batzuk (gibela, birika zatiak, giltzurrun bat…) mesanotxe gainean utzita. Ohe maindireak eta tapakiak odolez blaituta zeuden eta zoruan odol putzu handi bat zegoen logela osoan zabalduta. Hormak ere odolez zeuden zipriztinduta.

Behin baino gehiagotan baliatzen ditu horrelako deskribapen odoltsuak, batzuetan irakurlea odolez zipriztindu, bete eta itotzeraino. Ederki ikasia du idazleak ofizioa, zalantza. Nago, baina, ez duela nobela honekin erabat asmatu. Irakurtzen hasi nintzen atzeko azalak akuilaturik “protagonistari iruditzen zaio badakiela nor izan daitekeen Jack Destripatzailea…”. Eta hori liburuan ez da gertatzen bukaera-bukaerara arte! Aurreko guztia, beraz, betegarri?
Oro har, erraz irakurtzen den liburua da, batzuetan hiztegi arazo batzuk ematen dituen arren:

8. Eloisak hartu zuen anaiaren arta bere gain.
47. Ene zakil hanpatua bildu zuen orduan nire paineluan. Bizpahiru ukaldi trebe eta bizkor gehiago eta ohartu baino lehen esnetu nintzen. Hazi bero lirdingatsua paineluan geratu zen.
85. Esku artean hartu zidan bigunki ene zakila paineluan bilduta. Ohartu baino lehen guztiz zantartuta neukan, berak hain trebeki egindako gora eta beherako igurtzi goxo haiei esker. Minutu erdi bat pasatu baino lehenago isuria neukan ene hazi beroa painelura
112. “indibiduoa”: Ibon Sarasolaren hiztegian, gizabanako, pertsona, morroia…
168. (…) asturuak halaxe agintzen bazuen. Asturua, Hiztegi Batuan ez dagoen hitza. Zergatik ez erabili patuak edo, esaldia berridatzirik, “menturaz”?

A ze joera kezkagarria, liburuetan hitz bitxiak biltzekoa! Egiaren esatera, testuinguruari esker ulertzen diren hitzak dira, baina oso irakurle konpetenteak ez diren 16 urtekoentzat… nik ez nituzkeen erabiliko. Beste arazo batzuk, hizkuntza aldetik beti ere, topatu ditut :

“Erditik kendu” ez al da oso erdarakada nabaria?
Eta, ordenari dagokionez, “Bere New York-eko etxera”… ez al da New York-eko bere etxera?

Nolanahi den ere, ongi garatuta dagoen eleberri bat da: bukaeran, protagonista itsasontzian doalarik, berriz ere Mrs. Hutchinston (“Juliette, mesedez”) agertzea… ez al da kasualitate gehiegi?

Eta amaitzeko, bukaera efektista bat:“Hasierak eta bukaerak elkartzen dira beti: Jack Maverick Ritown-Plepper” hitz jokoak zapore ona uzten dizun arren, ez du eleberri honen grazia gutxi ordezkatzeko balio.

Greba Hego Euskal Herriko administrazio publikoetan

2010-05-25T19:22:00.003+01:00

Hitzek bereizten gaituzte, baina ekintzek batzen gaituzte.

Fertxu Izquierdorekin solasean

2010-05-20T19:42:00.001+01:00

Atzo literatur solasaldi interesgarri askoa izan genuen Berriozarren. Urteak daramatzagu Liburuak solasgai izeneko jarduera antolatzen eta, atzokoan, Txantreako Errepublika Poetikotik etorritako poeta bat izan genuen: Fertxu Izquierdo Jimenez.

Poeta izanik ere, atzo prosaz idatzitako liburu baten ingurumarian ibili ginen: Mendeko Borroka (Assalto a Roma) .

Liburu hori sortzeko prozesuaren sekretuak azaldu zizkigun Fertxuk, xalo eta umil azaldu ere. Sarien kontura ere ibili ginen itzul-inguruka eta, horien harira, aitortu zigun liburu hori saritu ziotela, batik bat. originaltasuna dela kausa. Ni behintzat, guztiz ados: oso nobela irakurterraza izateaz gain, guztiz berezia eta, hitz bakar batez definitzearren, ganberroa. Irakurri ez duenak, nahi badu denbora ederki pasatu euskaraz irakurriz, irakur dezala: ez zaio damutuko. Mendeko Borroka (Assalto a Roma) irakurri ostean, inork ez du esaterik izanen euskal literatura Japoniako literatura bezain triste, goibel eta iluna denik.

Bitxia iruditu zitzaidan nola definitu zuen egileak Erroma hiria: "Europan dagoen hiriburu latinoamerikarra"... zer pentsaturik ematen duen baieztapena, inondik ere!

Bitxiagoa, alabaina, bost gazte italiar ikustea Iruñeko Elkar megadendan Mendeko Borroka liburuaren ale bana erosten aldi berean... Fertxu Izquierdok euskaraz idatzitako liburua eraman zuten bostek besapean dendatik... Ez dakit ACEkoak ziren: Associazione Culturale Euskara... Euskara Interneten bidez ikasteko ikastaroa eskaintzen dute! Obelixek hauxe esango luke: "Erromatar hauek zoratuta daude". Nik nahiago dut txalo bat bidali erromatar zoro horiei...

Hitz beste eginda, jakin ezazu Berriozarko Irakurle Klubaren hurrengo liburua honako hau dela: Xahmaran nobela beltza, Arbizun bizi den Jon Arretxe bizkaitarrarena. Oraingoan nork bere kasa lortu beharko du liburuaren alea, ez baitugu eskuratu liburutegi-sarearen bidez.

Hitzordua ere finkatua dugu honezkero: ekainaren 18an, ostirala, 6,30etan. Erne, zeren ez gara liburutegian bilduko, Berriozarko Kulturguneko gela batean baizik.

Maiatzaren Lehena Iruñean

2010-05-06T08:26:00.004+01:00

Maiatzaren Lehena. Goizeko manifestazio jendetsua Iruñean. Bandera gorriak airean Karlos III. etorbidean barna. Sindikatuko kide batzuk manifestazioaren alboetan dagoen jendeari esku-orriak banatzen. Arazo bat ere ez. Manifestazioaren bukaera Gaztelu Plazan, eta handik gertu emakume dotore bat, espaloitik guregana datorrena, manifestazioaren kontrako norabidean.

Berrogei edo berrogeita bost urte inguruko emakume horaila, ibilera bizikoa eta dotore-dotore jantzia: larruzko jaka argi ederra, eta jakari oso ongi ematen dion brusa bordatu zuria, estilo finekoa eta, bistan da, garestia; larruzko poltsa apaina besapean ederki estuturik, manifestari baino lapur andana batekin topatu izan balitz bezala; urrezko lepoko fin bat ere badarama, baina ez aberats berriek gustuko duten lepoko eskandalagarri horietako bat, zeren emakume hau ez da aberats berri horietako bat, beti nabarmentzen ibili behar den aberats berri horietako bat.

Bestalde, berarekin bat ez zetozen oinetako more takoidunak. Ez, emakume hau, agerikoa denez, familia oneko burges nafar tipiko bat da, bere burua kontserbadoretzat jotzen duen fatxa ultrakatoliko apostolikoa eta, segur aski, Tennis Club-eko kidea. Agian club horretarantz zihoan ustekabean bandera gorriz jantzitako manifestari andana batekin tupust egin duelarik.

Esku-orriak banatzen dituen sindikatuko kideak urrutitik ikusi du gerturatzen eta pare-parean izan duelarik esku-orria eman dio, baina emakumeak hartu ez. Esku-orria sindikalistaren eskuan gelditu da, umezurtz. Emakume dotoreak destainaren eta nazkaren arteko begirada zorrotza bota dio sindikalistari eta alboko kalerantz jo du, Orreagako etorbiderantz. Hori ikusita, manifestari ezezagun batek oihu egin dio emakume dotoreari: “Bator komunismoaaaaa!”

Emakume dotoreak agian ez zuen “Badator” ulertuko, baina “komunismoaaaaa” ederki ulertu zuen, ibilera biziagotu baitzuen. Oinetako more takoidunek ez zioten utzi nahi bezain azkar ihes egiten, eta ibilera patetiko xamar batez jo zuen Bigarren Zabalguneko bere kluberantz. Manifestari ezezagun horren oihuaren haritik beste manifestariek eginiko irriek lagundu ziten ihesbidean.

Esku-orriak banatzen zituen sindikalistak emakumeari begira gelditu eta esan hauxe zuen: “Horrek diru asko bai, baina edukazio gutxi.”

