2016-11-20

Amorante abandonatua

Iragan den astean giltzurrun-transplantea egin zidaten. 4 oreneko ebakuntza arrakastatsua izan zen eta, klinikan astebete emanda, Berriozarko gure etxera ekarri nau emazteak. Etxean amorantea nuen zain, dialisi-makina, itzalita eta pizteko beharrik gabe; giltzurrun berria bizkor omen dabil, eta, beraz, agur dialisiari, agur betiko —hala espero but nik bederen— gaueroko dialisiari.

Gaur lo egin dut dialisi makinaren ondoan, baina ez diot kasurik eman; argitxoak piztu gabe, ilun zegoen, isil. Gauaren sakonean pixa egiteko gogoak esnatu egin nau, eta orduan ohartu naiz gaurgero ez nagoela amoranteari lotuta, ez dudala plastikozko bonbillan maskuria hustu beharrik. Ohetik altxatu nahian, ebakuntza egin berria dudala gogorarazi dit min akutu batek. Nekez, baina zutik jartzea erdietsi dut eta gelaren iluntasunean, dialisi-makinaren argitxorik gabeko lehen gau honetako iluntasunean, haztamuka abiatu naiz komunera. Komuneko zuloan txiza egitean, poz handia hartu dut. Ebakuntzaren ondorioak oraindik nabarmenak izanik ere, ohera pozik eta uros itzuli naiz. Emaztearen arnasaldiak baizik ez dira aditzen. 

Gelaren txoko batean, dialisi-makina isilik eta itzalirik datza, amorante abandonatu baten girasa: “Gureak egin din, agur betiko, Betty Baxter”.  

2016-11-04

Ryookanen 101 haikuak AUZOLANen

Ryookan XVIII. mendearen erdian jaio zen, Japoniako familia zahar eta ospetsu baten baitan, eta gazte-gaztetatik ibiltzen omen zen beti bere kasa, bakarti, ametsetan, begirada galdua zuelarik. Behin, gaztetan, begirada ameslari zuela, aitak purrusta egin omen zion eta esnaturik zela bederen amets egiteari uzteko agindu omen zion, zeren begirada galdu horrekin jarraituz gero, azkenik arrain bihurtuko baitzen. Orduan Ryookan azkar egin zuen ihes. Handik ordu batzuetara, ama itzuli eta galdetu zuen ea non zen Ryookan gaztea. Aitak gertatutakoa azaldu eta itzultzen ez zelarik, aita-ama abiatu ziren seme galduaren bila. Bila eta bila, iluntzean hara non aurkitzen duten seme galdua, itsasertzean, urari begira, arrain noiz bihurtuko zain.
Ryookan gazteak erakutsi zuen erlijioarekiko interes bizia. 20 urte bete gabe zela, familia utzi, burua soildu, monje-habitua jantzi eta hauxe diosku Rookan gazteak: “Jendeak monje bihurtu eta zazen egiten hasten da. Nik lehenago egin dut zazen eta gero bihurtu naiz monje”. Dogen-en obrak ikasi eta tenploetara joaten zen obrak ikustera eta ikastera.Tenploetan dagoen jerarkia ez zuen Ryookanek maite, eta harrezkeroztik nahiago izan zuen etxola xume batean bizi eta eskale modura ibili tenploetan bizi baino, bizitza osa eman zuen era xume eta umil horretan bizitzen. Zaharra zela Teishin ezagutu zuen, bera baino 29 urte gazteago zen monja bat eta oso harreman berezia izan zuten. Teishinen eta Ryookaben arteko solasaldi poetikoak euskaratu gabe daude oraindik...
Ryookanen liburuttoaren kari, haikuez, haikuguntzaz eta, oro har, poesiaz mintzo gara gaur Iruñearen bihotzean. 

2016-10-12

Itzultzailea traidorea da

"Itzultzailea traidorea da, Italiako adagioak dioen gisan, eta beti da traidore. Itzulpengintza zehaztasun ezinezkoaren lanbidea dugu, eta hizkuntza batetik beste hizkuntza baterako bertsioan beti gauza batzuk galtzen eta beste batzuk gehitzen dira, batetik besterako eramate gaitz horretan alegia. Baina poesia-itzultzailea hori bai dela traidore handia, traidoreetan traidoreena, poetak zehaztasun errepikaezinarekin, pasio argiarekin, zorroztasun mingarriarekin adierazi zuen hori beste hitz batzuekin deitu nahian, beste doinu batzuekin islatu nahian, pasio argigarriarekin. Mallarmék zioenez, poesía hitzekin egina da, ez ideiekin, ez pentsamenduekin. Poesiaren xarma ñabarduran datza, islan, esaldien eta soinuen egokitasunean, eta horiek guztiak, ezinbestez, jatorrizko hizkuntzari estuki lotuta doaz. Poema-itzultzailea traiziora eta porrotera kondenatuta dago ”.

Testu hori liburu zahar bateko aitzin-solasa da,  Carlos García Gualen-en Antología de la poesía lírica griega liburuan agertzen dena, eta nik, traizioa eginda, itzuli egin dudana. Ez da hori egin dudan trazio larriena... Argitaletxetik ekarri berria da Ryookan.en 101 haikuak izeneko liburuttoa...




