Olentzero Berriozarren, bertsotan

 

Berriozarko Ilargi plazan, bart

Olentzero nauzue

mendi(a)n ikazkina
beltz-beltza dut txapela
beltz-beltza zikina
berri gorriak eta
mingaina arina
izan dezazu(t)ela
egun atsegina.

Ene ondoan dugu
bai, Mari Domingi
ni bezain inportante
ulertu hori ongi!
Matxistarik badago
ez etorri niri,
matxistentzat ikatza
dakart nik opari

Negua heldu dela
lehorra eta hotz
urte zaharra jada
gelditu zaigu motz
Agur betiko beraz
bi mila hogeita bortz
urte berri hobea
izanen delakotz 

Euskaraz entzuteak
ematen dit poza
gorputza ez daiteke
hezur hutsez osa
Berriozar gorputza
euskara bihotza
euskararik gabeko
Berriozar motza.

Aro berri on!

Joxe Austin Arrieta-ren "Palinpsestoa" Durangoko Azokan

Joxe Austin Arrieta, solaskide

Durangoko Azokaren abaroan, Jose Austin Arrieta Ugartetxea donostiarra aurkezteko eginkizun eta plazera izan nuen, Ahotsenean. Idazleak hirutan hogei eta hamabortz, eta bizitza oparokoa, inondik ere: Filologia Erromanikoan lizentziaduna, irakaslea, poeta, UZEI eta UEUn ibilia, Kutxan, kontu-hartzaile... eta Euskaltzain urgazlea ere bai! Kltismo bat baliaturik, “Homo Faber” bat.. Derradan, bidenabarkoan, Max Frisch suitzarraren Homo Faber eleberria euskaratu zuela gure solaskideak, baita William Goldingen Eulien Ugazaba ere, bertzeak bertze. Horatz eta beraz, itzultzaile ere bai.

Joxe Austin Arrieta gure idazle handietarikoa da, ez ulertua eta askietsia, euskalalari suharra eta Euskal Herri euskaldun, batua eta sozialistaren aldeko ekintzaile zaildua, eskarmentu handikoa. Hona ekarri gaituena, bere opus magna, zeren eta “Idazle bat ez da sekula erretiratzen, jubilatzen baizik” eta berak erretreta hartu zuenetik orain arte bilduta eta idatzitakoa jasota da Palinpsestoa mardulean.

Nabigatzaileendako oharra

Liburua poliki-poliki irakurri beharrekoa, egiturak eta ezaugarriek hartaratuta, idazlanak eskatzen dituen arreta eta tai gabeko excursus anitzek eta askotarikoek behartuta, kontuan hartuz, gainera, hamaika geruzatan dagoela antolatuta, tipula baten gisara eta egileak berak idatzia duenez; Jose Austin Arrietak berak dioenez, “hitz-jolasetarako nire mania, mamiari ezin eta durundiari beharko ekin.”

Palinpsestoa liburu aberats eta naroa den obra handi bat duzu, zaila sailkatzen, nobelaren, kronikaren eta saiakeraren arteko esparru lausoa, liburu hibridoa, sailkatzeko tenorean liburuzainen buhuheste alegia. Jose Austin Arrietak oldozpenak isuri nahi izan ditu liburu honetara; usu, sentipen eta gogoeta kontraerrankorrak, eskuarki liburuaren “pertsonaia” alter ego horiekin dituen eztabaidetan; pertsonaia horiek, izatez ez dira batere arruntak, ikasiak eta jantziak izanik, eta egileak fineziaz garatzen ditu hausnarketa horiek, bere mintzakide diren sosias anitzekin eleketan —batez ere bere Alter ego den Kepa Arrastirirekin—.

Bide batez ohartarazi nahi nioke irakurleari solasek eta oin-oharrek ez dutela betiko funtzio akademikoekin zerikusirik; guztiz alderantziz, testuaren osagarri, jarraibide eta solaskide baitira, gogora ekarriz Sarrionandiaren Moroak gara behe-lainoen artean liburukoaren ohar jakingarri oparoak.

Egileak dioenez, liburukote honetan “makina bat pasadizo autoplagiante”, anitzetatik haratago, paper ebakin zaharretatik haratago, collage aberats batetik haratago, balio literario, historiko eta soziologiko handiko obra dugu; liburu hau gozagarria izanen da da, betiere literatura landuaz gozatzen nekerik hartzeko prest badago. Asko eskatzen duen liburua izanik ere, eman, asko ematen dizu bueltan; eman bezain bertze —edo gehiago— ematen du ordainetan Palinpsestoak.