Egia biribila: diruaren diruz oinetako more takoidun garestienak erosiagatik, edukazioa ez dago diruz erosterik.

Joxan Ormazabal idazlea hil da

2010-05-03T16:24:00.000+01:00

Bart, Joxan Ormazabal idazlea hil zen, Zegaman, sorterrian.

Joana da Joxan langilea, Joxan irakaslea, Joxan idazlea, Joxan editorea... baina asko utzi die idatzia euskal gazteei, berrogei liburu baino gehiago utzi ere, belaunaldi oso baten hezkuntzan eragin handia izan dutenak. Ezin ahaztuko ditugu, besteak beste, Kittano, Maripertxenta, Pernando Amezketarra, Lazkao Txiki, Esaera zaharrak, Esaera zaharrak eta txiste berriak, Igarkizunak, Txisteak, Hitzak jostailu… beti ere Elkar argitaletxean. Argitaletxe horretan hasi aitzin ikastolan aritu zen irakasle eta irakaskuntzan jadanik duela urte batzuk hasi ginenok nola ahaztuko dugu, bestalde, Zipriztin sail hura?

Joana da Joxan Ormazabal baina utzi digu bere azken oparia, Ehun ipuin hitz gutxitan, iragan den ostegunean bertan aurkeztua. Ehun istorio, ehun gogoeta, ehun kontakizun; batzuk xelebreak -Sei hitzetan-, beste batzuk xamurrak -Zer naiz ni?-; gehienak ongi biribilduak –Bi ohar-, baten bat triste xamar-Eguzkia eta izarra-, baina beti ere hizkuntzarekin –Purua- eta errealitatearekin –Ingelesez- jolasean.

Heriotza izeneko istorio labur ederra ere utzi digu liburu honetan:

Mutiko bat oso gaixo jarri zen zortzi urte zeuzkala. Klinikan pasa zituen bi hilabete, heriotzaren aurka borrokan. Azkenean heriotzak ihes egin zuen, eta mutikoa sendatu egin zen.
-Nik heriotza hil egin dut –esaten zuen mutikoak harrotasunez.
Baina ez zeukan arrazoirik. Heriotzak bizirik jarraitzen zuen.
Urteak iragan ziren, eta iritsi zen eguna garai bateko mutiko hark laurogeita zazpi urte bete zituena. Eta handik egun asko baino lehen heriotzak hil zuen haur, mutiko, gazte, gizon eta agure izandakoa.

Atsekabean bat eginda, bihoakie senide eta lagunei nire dolumina eta besarkada handi bana.

Beirateari begira

2010-05-02T20:57:00.011+01:00

Beirateek argitasun pixka bat ematen dute elizen barruko ilunetan. Ez dakit zein elizatan dagoen beirate hori. Edonon delarik ere, garrantzi gutxiko zehaztasun bat da hori. Alta, garrantzitsuena da beirate horrek agerian uzten duela adierazi nahi ez duena. Esan liteke ozenago, nekez argiago. Errealitateak gain hartu dio artelanari, gainezka egin arte.

Eliza katolikoak hainbat urtez ezkutuan eta gorderik izan dituen apaiza pedofiloen auziak azaleratzen dira herrialdez herrialde eta egunez egun. Ez dut irakurlea aspertu nahi kasuan kasuko eta tokian tokiko zehaztapenekin. Gainera, horrelako kasu nabarmenak ateratzen direnean, prentsan beti agertzen dira ultrakatolikoak biktimarena egiten: gaur igandeko editoriala Diario de Navarra-n horren adibide bat da. Elizak kontrolatzen dituen komunikabideak, agerikoa dena ezkutatu ezinik, justifikaezina justifikatu nahian dabiltza.

Halarik ere, apaizen lotsak airean ikusirik, pederastria kasuen aurrean Eliza katolikoaren jokaera mafiosotzat har daiteke, apaiza pedofiloak babestu eta babesten baititu mafia batek eginen lukeen gisara. Ezin bestelakorik espero, jakina baita Eliza katolikoa erabat jerarkizatuta dagoela eta demokratikoa ez dela; halere, delitu-egileak babestea ez al da delitu?

Herrialde Katalanetan izan nintzen azkenean, artean entzuten ziren Vicente Artero eskolako maisuaren kasuaren gaineko oihartzunak. Auzi luze eta korapilatsua, zalntzarik gabe, baina pederastriaz akusaturiko maisu hori soldatarik eta enplegurik gabe utzi zuten, eta otsailetik espetxean dago. Ni ere maisua izanik ere, ez naiz hasiko maisu horren alde gaizki ulertutako korporatibismoagatik.

Baina Elizarekin egiten dugunean topo... Gotzainek lekuz aldatzen dituzte apaiza pederastrak, eta dena estaltzen dute ad maioren gloriam Ecclesiae. Alegia, enpresaren -ups, barka lapsus kamani hori- izenean, kristorenak eta bi justifikatzen dituzte.

Jesukristok esana omen: “Petri (Harri) zira zu, eta harri horren gainean eraikiko dut nik neure eliza; herioaren indarrak ez zaizkio nagusituko” Hala agertzen da Marcel Etchehandy-k lapurtar-baxenabartarrentzat egokitutako Biblian. Herioaren indarrak ez dakit, baina, haragiaren indarra Elizaren zimendu sakratuenak eraisten ari da. “Sinite parvulos venire ad me” ere esan omen zuen Jesukristok, baina ez apaiza horiek guztiek asetzeko euren sexu-grinak.

Bai, badakit "haragia ahula dela..." Orduan, Eliza katolikoak inoiz eginen ez duen deialdi isil-ozena zabal bedi, zelibatuaren agindu zaharkitu hori bertan behera utzita, apaizak ezkon daitezen. Ez dute ezkondu nahi? Orduan bizi daitezela “alberdanian eta olgetan” nahi duten emakumenarekin -ez zen izango ez lehen kasua, ezta azkena ere-. Bestalde, apaiza batek gizonezko batekin nahiago duela bizi? Ni homosexuala ez naizen arren, begirune osoa zor diot aukera horri. Gainera, homosexualismoa ez dago duela urte gutxi batzuk bezain gaizki ikusita gure gizartean, zorionez. Izan ere, de gustibus non est disputandum... Baina, orobat, ez ukitu umeak. Utzi bakean umeak. Mesedez, otoi eta arren. Sinesdunek ere eskertuko lukete.

Bestela, behean dagoen argazkiko seinalea laster zabalduko da munduan zehar.

Arimen maisua Berriozarko Irakurle Klubean

2010-04-15T18:52:00.006+01:00

Atzo iluntzean, Irène Némirovsky-ren Arimen maisua liburua izan genuen mintzagai Berriozarko Irakurle Klubean.

Oro har, liburua gustura irakurri dugu gehienok. Pertsonaiak, xake piezak balira bezala, ederki mugitzen ditu idazleak liburuan zehar. Idazleak ibilbide garbia marraztuko zuen, antza, liburuan kontatzen diren istorioak idazteari ekin aitzin.

Protagonista, Dario “txerpolaria”, dotorea da lanbidez, baina ez moralki dotore, nahiz eta Arimen maisua izatera heldu.

Denok ados agertu ginen Dario-ren Clara emaztearen papera definitzerakoan: ikaragarria, gogor-gogorra, zinez. Liburuaren 33. atala bereziki azpimarratzekoa iruditu zitzaigun batzuoi Clara-ren jokaera ulertzeko (edo). Maitasuna itsua dela aldarrikatzen duenak badu atal horretan adibide garbi bat...

Finean, Dariok egiten duen guztia, zertarako eta eleberriaren bukarean sema galtzeko. Beraz, Darioren bizita frakasoa da, gehien maite duena, Daniel semea, joaten baitzaio... Edo ez? Hau blog bat denez, zuen iruzkinen zain gauzkazue...

Nolanahi, oso eleberri ona, ederki itzulita eta guztiz gomendagarria.

Halabeharrez, -ezen ez hala beharrez- gure Irakurle Klub honen aurreko eleberriko Bruno, pijama marradunaz jantzitako mutikoa, Auschwitz-en hil zuten, eta oraingo eleberrigile Irène Némirovsky ere Auschwitz-en hil zuten... Bitxia da, gero!

Irakurle Klubean irakurritako bi liburu horiek itzulpenak ziren, euskarara ekarriak, nolabait esateko. Hurrengo liburua, aldiz, euskaraz sortua da: Mendeko borroka, (Assalto a Roma) Fertxu Izquierdok idatzia.

