2014-11-18

"Hiru miru" album ilustratuaz bi hitz


Zer idatzi eta nola idatzi. Idazleak hartu beharreko erabaki bikoitza. Nik baneukan zer idatzi, baina erabakirik zailena izan zer nola idatzi erabakitzea. Arrunta izan daitekeen istorio honek, zuzen idatzita izateaz gain, doinu berezi bat behar zuen. Izan ere, agerikoa da ipuin orok zuzen idatzia behar duela, zuzentasun gramatikala conditio sine qua num dela testu bat testua izan dadin, gramatikalki correct izan behar duela; baina testu literario batek, gainera, prosodia ere eduki behar du, eta ez naiz soilik poesiaz ari, baizik eta prosaz, narratibaz.

Prosaren barneko erritmoa garrantzitsua da oso, prosaz idatzitakoak ere baduelako nolabaiteko melodia, nolabaiteko soinua. Izan ere, euskaraz kontatzearen eta kantatzearen arteko diferentzia letar batean datza, letra bakar batean baino ez: gure hizkuntzan kontatzea eta kantatzea elkarren eskutik datoz. Narrazioak idazten ditugunean ere erritmoa, prosodia atsegingarria, ezinbestekoa da, narrazioa narrasa izan ez dadin.

Hiru miru izeneko ipuina idatzi dut hori guztia kontuan hartuta, eta Maite Ramosen irudi ederrez aberastua argitaratu berri da, denonartean argitaletxearen eskutik.












2014-11-02

Guy Fawkes-en Eguna

Remember, remenber the fifth of November. Gunpowder, treason and plot” dio ingelesezko lelo ezagun batek: “Gogoratu, gogoratu azaroaren 5a. Bolbora, traizioa eta azpikeria”. Etzidamu, azaroaren 5a, Guy Fawkes-en Eguna da, eta Ingalaterran familiek ospatzen dute, gau horretan su-artifizialei begira daudelarik barbakoa bat eginda.
Guy Fawkes 1605. urteko Bolboraren Konspirazioaren antolatzailea izateagatik ezaguna da. Westmister jauregiaren azpian hamaika kupel bolbora pilatu zuen erregea hiltzeko asmoz. Ingalaterrako errege eta enparauak bolboraz zartatzeko ahaleginak, maleruski, porrot egin zuen, eta Fawkes preso hartu, galdekatu eta torturatu egin zuten. Hori gutxi balitz bezala, urkatu egin zuten , ingelesen “sense of humor” edo umore zentzu bereziaren adierazgarri.
Mendeak iraganda, Guy Fawkes-en maskara oso ezaguna bihurtu da “V for Vendetta” filmari eta Internet-eko Anonymous taldeari esker. Nik Guy Fawkes-en esaldi gogoangarri bat ekarri nahi dut txoko honetara: “Herria ez da agintarien beldur izan behar; aitzitik, agintariak Herriaren beldur izan behar dira”.
Zergatik etorri ote zaizkit burura Carmen Alba, Yolanda Barcina, Mariano Rajoy edo François Holande?


2014-10-12

Bota ez nituenak

Asteburu honetan lagun baten ezkontzan izan gara Kortezubin, Santimamine leizezulo mitikoaren ondoan. Ospakizunetan oso giro polita sortu zen, eta niri bertsotan hasteko gogoa etorrita, kopla pare bat egin nien ezkonberriei, mikrofonoaren aurrean botatzen ausartu ez nintzen arren. Lagun ezkonberriei bai kantatu nizkiela, baina argi dago ez dela ber gauza...

Haizeak eraman ez ditzan, hona hemen atzoko koplak

Ezkondu zaigula Juankar
Estherrek hartu du senar
euren nahia bete da eta
asko maite dute alkar

Iruñean ta Bermion
Altsasun eta Washington
Esther ta Juankar ezkondu dira
milaka kilo zorion!

 The happy few poets


2014-09-27

Oroimenarekin askatasunerantz

Behin zonbi baten gisa zebilen gazte bat kale erdian erori zen ziplo, eta besapean zuen kartera beltzetik ateratako paperek eta agiriek argi erakutsi zuten zarpail jantzitako gizon hori legez kanpoko erakunde bateko kidea zela. Konortea galduta, ez zuen ageriko zauririk, baina laster agertu zen anbulantzia, baita polizia ere. Ospitalera eramanda, sendagileek ikusi zuten ez zeukala zauririk, eta konortea galdua zuela egun batzuk jan gabe zeramatzalako.

Ekintzailea esnatutakoan, eskuburdinak jantzita eta ohetilaren heldulekuari lotuta, “erori” dela ohartu zen, “erori” zentzu etimologikoan eta baita zentzu metaforikoan ere. Kezka bakarra zuen: agiriak eta kartera beltza. Baina laster ikusi zuen ate ondoan polizia bat, eta ulertu zuen ordurako polizien eskuetan behar dutela; garrantzi gutxiko kontu zaharrak, baina toxikatzeko bazka eta bere kidetza agerian uzten zutenak. Agiriekin batera, gainera, diru kopuru polit bat zeraman.

Galdeketa batean poliziak galdetu zion ekintzaileri

- Ezinezkoa da ematea horrenbeste egun jan gabe, gizona. Zergatik egin zenuen hori?
- Ez neukan dirurik.
- Baina zure kartera beltzean dirutza aurkitu dute-eta!
- Diru hori ez da nirea, Erakundearena baizik.

Zonbi baten gisa ibiltzen zen, baina politikari ustel askok baino duintasun handiagoa zuen gazte hark. 

Oroimenarekin, askatasunerantz.





2014-09-24

Infernuko loreak



Atzo bi neska japoniarrekin izan nintzen Yamagutxiko liburutegian. Gainera, horietako batek haikuak idazten ditu, eta ezin haiekin mintzatzeko aukera galdu —not in Japanese, not in Basque, not in Spanish, but in English—.


 
Atzo udazkenaren lehen eguna zen, eta Japonian festa moduko zerbait egiten omen da udaroaren bukaera eta larrazkenaren hasiera den egun horretan. Sasoi honetan hain zuzen loratzen omen da  lycoris radiata edo Infernuko lorea. Japonierazko hitza, lagun japoniarren azalpenari kasu egitera higan hitzak, bi esanahi omen ditu: bata, beste mundua; bestea, ekinozioaren lorea, soilik garai honetakoa baita.


Atzo Interneten lore horren irudi zoragarriak ikusita, haiku txiki hau etorri zitzaidan:

Berde-gorriskak
infernuko loreak;
gaur, udazkena
 
Atzo idatzia, udazkenaren lehen egunean.