Laburbilduz

Etxean izateko liburu bat da, liburu honetan hausnarketa esperientzia pertsonaletik harago zerpentsaturik ematen duen liburu-mugarri bat, tarteka-marteka bistadizo bat eman eta gure iragan hurbilaz eta geure geroaz gogoeta egiteko tresna oparoa.

Bukatzeko, herenegun Espainiako Konstituzioaren urteurrena zenez gero, pentsatu nuen norbaitek esanez gero “¿qué dice tu DNI?” edo “o eres español o no eres nada”, Joxe Austin Arrietari Palinpseston irakurritakoa gogoratu nahi nuke: “Esaiok ezetz. Garena garela, eta ezer ez garela garenak ez bagara”.

Joxe Austin Arrieta eta Lucien Etxezaharreta
Maiatz-ek Durangoko Azokan daukan saltokian 

Ttakun eta herren, euskaraz, arren.

Euskararen Nazioarteko Egunaren haritik, txalaparta soinua Berriozar osoan zabaldu zen atzo.  Berriozarko Udalaren eta beste hainbat eragileren ekimenez, Iñaki Villanueva eskultore berriozartarraren Txalaparta obraren inaugurazio-ekitaldia egin genuen atzo eguerdian Euskal Herria plazan. 

Eskararen aldeko dei eta oihartzun bateratua irudikatzen du eskulturak, gure herria eta gure komunitatea batzen dituen elementu komuna izanik. Txalapartari baten eskuak dira, euskararen alde pizteko dei eginez. Iñaki Villanuevaren eskultura musika eskolan ezarriko da modu finkoan eta ondoan, plaka hau: 

Hartara, kulturaren eta artearen arloak uztartuta agertzen dira euskararen aldeko artelan honetan, Berriozarko Musika Eskolara sartzean ikusgarri egunero egonen dena, Euskararen Eguna egunero deneko erakusgarri.

Errautsetan Idatzitako Haikuak Nafar Ateneoan

 

Badira urte batzuk lehen aldiz haiku-liburu bat argitaratu nuela. Betidanik izan dut garbizerbait ezohikoa izanen zela. Literatura, olerkigintza, haikugintza eta euskaraz... Gaur Nafar Ateneoaren Joxemiel Bidador taldekideen artean "Errautseatn idatzitako haikuak " liburuaz  zehatz, eta haikuez oro har, solastea dut eginkizun eta plazer. 

Nire lehen haiku-liburua, Gerezi Garaiko Haikuak, duela hamalau urte argitaratu zen eta nire bigarren haiku liburua, Orbel Azpìko Haikuak, duela hamabi. Hirugarren liburu hau besteak baino zabalagoa da denbora tartea ere zabalagoa izan delako, baina uste dut bazela garaia ateratzeko aspaldi egina nuelako bilduma, eta haiku ehizan tarteka-marteka jarraitzen dudan arren, bestelako idazkiak ere jorratzen baditudalako.

Haiku-sukarraldia ez dut aspaldirik izan... Zeri deitzen diot nik haiku-sukarraldia, zer da enetzat haiku-sukarraldia? Xiki haikugile handiak deskribatu zuen eta Roland Barthes-ek jaso zituem “La preparación de la novela” liburuan

1891aren amaiera aldera, etxe bat alokatu zuen Komagonen, eta bakarrik bizi nintzen bertan. Eskola-liburuak irakurri ordez, haikuak irakurtzen ematen nuen denbora. Azterketa garrantsitsu baterako bi egun baino falta ez zirelarik, nire idazmahaia zabaldu, eta haikuak eta eleberriak baztertu egin nituen, eskola-liburuak bertan utzita. Mahai lehen kaotikoa eta orain txukun horren aurrean, plazer betea sentitu nuen, eta haikuak ene baitan azaleratzen hasi ziren, ere kontzientziaren azalean burbuilak bezal-bezalaxe.

Eskola-liburu bat zabaldu nuen... alferrik, baina: ezin lerro bat ere irakurri. Haiku bat ene baitan sortua zen. Azterketa prestatzeko paper zati txuri oro baztertua nuenez gero, haiku hori lanpararen pantailan idatzi behar izan nuen. Idatzi ahala, beste haiku bat azaltzen hasi zen ene baitan. Eta gero beste bat. Handik gutxira, pantaila osoa haikuz mukuru zegoen.