Fertxu Izquierdo 1975ean sortu zen, Txantreako Errepublika Poetikoan. Hala izanda, poeta da berez, baina prosa ere idazten du: horren adibide, Mendeko borroka liburua, Berriozarko liburutegian, maiatzaren 19an, arratsaldeko 7etan, mintzagai izanen duguna. Fertxu Izquierdo bera gurekin izanen da eta saioa irekia izanen da. Hortaz, nahi duen orok parte har dezake, nahiz eta Irakurle Klubekoa ez izan... Hilabete duzue liburua irakurtzeko. Animo!

Argazkikoak badira ere, ez dira dauden guztiak

Yasuke

2010-04-13T10:07:00.003+01:00

Antton Irustak duela hilabete gutxi atera duen liburu bat aholkatu nahi dizuet: Yasuke. Izen bereko ume japoniarren eskutik Japoniako bost ipuin agertzen dira liburutto honetan.

Hasierako atalean, aitzin-solas modura, Japoniako ohitura batzuk agertzen zaizkigu, Yasuke-k berak kontatuak. Yasu hitzak handiak esan nahi du eta hamar urteko Yasuke-k xalo eta ederki azaltzen dizkigu Euskal Herriko umeentzat jakingarri eta bitxi diren hango ohitura horiek: etxera sartu baino lehen umeak eranzten dituztela, arrozaren garrantzia, astean sei egunez eskolara joatearena, soba izeneko fideoena, Izanagi jainko eta Izanami jainkosarena, eta beste kontu zenbait. Izan ere, Yasukek daukan kontatzeko grinak zabaltzen die bidea liburuko bost ipuin horiei. Liburua egituratzeko eta adin horretako umeak erakartzeko baliabide ona.

Bost ipuinak erraz irakurtzen dira eta Anttonek horren berea duen formulak txertatzeko joera nabaria da: "tipi-taki, tapa-taki, norenak ote den, zeinek daki? "

Hontza eta belea izeneko alegia izan da niretzat ederrena, again Munduko gauzarik beldurgarriena kamishibai formatuan ere ezagutzen nuelako lehenagotik. Koadroko Emakumea izeneko ipuinak emakumearen rola eztabaidatzeko aitzakia ematen du; Dortoka Gorria ipuinaren oinarrian dortokak Japonian duen esanahia hobeki ulertzeko balio dezake; eta bukatzeko, Hiru altxorrak, ipuin konplexu xamarra, euskal tradizioko Hiru anaia umezurtz ipuinarekin pareka litekeena.

Bost ipuinak eta gero, ene irudikoz, egokia izanen zen gibel-solas moduko zerbait jarri izana, berriz Yasuke pertsonaiaren ahotan agur bat jarrita, adibidez.

Bestalde, Japoniako ipuinekin nahikoa izan ez, eta Txinako ipuinak irakurri nahi badituzue, Yu Ling izeneko umearen ipuin sorta duzue, izen bereko liburuan.

Arrapatu laranda (sic) eta mandarinak:

2010-04-08T08:33:00.006+01:00

Espainiako ministerio biren ekimenez, laranda (sic) eta mandarinak jateko garaia dela aholkatzen digute. Gainera, jarraian, punturik gabe (.) "arrapatzeko" agintzen digute. Beredatzi urteko nire alabak bai harrapatu zituela akatsak, pediatraren kontsultaren atarian baitago afixa hori.

Eta zer esan? Utzikeriaren, ganoragabekeriaren, interes ezaren eta axolagabekeriaren seinale dela? Itzulpena baino itzalpena dela? Itzulpen penagarria? Baita negargarria ere.

Laranda eta mandarinak jateko aholkua, mando arin batek edo asto handi batek emana.

Pablo maitea

2010-03-19T08:33:00.007+01:00

Lehengo egunekoa ez zen nolanahiko kontzertua izan Iruñeko Gayarre antzokian. Pablo Milanés-ek, betiko Pablito-k, Iruñera etorri, abesti sorta hunkigarri bat eskaini, entzule ia-ia guztiak bereganatu, eta Txoriak txori kantarekin bahitu zigun bihotza.

Aitortuko dut Kubako abeslariaren betiko kanta horietako batekin baino gehiagorekin -Yolandarekin, adibidez- malkoren bat isuri nuela; zer nahi duzue, bada, ni horrelakoa naiz, eta bizitzaren garratzak askotan negarra eragin didanez, nik nahi dudanean negar egiteko eskubidea aldarrikatzen dut, baita plazerez eta gozamenez ere.

Gure Pablok ederki daki uztartzen betiko kantak eta horren ezagun ez diren kanta berriak. Gainera, tekladuekin eta biolinarekin lagundu ziotenen lana zoragarria izan zen.

Baina apoteosia bukaera-bukaeran izan zen: "Beste bat, beste bat" eta bis bat egitera atera zen: txalo zaparrada ederra. Berriz atera behar izan zen "Gora Kuba"-ka aritzen zirenei ordaina ematera. Beste txalo zaparrada eder bat eta Pablorekin batera kantatzeko aukera berriz izatea apoteosikoa izan zen: bukaeraren bukaeran Pablitok harritu gintuen Txoriak txori kantarekin. A ze txalo zaparrada! Ene, Pablo! Nola ezagutzen gaituzun!

Gaueko unerik hunkigarriena Txoria txori kantaren unea izan zen... Baina hori bezain aipagarriena, haatik, UPNko agintari zenbaiten jarrera antzokiko euren palko nagusian. Gayarre antzokiko entzule asko eta asko atzera begira ibili zen palko nagusian zeuden autoritateei begira, besteak beste, Nafarroako Gobernuko Miranda kontseilaria, Sergio Sayas UPNko parlamentaria... Horiek eta enparauek ez zuten "beste bat" eskatu, ez “gora Kuba” oihukatu: batzuek itxurak egiteari eutsi zioten, baina beste batzuek, berriz, ez zekiten zer egin: listua irentsi ala eskuzarta hotzak jo? Autoritatearen eta beste guztion arteko arrakala sakona nabarmen gelditu zen.

Autoritateek, besteok ez bezala, ez zuten segur aski sarrera ordainduko; gonbidatuak izanen ziren noski. Baina bada beste zerbai bereizten gaituena: sentimendua. Autoritateen eta entzuleen arteko dibortzio-erreskerkia bihurtu ziren JoxAnton Artze poetaren hitzak, Mikel Laboari esker ezagunagoa bihurtu zen Txoria txori olerkia. Autoritateek, aldiz, ez zuten beste guztiokin batera Txoria txori kantatu. Hunkituta eta liluratura atera ginen gehienok Gayarre antzokitik lehengo egunean. UPNko Mirandak, Sayasek eta enparauek sekula gozatuko ez duten zerbait eraman genuen Gayarretik gau gogoangarri batean: Pablo-ren xarma.

Ezkerrona adierazteko, Pablo Milanések besoak zabaldu zituen, oso berea duen keinua eginda. Pabloren besoak azken txoriaren hegoak begitandu zitzaizkidan. "Hegoak ebaki banizkio", ez zen Pablo Milanés izango.

Gau gogoangarri baten ondotik, eskerrik asko, Pablo maitea.

Berriozarko bitxiak

2010-03-06T22:17:00.005+01:00

Hagitz izaera bitxiko lagun anitzen bizitokia dugu Berriozar. Horietarik bat, besteak beste, ibiltari erraria.

Matematika irakaslea berau, zinez aparta, inteligentzia kohefiziente izugarri handi baten jabe, denik eta formula matematikorik korapilatsuena ebazteko gaitasun ikaragarria omen zeukan gure ibiltari errariak, harik eta zorigaiztoko egun batean buruak krak egin zion arte. Ondorioz, lanari utzi behar izan zion eta tratamenduan hasi. Erretreta eman zioten 67 urte bete gabe -irakurle zoliak har beza ironia-.

Harrezkero, gure gizonak gau eta egun ibiltzen eta ibiltzen ematen du Berriozarko kaleetan barna, tai gabe, zigarreta bat ezpainetan lagun bakarra duela. Insomniok jotako gau batean, zu leihotik begira jarriz gero, goizaldeko ordu txikitan, berandu baino lehen ikusiko duzu pasieran gure ibiltari erraria ilargiaren begiradapean, zigarretarari zupada luuuuzeak ematen dizkiolarik, egunak noiz argituko zain... ibiltzen jarraitzeko, eguzkipean -edo euripean, edo elupean-

Jatorra da oso gure ibiltari erraria, adeitsua eta amultsua: zuk agurtuz gero, agurra ematen dizu bueltan, beste zenbaitek ez bezala... Eta, gainera, ez da lagun bitxienetako bat...