2016-09-02

Jaietan ere, preso eta iheslarien alde,

 Beste urte batez, gure preso eta iheslariak gogoratzen. Beste urte batez preso eta iheslariak etxetik at dugun azken urtea izan dadin nahimenarekin. Beste urte batez, baina, errealitate gordinak badirau. Dispertsio politikoa, mendekatzailea, kriminala, duela urte anitz PSOE eta EAJ bezalako alderdiek adostua, indarrean dago oraindik. Hori dela kausa, senideak behartuta daude astebururo kilometroak eta kilometroak egitera eta, xahutzen den dirutzaz gain, bidaia luzeek dakartzaten arristuak, istripuak, eta bisita egitea eragozten ahal dien edozein ustekabe txar; hori horrela astebururo, beste urte batez.
Bereziki larria, gaixo dauden presoen egoera. Gaixorik dauden presoak artatu ezean, euren osasunak okerrera egiten du. Hori tortura zuria da, tortura pesoentzat eta tortura senideentzat, hauek pairatzen baitute inpotentzia lazgarria baita. Horra hor Josetxo Arizkurenen edota Iñaki Etxeberriaren adibide latzak.
Ezin ahaztuko dugu preso politikoei ezarri nahai zaien bizi bitarteko kondena ezkutua. Hori guztia salatzeko eta geldiarazteko SARE hiritarrak abian jarritako trena hartu behar dugu guztiok. Horregatik, beste urte batez, eta jaietan egonik ere, dispertsio politika kriminala bertan behera uzteko aldarrikapena egiten dugu, eta beti ere irribarrea galdu gabe.
Berriozarren ditugu lau lagun Berriozartik oso urrun IÑAKI, Toledon, 520 kilometrora; JOSEBA, Puerto de Santa Marian, 1050 kilometrora, eta MIKEL ta IBAI, Monterroson, 640 kilometrora, eta beraiek badakite maite ditugula eta gogoan ditugula beti, baita jaietan ere.
Etxean nahi ditugu! Iñaki, Joseba, Mikel eta Ibai, etxera; preso eta iheslari politikoak Euskal Herrira.



2016-08-28

Nola ez maite Alberto Petri?

Nik Alberto Petri maite nuen. Iragan den mendearen azken hamarkadan berarekin militantzia partekatzeko ohorea izan nuen. Estimu handitan nuen, miresterainoko adiskidantza, eta badakit ez naizela bakarra; zuetako askok ere miretsiko zenuten, Alberto zen bezala zelako.

Hildakoen omenez panegirikoak idazteko joera dago, baina Albertoa ateoa zen —eta harro gainera—, beraz, nekez izanen da santua. Eliza Katolikoaren eta bereziko OPUS DEIren gehiegikeriak salatzen lehena, irakaskuntza publikoaren aldeko sutsua. Izan ere, Alberto oso gizon jantzia zen, jakintza handikoa, eta argudiatzen bazekien gutxik bezain ongi; Iruñean zinegotzi emandako zortzi urte horietan behar zenean —sutsuki behar zela, amultsuki behar zela— hamaika eztabaidaren protagonista izan zen, ez protagonismoa bilatzen zuelako, oso gizon argia zelako, eta Albertoren partehartzeak beti urduri jartzen zituen besteak, lekuz kanpo utzita.

Garai horiek, baina, ez ziren samurrak izan: anitzetan, edozein gaia zela ere, Herri Batasunaren izenean aurkezte hutsarekin, beste alderdien sektarismoaren adierazgarri, ezezkoa ziurtatuta zegoen; Albertok aitortu zidan behin baino gehiagotan HBren jarreraren kontrako mozioa aurkezteko tentazioa izan zuela behin baino gehiagotan, hartara besteek kontra bozkatuta HBren jarrera garaile aterako zelako. Eta maiz, Alfredo Jaime alkatearen jauntxokeria eta errespetu faltekin nazkatuta, Albertok oinetako bat erantzi eta hari botatzeko tentazioa izan zuela, —gerora ikusi izan dugun protesta ekintza mundu zabalean—. Eta hori kontatzean, irri bihurria erakusten zuen Albertok.

Gaizki pasarazi zioten Albertori, eta bere osasunean ordaina izan zutela urte gogor horiek, ez dut nik zalantzarik. Behin izugarri mindu zen, ikusi zuenean izenez ezkerrekoa den beste alderdi bateko zinegotzi batek Albertoren beraren karpetan dokumnetuak arakatu, ideiak lapurtu eta gero plenoan harenak balira bezala aurkeztu zituenean: izenez ezkertiarra den alderdi bateko kide batek egin izana zen Albertorentzat mingarriena.

Guztiok bezala, argi-itzalak izanen zituen, baina askoz argi gehiago itzalak baino. Itzal bat, berak onartua, euskara ongi ez jakitea: Tornamira Matematika Olinpiaden arauak euskaratzeko mesedea egingo ote nion... Eta nola esan ezetzik Albertori? Txantreako bere etxean unibertsitate osoan baino askoz gehiago ikasi nuen, segur naiz, eta oraindik daukat buruan aholkatu zidan liburu bat: John Allen Paulusen El Hombre Anumérico; eta bete-betean asmatu zuen.

Baina agian gehien gogoratzen dudana ez dago lotuta afera politiko batekin: ederki gogoratzen dut duela 20 urte, gure semea jaio zenean, pelutxe bat eman zigula opari, oraindik ere baduguna, behi txiki polit bat, urdina, Lau izenekoa, gure semearen ohe gainean urteak eta urteak eman dituela. Eta horrek erakusten du maila politiko handiko ordezkari bat izatean gain, maila handiko pertsona ere bazela. Nola ez maite?


Eta kontu hauek guztiak gogoratzean begiak lausotzen zaikidan arren, ziur naiz Alberto Petrik irri bihurria eginen duela, dagoen tokian dagoela. Eta musu bana senidei.