Xiki haikugileaz gain, nigan eragin izan duten, ukitu eta hunkitu nauten haikugile edo haijin handiak gogora ekarrita, zerrendatzea zaila dateke, anitz eta askotarikoak direlako. Egia esateko, haikugile klasikoen landarat, nigan biziki eragingarria suertatu dena Ryunosuke Akutagawa izan da. Berak idatzitakoa da Erratsetako haikuak eta izenburua hautatzeko tenorean hari keinu bat egitea, omenaldi txiki bat egitea deliberatu nuen.

Esan bezala, jarraitzen dut noiztenka haikuak harrapatzen eta jasotzen, txuri gainean beltz, baina bestelako testuak ere ari naiz ekoizten, ez bakarrik haikuak.

Nire lehen haikuak Iruñean bizi zen lagun japoniar bati erakusteko zortea izan nuen. Hori horrela, haiku-liburu bat ateratzen dudan bakoitzean Reiko Furunoz gogoratzen naiz. Japoniara itzuli zen eta nire lehen haiku-liburua igorri nion arren, ez nuen jaso erantzunik. Urte anitz igarota badira ere, agian liburu honen alea bidaliko dut munduaren bertze aldera berriz ere. Auskalo. Baliteke ihasdespenik jasotzea.

Aparteko aipamena behar du Maite Ramosen lanak, aurreko haiku-liburuetan bezala, irudi ederrez apailatu baititu haiku zenbait. Prozedura, haiku bat emanda irudi bat osatzea, fineziaz eta artezki egina; bada liburu hau aberastu, osatu eta biribildu duen arte-lana.

Eskerrona adierazteko unean, eskerrak jaso behar dituztenen lagun zerrendan badaude, batetik, Denonartean argitaletxeko Unai eta, bestetik, aitzin solasaren egile Rafa Blanco Arbe, eta baita ere Nafar Ateneoan bi ikasturtez haiku tailerretan parte hartu zutenak; eta, nola ez, esker anitz bertaratu zareten guztioi.

Mendebaldean oso gustagarriak dira zenbaki biribilak: mila esker esaten dugu. Haatik, Japoniako Kulturan, ez hainbeste. Hori horrela, zilegi bekit mila esker eta bat gehiago ematea, eta informazio gehiago lortzeko, Kristina Berasainek BERRIAn argitaratutako erreportaian duzu irakurgai. 

1“La Preparación de la Novela” Barthes, R. 69. or.

Ez gaitezen isildu, ez gaitezen kikildu

Berriozarko Osasun Etxean

Ez gaitezen etxean gera. Elkar gaitezen berriz ere Palestinaren alde eta genozidioaren aurka kaleetan. Egoeraren larriak hartaratuta bildu gara gaur, kontuan hartuta bart Askatsunaren ontzidia Gazarako bidean zihoala, ausart, irmo, kemen eta erabakitasunez Israelek eraso egin duela. 

Ez diezagutela ziria sar. Bihar ere bildu beharko gara, zeren eta Trump-en plana iruzur handi bat da, palestinarren iritzia kontuan hartu gaberik egina. Hortaz, ezin daiteke plan onik izan palestinarrentzat, kontatzen digutena kontatzen digutela. Gogora dezagun sahararren kasua. Azaroan beteko dira berrogeita hamar urte “Pactos de Madrid” direlakoak sinatu zituztela, jakina, sahararren iritzia kontuan hartu gabe. Mende erdia igarota sahararrak errefuxiatu jaio eta errefuxiatu bizi dira, basamortuaren basamortuan, baina Mendebaldeko Sahararatik at, Marokok sahararren baliabideak ustiatzen dituelarik. Mendebaldeko Sahararen aurrekaria ikaskizuna dugu. Ez gaitezen engaina.

Ez dezagun etsi. Ohartzen al gara iruzurgileen manipulazioari buru egiteak ze garrantzia duen? Nahitaezkoa da Palestinari buruz hitz egiten jarraitzea, gure ahaleginak biderkatzea, Palestinaren aldeko gure engaiamendua berrestea. Jarrai dezagun hitz egiten Palestinaz, jarrai dezagun Israel estatu sionista salatzen eta boikoteatzen. 

Ez gaitezen isildu. Askatasunaren ontzidiaren aurkako eraso bidegabea salatzeko eta atxilotuen berehalako askatzea eskatzeko, hala nola  Israelerako armen bahitura eta estatu sionistarekiko harreman oro galdegiteko, kalera. 

Berriozarren kale agerraldi bat egin ordez, hiru egin ditugu gaur: Osasun Etxearen atarian 11etan, Institutuaren sarreran beranduxeago eta Euskal Herria plazan ilundu aitzin. Ez gaitezen isildu, ez gaitezen kikildu.

Berriozarko Euskal Herria plazan