Berriozarko beste lagun bitxi bat

Berriozarko Irakurle Kluba

2010-03-04T10:21:00.005+01:00

Atzo bildu ginen Berriozarko liburutegian John Boyne irlandarraren Pijama marradunaz jantzitako mutikoa liburuaz.

Honela defini liteke irakurle klubaren ohiko tertulia: "Liburu jakin baten inguruan mintzatzeko eta elkarrekin denbora emateko". Nago atzokoan liburuaz baino gehiago beste hainbat kontutaz mintzatu ginela...

Nolanahi den ere, Berriozarko literatur solasaldia ez da literatur aditu edota eruditu talde baten bilgunea. Ateak zabal-zabalik ditu eta jende gehiago izatea aberasgarria litzateke lagun gehaigo biltzea. Gogoratu, beraz, parte hartzeko aski dela Berriozarko liburutegian izena ematearekin.

Atzo atera ginen liburutegitik Arimen maisua liburuaren ale bana besapean. Irène Némirovsky-ren liburu hortaz mintzatzeko hitzordua finkatua dugu jadanik: apirilaren 14an, asteazkena, arratsaldeko 7etan. Aste Santuko oporrak igaro eta gero, beraz, liburu hori izanen dugu mintzagai. Ordurako liburua irakurri eta agertu nahi baduzu, ongi etorria izanen zara. Animo!

Azaltzen ez dena ez da argazkian ateratzen;

argazkian dauden guztiak dira,

baina ez dira irakurle klubean dauden guztiak.

Benedetti-ren "Hori" ipuin hiperlaburra

2010-02-20T21:29:00.007+01:00

Duela hilabete egin nuen gisara, Mario Benedetti-ren beste ipuin hiperlabur bat ekarri nahi dut blog honetara. Oraingoan, Hori izenekoa, Gerardo Markuletak euskaratua.

Astean hiru bider egiten zioten galdeketa presoari "hori nork irakatsia ote zuen" jakiteko asmoz. Presoak isiltasun duin batez erantzun ohi zuen eta, orduan, zegokion tenienteak pikana hurbiltzen zion barrabiletara.

Egun batean presoak honakoa erantzuteko inspirazioa izan zuen: "Marxek. Bai, orain gogoratzen naiz, Marx izan zen". Tenienteak harriturik baina arretaz, "Ondo da. Eta Marx horri, nork irakatsi zion?" galdetzen asmatu zuen. Presoak, ordurako kontzesioak egiteko zabal, honakoak gehitu zuen. "Ez nago ziur, baina uste dut Hegel izan zela".

Tenienteak, harro, irribarre egin eta presoak, lanbide-deformazioz agian, honakoa pentsatu zuen: "Ez al zen xaharra Alemaniatik mugituko!".

Eta nahi gabe bada ere, testua irakurritakoan burura etorri zaizkit aste honetan atxilotutako hori eta hori eta hori eta beste hori guztiak...

Whiskia on the rocks

2010-02-17T23:18:00.003+01:00

Lehengoan Interneten bidez izan nuen Whiskey stones izeneko produktu baten berri. Whiskia on the rocks hartzeko hitzez hitz. Whiskian izotz-pusketak botatzen badituzu, whiski urarekin edango duzu berandu baino lehen, ezta? Bada, whiski urtua gustuko ez dutenentzat, mendeko asmakuntza balitz bezala saltzen dituzte... Baina talkozko harriak dira, hori baino ez: talkozko zortzi harri horiek 20 dolarren truke. Ez zait oso merkea iruditzen...

Nik aspaldi erabiltzen ditut irudian ikus ditzakezun kubito horiek: plastikozkoak dira baina barnetik ura dute; izozkailuan izotz bihurtzen da ura eta horrekin prestatzen dut nire whiskia on the rocks. Urdinak, txuriak eta urdin argiak... eta gordetzen badituzu kutxaren barruan izozkailuan, ez diote eransten whiskiari usain edota zapore txarrik.

Ordenagailuko pantaila ispuilu bat balitz bezala ikusita, bitxia egiten ari zait ikustea neure burua honi guztiari buruz idazten. Bitxia da, zinez, blogarien mundu birtual hau -ala birtualitate erreala?-. Gure sekretu ttipiak plazaratzen ditugu lotsagabe-lotsagabe eta hasieran albiste jakin baten gaineko ikuspuntu pertsonala izan behar zena aitorpen hutsala bihurtu da, baina nire gaineko informazio pertsonala ageri-agerian utzita. Bakarrik falta zait esatea zein den nire whiski gogokoena...

Hurrupari hurrupa, bukatu da whiskia eta bukatu da idaztea, gaurkoz bederen.
That's all folks!

Japoniari buruzko irakurle kluba Yamagutxiko liburutegian

2010-02-11T09:13:00.009+01:00

Martxoaren 1ean, astelehenarekin, arratsaldeko 7,30etan, Japoniari buruzko irakurle klub bat jarriko da abian Yamagutxiko liburutegian, Iruñean.

Ekimen honek bi helburu nagusi ditu: alde batetik, Japoniako kultura ezagutaraztea literatura, zinea, saiakera eta abarren bidez; bestetik, Yamagutxiko liburutegian dauden Japoniari buruzko materialak plazaratzea eta berauen mailegua suspertzea.

Japoniari buruzko irakurle klub horretan bi lagun arituko dira arduradun: Ana Muñoz eta Jesús García Salguero. Ana Muñozek liburutegi horretako beste irakurle klub bat gidatzen du, eta Jesús García Salguerok, aldiz, liburutegiko komiki solasaldia.

Martxoaren 1eko bileran, Japoniari buruzko irakurle klubaren egitasmoa aurkezteaz gain, iradokizunak, norberaren inteserak eta iritziak jasoko dira. Halaber, solasaldiak hilean behin ala bi hilabetean behin eginen diren finkatuko dugu.

Irakurle klub honetan parte hartzeko plaza kopurua mugatua da. Interesik izanez gero, beraz, joan Yamagutxiko liburutegira galdetzera edota igorri posta elektroniko bat.

Duela pare bat hilabete eginiko solasaldi bateko argazkia duzu goiko hori. Haruki Murakami idazlearen liburu baten inguruan lagun batzuk bildu ginen. Haruki Murakamiren After dark eleberri arrakastatsua euskaraz ere irakurtzeko aukera duzu: Gauaren sakonean, Erein, 2009.

Biba Pellot, biba festa!

2010-02-10T13:56:00.005+01:00

Ruper Ordorikaren kanta zaharraz idatziko dudalakoan? Oker zaude, bada, irakurle hori.

Aspalditik ez dut gazteentzako liburuez blog honetan idatzi eta duela pare bat urte ateratako liburu beti buruz idaztera noa, Pellot eta Enperadorearen bahiketa liburuaz hain zuzen.

Iñaki Mendizabal Elordik idatzia, abenturazko nobela honetako protagonista Pellot lapurtarra dugu, kortsario euskalduna, Azeria. Piraten abentura klasiko baten ildoak historiaren pasarte ezagun baten ildoekin txirikordatzen da: Napoleon enperadorea Elba irlan gatibu egon zeneko garaietan Pellot-ek Napoleon askatzeko lana hartzen du, balizko sari eder baten ordainetan... Baina balizko errotak irinik ez, irakurle preziatu hori.

Gaia erakargarria da, eta oso gustura hasi nintzen irakurtzen; nobela, izatez, gustura irakurtzen den horietako bat da; Pellot-en lagunak irudikatzeko pertsonaiak arketipikoak dira, baina ziur naiz gazteek gozatuko dutela.

Halere, dudan sentsazioa da hobeki biribil zitekeela istorioa; ene irudikoz, indarra galtzen hasi zen azkeneko ataletan eta bukaeran utzi didan zaporea gozoa izan da, garraztasun puntu batekin baina; neskaren kontua ez al zen sobera prebisiblea, adibidez?

14-15 urtekoek irakurtzeko istorio gustagarria: ez dakit, irakurle, adin-tarte horretan zauden... Ez bazaude ere, irakurle estimatu hori, zergatik ez irakurri orain euskal kortsario eta piraten abentura bat?

Liburu honetaz gehiago jakin nahi izatera, alde batetik, Xabier Etxaniz Erlek duela bi urte GARAren literatur gehigarrian egindako iruzkina duzu irakurgai; bestetik, beste blogari batek egindako iruzkin kritikoa ere hementxe duzu.

Honaino heldu bazara, irakurle estimatuaz landa, maitea ere dei niezazuke, ezta?

Agur t'erdi, beraz, irakurle maitea. Astindu banderak eta hortzak estutu: erasora!

Bi urte, giltzapean

2010-02-05T08:26:00.002+01:00

Aranjuezeko espetxea “kanpotik” baizik ez dut ezagutzen. Kartzela horretan, “barruan” zegoen lagun bat ikustera joan ginen duela urte gutxi batzuk. Kanpotik, Aranjuezeko espetxeak ez du oso itxura txarra -beste batzuekin alderatuta, behintzat- berria baita, eta “moderno” xamarra da eta, gutxienez gu joan ginela, garbi zegoen harrera-lekua.

Bisitariak hartzeko gunera helduta, urdinez jantzitako funtzionario bat zegoen, kristal berezi baten atzean. Leihatilara hurbildu, eta funtzionarioak, nortasun agiriak eskatu eta gero, ea nor bisitatu behar genuen galdetu zigun, esku arteko zerrenda bati begira. Gure lagun presoaren izen-abizenak eman genizkionean, begiak zerrendatik jaso eta, bekainak goraturik, hauxe esan zigun: “Pero ese es de la ETA” Alferik hasiko gintzaizkion ETAko kide izateaz akusatuta baizik ez zegoela eta hilabete asko zeramala gure lagunak behin-behineko espetxeraldian.

Orduko hartan arazo handirik gabe egin genuen bisita kristal -nahikoa garbi- lodi bat tartean genuelarik. Bisitatik ateratzean, lehengo funtzionarioak berak nortasun agiria itzuli zigun disimulatu ezinezko erdeinuzko keinu batekin. Guk, diosal modura, gure irribarrerik zuriena eskaini genion. Irribarrea ez zigun kenduko kartzelero triste batek. Umorerik gabeko iraultza, gorringo gabeko arraultza.

Esan dezadan, bidenabarkoan, gure lagun horrek bi urte oso-osorik eman zuela giltzapean, “bigarren soldaduska” berak ironiaz dioen gisara. Epaiketara joan gabe, aske atera zen gure laguna, fiskalarekin bi urteko zigorra -ordurako beteak zituenak jada-, “adostu” eta gero. Gure laguna ez zen ETAkoa, beste asko eta asko bezala ETAko kidea izateaz akusaturik egonik ere, bere argazkia albistegi guztietan agertu bazen ere, bortizki torturatu zuten arren, eta Aranjuezeko jagoleak esandakoa gorabehera.

Lagun hori deblauki utzi zuten kale gorrian, Aranjuezeko espertxeko atarian, beste kideei agur esateko aukerarik eman gabe: “Kartzela laostia duk. Nahi zutenean hartu nindiatean eta, bi urte barruan emanda, bat-batean, a la puta calle: bertze kideei agur erraten ere ez zidatean utzi. Hori mixerablea izatea duk. Gutxienez, bazitean agur esateko aukera ematerik... ez?”. Arrengura hori du nire lagun horrek, kartzelan egon ez denak nekez uler dezakeena.

Pernando Barrena Arzak ere beste bi urte eman ditu giltzapean eta Aranjuezeko kartzelatik atera berri da lerrook idazterakoan. Duela bi urte, Santa Ageda bezperan, Pernando eraman zuten polizia nazionalek Garzón epailearen aginduz. Orain, ez dakit agur esateko aukerarik eman dioten Pernandori beste kideak agurtzeko. Aranjuezeko espetzean baino lehen, Duesokoan egon da, eta lehenago, Leongoan: dispertsioaren lilura, beraz, pairatu du berak baita bere familiak ere. Dirutza baten bermepean uzti dute behin-behineko askatasunean, baldintza gogor batzuk jarrita ere:“bilera, manifestazio, jendaurreko ekitaldi, koalizio edo alderdi politikotan” parte hartzea debekatuta. Ez dakit legezkoa den, baina argi dago ez dela zilegia. Alabaina, jadanik inozo batek baino ezin lezake espero ezer onik Espainiako Justiziatik.

Debekatu diote politikan jardutea badakitelako Pernando Barrena irmo eta sendo engaiaturik dagoela benetako aldaketa ekar dezakeen prozesu politiko demokratikoaren alde, badakitelako ez duela sekula amore emanen eta, finean, mugimendu independentistaren beldur direlako. Zorionez, alkohola edatea debekatu ez diotenez, eskailerapean gorderik dudan botila bat Bushmills whisky irlandarra emango diot.

Bederatzi urteko alabak galdetu dit ea Santa Ageda eta Inauterien kalejiran parte hartzea debekatu dioten. Absurdoaren erresuman bizi garenez, ez da galdera txarra. Nolanahi den ere, aurtengo Santa Ageda bezpera berezi-berezia izan da Berriozarren:

Santa Ageda bezpera dugu

Euskal Herriko eguna

zeren gurekin berriro dugu

gure Pernando Barrena.

Santa Ageda bezpera, Nafarroan, tximinia garbitzeko eguna omen zen antzinean eta tximinia orotan burdinazko kate kakodun bat izaten da, laratza. Nafarroa Beherean gertaera on bat ospatzeko laratzari koska bat egiten omen zitzaion: Pernando kalea dela-eta, koska bat eginen diogu gure gogoaren laratzari. Ongi etorri, Pernando, eta besarkada bero bana senide guztiei.

Dagokionari: duela bi hilabete Pernando Barrenari igorri nion postala berehala itzultzeko eskatzen dut. Honezkero, bi hilabete igaro dira eta uste dut denbora izan dutela euskarazko nire mezua itzultzeko. Era beran, dagokionari jakinarazi nahi diot postalean agertzen zen euskarazko hitz bakarrak, “goraintziak” hitzak, gaztelaniaz recuerdos esan nahi duela. Epaile txit agurgarri baten ahotik dakit Espainiako Justiziak ez duela piperrik ulertzen euskaraz, “no entiende ni papa” alegia, baina uste dut bi hilabeteko epea nahikoa dela hitz bakar hori Cervantesen hizkuntzan emateko.

Eskatutakoa kontuan hartuko ez duelakoan,

Berriozarko Irakurle Kluba: liburu aldaketa

2010-01-26T18:33:00.007+01:00

Dakizukeenez, Berriozarko Irakurle kluba martxan jarri genuen duela gutxi. Irakurri genuen lehen liburua Bernardo Atxagaren Soinujolearen semea izan zen. Saio horretan bertan hurrengo liburua zein izanen zen erabaki genuen: Irene Nemirovsky-ren Arimen maisua. Tamalez, Arimen maisua liburua ez dago oraindik eskuragarri eta, gainera, martxoaren hasiera arte ez da izango. Horregatik liburu aldatzea erabaki dugu eta martxoaren 3rako ezarri dugun hitzorduari eutsiko badiogu ere, hauxe da egun horretarako irakurri behar dugun liburua: Pijama marradunaz jantzitako mutikoa, John Boyne gazte irlandarrarena.

Erraz irakurtzen den liburua da, oso laburra ez den arren, eta gazteek ere irakurtzeko modukoa da. Agian, liburuan oinarritutako luzemetraia ikusiko zenuten... bada, nire ustez, liburua hobea da. Nik duela bi urte baino gehiago irakurri nuen eta blog honetan bertan idatzi nuen liburuaz, baina orain gustura irakurriko dut berriz ere.

Gogorarazi nahi dizuet Berriozarko Irakurle klubaren ateak zabalik daudela eta parte hartzeko nahikoa da Berriozarko liburutegian izena izena ematea.

Martxoaren 3ko saioa aprobetxatuko dugu, bidenabar, Irene Nemirovsky-ren liburuaren ale bana jasotzeko eta hurrengo saioaren eguna eta ordua finkatzeko.

Blog ahantziaren berpizkundea

2010-01-22T11:39:00.005+01:00

Nire lagun batek dioenez, hiru hilabetez sarrera berririk gabe dagoen bloga blog hila da. Neronek badut, irakurtzen ari zaren bitakora honetaz landara, Iraganaren Bidea izeneko bloga. Blog hori EIBZn usu eman eta ematen dudan ikastaro batzuen osagarria da eta, hori dela zio, lantzean behin baizik ez da bizirik izan.

Ez dago bitakora ahantzia, baztertua, zokoratua eta bertan behera utzia baino kontu tristeagorik. Oximoron batekin esanda, bitakora abandonatuen isiltasun ozena baino kontu hitsagorik ez dago:

Isiltasun izugarri hori urratu nahian, erdi-hilik zegoen nire blog hori berpiztu nahiz, Iraganaren Bidean izeneko blogean Ipuinlari perfektuaren dekalogoa jarri dut, Horacio Quiroga-k egina eta Jesus Maria Mendizabalek, Bizargorrik, euskaratua.

Blog honetan bertan jar nezakeen dekalogoa, neholako arazorik gabe jarri ere, aurrekoan Mario Benedetti-ren Hizkuntzalariak ipuin hiperlaburra jarri nuen gisara, baina egokiagoa iruditu zait bestela egitea beste blog hori biziberritzearren .

Ikus daitekeenez, Uruguaiko idazleak maite ditut nik: klasikoak ez ezik, garaikideak ere. Gaur Egun, Montevideoren erdigunean bertan, Mercado de la Abundancia delakoan, Casa de los Escritores de Uruguay duzu: hitzaldiak, ikastaroak eta beste jarduera zenbait antolatzen dituzte eta, batez ere, idazleen topagunea da. Asko ikasi dut nik Uruguaiko idazleengandik...

Argazkian duela gutxi arte elkarteko presidente izan den Dina Díaz-ekin.

Benedetti-ren "Hizkuntzalariak" ipuin hiperlaburra

2010-01-10T18:58:00.008+01:00

Aurki bukatuko da Gabonetako oporraldia. Bihar lantokira itzuli behar. Baina, zorionez, badut lanik, badut norajoanik, eta, gainera, maite dudan hizkuntza batean lan egiten den lantokia dudanez gero, ez naiz kexatzen hasiko.

Hizkuntzarekin lan egiten dugunok sarritan sobera serio ibiltzen garenez, Mario Benedetti-ren ipuin bat ekarri nahi dut lerrootara: Hizkuntzalariak. Hizkuntza kontu serioa izanik ere, hizkuntzarekin lan egiten dugunok jakin behar dugu geure buruaz barre egiten. Eta serio demonio diot.

Hizkuntzalariak eta Beronen Inguruko Zientzien Nazioarteko Kongresuari bukaera eman zion txaloketa gogotsuaren ostean, takigrafi neska ederra arkatzak eta paperak jaso eta irteerarantz abiatu zen ehunen bat hizkuntzalari, filologo, semiologo, kritiko estrukturalista eta deskonstrukzionistaren artean, glosematikarekin parekatzeko moduko mirespenaz, haren ibilera lirainari.

Bat-batean gorputz fonikoa hartu zuten burmuin-irudiek:
-Nolako sintagma!
-Zelako polisemia!
-Ze esanahia!
-Nolako diakronia!
-Zein exemplar ceterorum!
-Zelako Zungenspitze!
-Nolako morfema!

Takigrafi neska axolagabe eta goibel iragan zen fonema oihan hartan barrena.
Soil-soilik piztu zitzaion irribarrean atezain gazteak, atea zabaldu baino lehentxoago, belarrian xuxurlatu zionean: "Polittori"

Montevideoko Villa Biarritz-eko neska

Fotokopia maiztu batetik kopiatu dut ipuin hiperlabur hau. Oker ez banaiz, EREINek duela urte anitz egindako liburu txiki batean argitaratua, poltsikoko Milabidai bilduma batean eta, ustez, Gerardo Markuletak euskaratua: ez dakit nori utziko nion liburua eta galdutzat eman dut honezkero. Zuri utzi banizun, itzuliko didazulakoan nago...

Berriozarko Irakurle Kluba abian

2010-01-05T22:52:00.004+01:00

Atzo jarri genuen martxan Irakurle kluba Berriozarren.

Aldi berean liburu bera irakurtzen duen lagun talde bat da irakurle kluba. Irakurri eta gera, liburuaz solas egiteko biltzen gara, nork bere iritzia emateko eta elkarrengandik ikasteko.

Hasteko, Bernardo Atxagaren Soinujolearen semea izan genuen atzo mintzagai. Oso-oso gustura izan ginen Berriozarko Liburutegi Publikoan.

Hurrengo hitzordua bi hilabete barru, martxoaren 3an, asteazkena, 7,30etan ezarri dugu eta irakurriko dugun liburua hauxe izanen da: Irene Nemirovsky-ren Arimen maisua.

Talde irekia da eta ez dago adituei edo literatur irakasleei soilik zuzenduta, baizik irakurle arruntei. Inork nahi badu bat egin, Berriozarko liburutegira jo eta izena eman dezala. Izena bertan emanda, liburuaren ale bat eskura dukezu eta martxoaren 3ra arte zure esku lasai irakurtzeko. Animo!

Resurrección María Azkue, famosa escritora (sic)

2010-01-03T12:06:00.003+01:00

Urte berriak beste urte bat gehiago ekarri dit: urtarrilaren hasiera-hasieran urteak betetzearen zama, urtero urte berriarekin batera beste urte bat gehiago betetzearen zama itzela. Aprobetxatuko dut inork ez duela blog hau irakurtzen – cause nobody reads my stupid blog - aitortzeko gaztaroko nire trauma hori ez dudala oraindik gainditu eta, honezkero, ez dudala uste gaindituko dudanik. Ziurrenik, zaharregia naiz horretan aldatzeko.

Hori horrela delarik, "zenbat urte duzu zuk" itauntzen didanari hauxe ematen diot arrapostu: "Zenbat? Nahi baino gehiago". Halere, ongi pentsatuta, zorioneko ni, jadanik urte batzuk pilatu ditudaneko seinale ona. Zorionez, gazteegia naiz oraindik adinaren kontuaz kezkatzeko.

Funtsean, denbora aurrera doa... eta gu harekin. Laster batean izanen al dut erabiltzerik Azkuek jasotako zahar-hitz hau? Iaz neukan nik bizarra beltza, eta aurten daukat zuria: ez dakit zelan bihurtu naizen urik gabeko errotarria. Ze jatorra, Resurreción Maria Azkue... "la famosa escritora vasca" (sic) behin Espainiako irrati batean entzun nuen gisara. On Resurrección María Azkuek burua jasoko balu...

Urte barrigon

2010-01-01T21:17:00.005+01:00

Argazkiko iturria Urdiainen da. Urdiainen, jakina denez, urte berriaren ur berria hartzeko ohitura dute. Ur goiena, ur barrena izeneko post-en duzue horren gaineko erreferentzia, gaur dela urtebete idatzia.

Iturriko ura baino biziago den beste zerbait edango zuen bart nire lagun ganberro batek, SMS baten bidez ondoko mezu hau bidali zidana:

Dios te salbe
makailu jale,
bost eta sei
hamaika;
txorizorikan ez baldin bada,
igoal dela lukainka

Txorizo onak
eta urte barrigon.

Avui, adeu

2009-12-31T17:25:00.009+01:00

Gaur, agur urte zaharrari eta agur Barcelonan barna eginiko bidaia poetikoari. Izan ere, oso hiri poetikoa da Barcelona, bestela pentsa daitekeen arren.

Gainera, poesia ez ezik prosa ere erraz aurkitzen da edozein liburudendatan. Bogatell metro geltokitik gertu dagoen batera sartuta, hauexek ikusi ditut erakuslehioan: Saramago-ren El viatge de l'elefant, Paul Auster-ren Un home a les fosques, John Boyne-ren El noi de pijama de ratlles... Alegia, goi mailako literatura edozein liburudendatan eta katalanez... Normal-normala.

Tamalez, Euskal Herrian Saramago-ren liburu hori uste dut ez dagoela oraindik euskaraz, Paul Auster-ren hori ere ez, eta bai, ordea, John Boyne-rena: blog honetan bertan egina duzu liburu horren gaineko iruzkina.

Giro kultural normalizatu horren mira dugu euskaldunok, baina ez bakarrik lituratura kontuetan.

Barcelonako metroan egina duzu beheko argazki hau:

Imaginatzen ahal duzu Iruñean antzekorik euskara sustatzeko?

Nafarroan, berriz, euskara sustatazeko neurriak baino, euskara asustatzeko neurriak hartzen dituzte egunerokoan Nafarroako Gobernuko agintariek eta enparauek.

Zer nahi duzu, bada? Umorea ez dugu galdu behar!

Urte berri on-ona!

Llapis i paper

2009-12-30T16:39:00.006+01:00

Joan Margarit-en Miserikordia etxea besapean, Barcelonan barrena ibili eta gero, atsedena Sagrada familia-ren aurreko parkean, ikusten ditugun kontu iteresgarri guztiak paperean jasotzen: llapis i paper eskuan, beraz.

Aurrekoan esan bezala, Joan Margarit arkitektoa da, Gaudí bezala, baina, gainera, Margarit poeta da, "egungo poeta katalan handiena", askoren ustez.

Nik aitortuko dizuet Visor argitaletxearen liburuen bidez ezagutu nuela Margarit arkitekto -poeta, Cálculo de estructuras eta El primer frío, 1975 etik 1995era bitarteko haren poema guztiak biltzen dituena.

Iaz, Espainia mailako poesia sari nazionala eman zionetik, gehiago ari da entzuten eta ikusten Margarit: Durangon izan omen da aurten... eta ni, Uruguain!

Aurten, prosaz idatzitako Nuevas cartas a un joven poeta izeneko liburutto zoragarria atera du Margarit-ek, Rilkeren liburu klasiko baten izenburuari "Nuevas" hitza eranstita..

Liburutto horretatik, pasarte bat baino ez:

"Poema bat idazteko ez dago baldintza jakin batzuen beharrik. Behar-beharrezkoa dena hauxe da: bilatu, aurkitu, idatzi, berridatzi eta behin eta berriz landu bukaerara arte."

Ez dakit oso itzulpena ona den, buruz ari naiz eta. Irakurle jakin goseak jo beza jatorrizkora: Nuevas cartas a un joven poeta, (liburuaren bigarren atala). Ed. Barril & Barral.

Bestalde, Margarit-en poema batek akuilaturik, Ruta del cementeris egiteko tentaldia izan dut:"Cementeris de Barcelona. Cementiri ès ciutat" dio afixak... Ikus dezagun, bada. Cementeri de Poblenou bisitatzeko zorian izan naiz... baina itxita dago gaur: "1er diumenge de cada mes 10,30 en català / 12,30 en castellà." Zer egingo diogu, bada.

Cementiri i mar du izena poema eder horrek. Pekatu eginen dut eta azken bi bertsoak baizik ez dut trasnkribituko, irakurlea ez nekatzearren.

[...]

"Olors del mar. I de la soletat.
El poble va del cementiri al mar"

[...]
"Itsasoaren usainak. Eta bakardadearenak.
Herria hilerritik itsasora doa"

Baina gizakia ez da soilik poesiatik elikatzen, ezta? Bon profit!

Joan Margarit-ekin Parc Güell-en

2009-12-29T17:14:00.005+01:00

Joan Margatit arkitektoa da lanbidez, baita hitzaren arkitektoa ere. Miserikordia Etxea haren liburua eskuetan hartuta, Barcelonan barnako ibilaldi poetikoa egiteko aholkatzen dizut.

Elebiz, katalanez eta euskaraz, atera berri den Miserikordia etxea izeneko liburua Juan Ramón Makuso poetak euskaratu du:" La poessia és ara l'última casa de misericòrdia / Gaur poesia, azken miserikordia etxea da"

Irudikatu zeure burua Passeig de las Palmeras delakoan barrena, eta, pasieran ibili eta gero, gogoak agintzen dizunean, Gaudí handiaren eserleku mitiko horretan eseri, eta hauxe duzu begien aurrean:

L'equip de l'assassí

Entre els desatres apilats com sacs,
la vida m'ha deixat el teu amor.
Tant se val el silenci de la nit,
el cotxe negre que ha apagat els fars
i el saxo que se sent, fluix, a la ràdio.
El que ha de ser impecable és el dispar:
perillós i certer. Com tu en la meva vida.

Behar izanez gero, euskarazko itzulpena goian aipaturiko liburuaren 63. orrian duzu, Meetook argitaletxean.

Llangostí bullit i calamarssó

2009-12-26T12:12:00.006+01:00

Arnasa hartzeko balio izaten du Euskal Herritik ateratzeak. Gainera, ez da gaur goizeko kontua aitortzea euskaldunok nola maite dugun Katalunia: conèixer i estimar, dena da bat. Ja soc aquí, erran nezake, berriz ere, Mercat de la Boqueria mitikoan, zentzumenetarako gozamen hutsa.

Gure seme-alabak aho bete hotz gelditu dira litxarrerien saltokian... Laster, aho bete goxoki egonen dira.

Giro gozoa, beraz, baita goxoa ere. Bon dia esateko ohitura hartura, tamalez, gero ez naiz gauza katalanez egiteko. "Katañolez" ere ez. Gure mintzotik ezagun da ez garela espainolak eta begirada konplizeetan Euskal Herriarekiko atxikimendua arnasten dugu. Begiradetan ez ezik ekintzetan ere: "No a la criminalizazio de la solidaritat. La solidaritat es una flama que no es pot apagar" irakurri dut afixa batean.

Gainera, abenduaren 13ko bozketan izandako arrakastaren ondorioz, independentziaren aldeko aldarria nabariagoa da. Honek guztiak merezi du ospatzea eta horregatik gaur bazkaltzeko bizio piska bat erosi dugu: badakizu, "bizi osoa, biziosoa": llangostí bullit i calamarssó, otarrainxka egosiak eta txibiak.

Nota bene: txibia hitza nik alabarengandik ikasi dudan hitza da: nik kalamareak (sic) esango nukeen, baina Zarautzeko kanpaldian izan da Uxue aurten eta hitz hori ekarri du handik... Nik, berriz, otarrainxka hitza irakatsi diot, baina uste dut ez duela ikasiko: Uxuek ez ditu otarrainxkak gustuko eta ez du sekula dastatzeko asmo zipitzik ere. Zertarako ikasiko du, bada, otarrainxka hitza?

Nolanahi delarik ere, bon profit, alegia, on egin!

Uso Zuria

2009-12-20T18:13:00.007+01:00

Atzo kantu kantari izan ginen Anaitasuna kiroldegian, Oskorri-k eskainitako Pub Ibiltarian. Berriozarko abesbatzak Elkarrekin izena duenez, zilegi bekit txiste txar bat egitea: Elkarrekin izan ginen. Baina zein da galdera? Nortzuk izan ginen ala norekin izan ginen? Berdin du: Elkarrekin izan ginen, argazkian ikus daitekeen gisa, Elkarrekin eta bata bestearen ondo-ondoan, hotzari aurre egiteko edo. Kar, kar, kar. Irriz lehertu zarete, ezta? Zuen irri-karkailen burrunbak ez dit idazten uzten...

Bon, txiste txarra eginda, noan harira. Atzoko kontzertuan -Elkarrekin izan ginen kontzertuan-, hamazazpi kanta eder abestu genuen Natxo de Felipe-ren gidaritzapean. Hamazazpi eta bonus track bat: Hator, hator entsaiatu gabe ere oso ongi atera zena. Oskorri-ko buruaren lanari esker, hotza zen giroa -bi gradu zero azpitik kanpo aldean- berotu zen emanaldian zehar eta giro pollit askoa sortu zen. Hala ere, Anaita-ko eserleku anitz betetzeko gelditu ziren: alde batetik, hotza eta elurtea zirela-eta; bestaldetik, agertu behar zen lagun asko agertu ez zelako.

Oskorri-rekin batera Iruñeko Peñak ziren antolatzaileak, eta atzo Anaitasunan ez zegoen espero bezain beste jende, ezta hurrik eman ere. Iruñeko peña guztiek ez al dute jende gehiago biltzeko gaitasunik? Bada, zalditik astora goaz, lagunok.

Badakit elurra zela-eta batzuk zail izan zutela agertzea. Badakit, bestalde, Bilboko manifestazioa hagitz garrantzitsua zela; Barañainen ere, beste manifestazio garrantzitsu bat zegoen.

Halarik ere, susmatzen dut Iruñerriko edozein Shopping Center delakoan izanen zela jende anitz, Fatxi Lopez-ek horrenbeste aldarrikatzen duen "normaltasunez" erosketak egiten krisi garaian... Hori da saltzen eta sartzen diguten normaltasuna... Hori hala izanik, nik jarraituko dut anormaltasuna aldarrikatzen.

Nolanahi delarik ere, Anaitasunan izan ginenok oso-oso ederki izan ginen: nik ezagutu ez eta atzo ikasi nuen kanta eder bat gelditu zait iltzatua: Uso zuria Behean dituzue hiru kopla baino ez, baina, inork nahi izanez gero, hemen duzue aukera abesti hunkigarri hori osorik entzuteko.

Uso zuria errazu
nora joaten zaren zu.
Espainiako bortuak oro
elurrez beteak dituzu;
gaurko zure ostatu
gure etxean baduzu.

Ez nau izutzen elurrak
ez eta ere gau ilunak,
maiteagatik pasa nitzake
gauak eta egunak;
gauak eta egunak
desertu eta oihanak

Uso ederra airëan
ederrago mahainëan,
Zure parerik ez dut ikusi
Espainia guztian
ez eta ere Frantzian
eguzkiaren azpian.

Atzo hori kantatzen ari ginelarik, gogoratu nintzen sakabanatuta dauden euskal presoen senideekin, Espainiako bortuak oro, elurrez beteak, eta halere, bidean, zeren, abestiko hitzak beste hurrenkera batean jarrita,senide batek pasa ditzake maitegatik gauak eta egunak, desertu eta oihanak, Espainia guztian eta Frantzian.

Atzo ez nintzen Bilbora joan, baina urtarrilaren 2rako Etxerat-ek deitu duen manifestaziora joateko asmo osoa dut Fatxi Lopez-en normaltasuna salatzera.

Olentzerori eskatzeko liburuttoa

2009-12-15T16:43:00.000+01:00

Lagun batek eskatu dit aholkatzeko liburu bat 12 urteko haren semearentzako. Bizkorra da mutila, baina ez omen zaio gustatzen irakurtzea. "Ahaztu, beraz, liburukoteak" agindu dit lagunak sotilki.

Iragan den udaberrian ateratako liburutto bat aholkatuko diot, Neure neure esklaboa, Dolf Verroen-ena. Ehun orritara heltzen ez den liburutto horrek behar baino atentzio gutxiago jaso duelakoan nago. Jatorriz nederlanderaz idatzitakoa, Joseba Sarrionandiak ederki euskaratua, liburu honek xarma berezia du.

Izenburuak berak salatzen du gaiaren gordinkeria dela kausa, baten batek esan lezake ez dela egokia 12 urteko neska-mutil batentzat. Alabaina, ere ustez, ez dago modu egokiagorik hori azaltzeko Dolf Verroen-en liburutto honen bidez baizik. Nola hobeki azaldu, neskatiko baten begiradatik baino? Gaurko umeek ez dakite zer zen esklaboak izatea eta jakin behar dute zen ezkutatzen zen horren atzean, topikoetatik at.

Protagonistaren senideek jarrerak ederki islatzen dute esklabo izateak zer zekarren, zer ezkutatzen zuen, eta maisuki ikusten da zuriek nola zuritzen zuten euren jarrera.

Nerabeek ez ezik, helduek ere irakurri beharko luketen liburu honetan, gainera, marrazkien xalotasunak eta estilo sotilak laguntzen dute gaiaren ikaragarritasuna, paradoxaz, islatzen.

Olentzerori eskutitza ez badiozu oraindik idatzi, eskatzeko garaiz zabiltza.

Montevideotik bueltan

2009-12-12T21:03:00.006+01:00

Hainbat eta hainbat urtez bekatuan, olgetan eta alberdanian bizi eta gero, bi seme-alaba koxkorren guraso izanik eta Eliza katoliko apostoliko erromatarrari muzin eginik, ez ezkontzea erabaki genuen orain dela hilabete.

Haatik, Uruguairako hegazkin-txartelak erosita geneukalarik, bikote iraunkorren erroldan izena eman genuen eta, horri esker, itsasoz beste aldera joan ginen, umerik gabe joan ere, ez-ezkontza ospatzeko eta ez-eztei-bidaia egiteko

Uruguain, halere, aukera ederra ukan genuen Ciudad Vieja delakoan, bertan aurkitu baikenuen beheko argazkian erakusten den lekua, bilatu gabe aurkitu ere... Larunbat arratsaldez izaki, itxita zegoen, baina argazki bat ateratzeko tentaldiari ezin izan genion eutsi...

Eta hoberena izan zen argazkian agertzen ez den baina guri begira zegoen Policía Turistica-ko kidearen bisaia.Montevideotik bueltan, hilabetez zeharo utzirik izan dudan blogari ekinen diot gaurtik aitzina eta, segur aski ez da azken post izanen Uruguairi buruz idazten dudana... Geroak erranen.

Ez dut ezer entelegatxen (sic)

2009-11-12T11:21:00.005+01:00

Ezkabako talaiatik ederki ikusten da Iruñerriko Eroski hipermerkatua. Iruñerriko askok bertan egiten dute lan, nire ezagun askok, adibidez

Baina batzuk ez dira langile sentitzen, kooperatibista baizik, eta krisia dela-eta, inoiz baino gehiago lan egitea erabaki dute: lehen lan egiten zuten ordu kopuruaren % 10a gehiago egiten dute lan orain. Nire ezagun batzuek, esaterako, astean 6 egunez, 45 ordu, osoatara. Eta, gainera, pozik daude.

Egiaren esateko, aitortzen dizute askoz gutxiago saltzen dutela krisia dela-kausa, askoz diru gutxiago sartzen dela Eroski-ren kutxetara. Askoz jende gehiagok txartelen bidez eramaten dituztela erosketak: hartara, hilabete baten buruan kobratuko die Eroski-k kontu korrentetik. Beraz, jende anitzek oraindik kobratu ez duen dirua gastatzen du. Eta kontatzen dizute, halaber, Eurokoparako erruz saldutako telebista asko eta asko kobratu gabe daudela oraindik... Eta beldur dira, zeren laster txartelen bidez erostean, bezeroek ordaindu beharko dituzte gastuak, eta jendeak ez du gastatuko oraindik kobratu ez duen dirua (?)

Bi hiztetan esanda, krisia asko nabaritu denez, lan gutxi dutela eta ordu gehiago egin behar dutela lan. (??)

Nik ez dut deus ezer entelegatxen (sic) . Gutxiago saltzen badute, gutxiago lan egin eta gutxiago irabazi beharko lukete; baina ez, gehiago lan eginen dute... Baina zertarako? Ez dute gehiago salduko! Zertarako ordu gehiago lan egin? Eta gainera, pozik esaten dizute. Eta, gainera, gero eta ikastaro gehiago ari dira jasotzen, baina pozik daude: hitz egiten dute Eroskiz doinu berezi batez, Eroskiren bazkide baitira, kooperatibista, alegia. Haiekin ez saiatu arrazoitzen, sekta baten modura jokatzen baitute, eta kritika txikiena ere ez dute onartzen.

Hori ulertuko duen kristaurik ez dago eta jutifikatzeko arrazoi bakarra otu zait: Objektu Hegalari Ez-Ezagun bat pausatu da Ezkabako talaia honetatik ikusi gabe, estralurtarrak etorri, eta Eroskiko langileak abduzitu dituzte eta kooperatibista bihurtu. Estralurtarrek sinistarazi diete Eroski Jainko bakarra dela eta Travel Club txartela bere profeta bakarra. Bestela, ezin da ulertu zergatik dauden horren pozik gure koadrillako horiek, astean sei egun lan eginda, lehen baino ordu gehiago sartuta, berdin-berdin kobratuta ere.

Geldituko gara kafea hartzeko astearte arratsaldean? Ikastaroa!" Eta igandean? “Inbentarioa”

Ez dut ezer entelegatxen (sic)

Arauak errespetatu?

2009-11-05T12:15:00.003+01:00

Ezkabako magalean Berriozarko kiroldegia duzu. Ondoko argazkia kiroldegian bertan egindakoa duzu. Ez al litzateke naturalagoa izango jartzea, adibidez:

Ezin da poltsarik sartu: gorde takila batean

Tira, ados, erdarazko esaldi horren bertsio anitz egin liteke: gainera, duela gutxi aitortu dut ni ez naizela itzultzailea, itzaltzailea baizik.

Nolanahi den ere, jarri dezagun aurrera "BEREESKU_OHIALA ERABILTZEA [...]

Euskaldunon pazientzia ikaragarria da, badakit, baina ez saiatu ulertzen... Kontua ez da berreskuratzeko oihala... Kontua ez da ohiala (sic) hitzaren "h" dantzari hori... Hori barkagarria izan litzateke, akats ortografiko txikia baita... "Eta h bat gaizki jartzeko bekaturik nehoiz egin ez duenak bota dezala lehen harria". Ez, ortografia kontua ez da larriena. Arazoa da testu hori ez dela testua izatera heltzen, ez baita ulertzen, ez du komunikatzeko xedea betetzen, eta alboan dagoen erdarazkora jo behar da, ezinbestez, ulertu ahal izateko zer esan nahi zuten: nork bere oihala behar duela erabili, alegia. Ene, ez zen horren zaila, bada!

Tamalez, afixa hori ez da euskaraz lotsagarri dagoen bakarra Berriozarko kiroldegian:

Gutxi izango balitz bezala, arauak errespetatzeko agintzen dute... To eta no! Euskararen arauak beraiek ez dituzte errespetatzen, ez horixe!

Pesu gogorra? Bai gogorra dela ikustea afixetan utzikeria eta ganoragabekeriak, behin eta berriz ikusi ere!

Kiroldegiaren martxa eta kudeaketa euskara bezain txukuna bada, jai dugu.