Edmundo Gómez Mango, lehen urteurrena (1940-2019)

                               

Duela urtebete, gaurko egunez, Parisen hila. Uruguaiko irakasle, psikoanalista eta itzultzailea. Diktadura garaian erbestean egon zen, Parisen, eta bertan psikoanalista ospetsua bihurtu zen, psikiatria, giza eskubide eta literaturan aditua zelarik. Hainbat aldizkaritako kolaboratzailea, besteak beste, BRECHA-koa

Irakasle aritu zen zen IPAn, Instituto de Profesores Artigas-en eta bere ikasle izandako batek horrela gogoratzen du: “Beste Uruguai bat zen, ez gaurkoa, literaturan, gure irakasle-praktikan eta gure intelektual-jardueran konfiantza eta indar gehiago geneukan gaur baino; Edmundo, gu baino pixka bat zaharragoa baina ez askoz zaharragoa, indar horren iturria zen guretzat.”

Uruguaiko diktadura garaian, Edmundo Gómezek, beste anitzek egin zuten eran, erbesterako bidea hartu behar izan zuen, noiz eta 1976an,  nora eta Pariserat. Bertan Psikoanalisten Frantziako Elkarteko burua izan zen, baina ez zuen ahantzi ez Uruguai, ez literatura. Hartara, Juan Gelman-en inguruko liburu bat idatzi zuen, Sobre la poesía de Juan Gelman: el llamado de los desaparecidos, Juan Gelmanen poesiaz: desagertuen deia. (Calicanto argitaletxea, 2014)

J B Pontalis psikoanalistarekin batera, 2012an idatzi zuen Freud con los escritores (Buenos Aires, Nueva Visión, 2014). Sarreran, hauxe idatzi zuen:

“Azken finean, psikoanalisiak eta literaturak ez al dute xede bera? Alegia, biek ez al dute  giza arimaren konplexutasuna islatzea, giza arimaren izaera gatazkatsua, aztoratzailea, iluna  agerian uztea helburu?”                                                                

Itzultzaile ere aritu zen, eta frantsesetik Baudelaire-ren Las flores del mal  (Ediciones de la Banda Oriental) liburu kanonikoa itzuli zuen,

Artikulugilea ere bazen, eta politikaren munduko pertsonaiez eta gaiez hainbat artikulu idatzi eta argitara eman zuen, bai Papeles de Montevideo-n, bai Uruguaiko Liburutegi Nazionalaren aldizkarian, bai Frantziako Elkarte Psikoanalitikoaren aldizkarian, bai Brecha-n. Artikulu horietan guztietan literaturatik psikoanalisirat egiten du jauzi bien arteko lengoaia komun bat aurkitu izan balu bezala; ez du behartzen literaturaren kanpoko ikuspegi batetik begiratzera, bi esparruak, psikoanalisia eta literatura hartzeko gai den lengoaia batu baten ikuspegitik baizik. Haren saiakeretan agertzen diren gaiak, honakook: atzerria, herri-mina, galera, desagerketa... Exiliatua izan zenez, berea bezalako egoeretan zeuden beste batzuk ulertzeko gauza zen; era berean, muga-mugako egoeratan zeudenak ulertzeko gai ere bazen. Izan ere, Edmundo Gómez Mangoren testuak irakurri ahala horixe da hartzen duzun sentsazioa, alegia, idatzi ahala ikasten ari zelako sentsazioa, duela hamar urte Hendaian idatzi zuen eta Zurgai aldizkarian argitaratutako artikulu batean, oso nabarmena egin zaidana. 

Otsailak 27, Saharako Errepublika Arabiar Demokratikoaren urteurrena

Hasteko eta behin, Saharako Herriari zorionak, zorionak  gaur bezalako otsailak 27 batean libre sentitzen hasi zirelako. Ospakizun hau Mendebaldeko Saharan ospatu ahal izan balitz, bene-benetakoa litzateke, Sahara libre batean. Libre izan arte, atzerrian edo Tindufeko kanpamenduetan ospatzen dugu, eta batzuek are Mendebaldeko Sahara okupatuan ere, bizia arriskuan jarrita ere. 

Ezin ahaztu Tindufen dauden anai-arreben kinka, elikagai eta botika eskasia tarteko, eta egoera hobetzeko lanean jarraitu behar lanean, dudarik ez da; baina era berean, ez dezagun ahaztu kulturarik gabeko herria esklabu izatera kondenatuta dagoela, eta herri jantzia behar dela izan, libre izanen bada. Herri jantzia, askatasun hazia! Ildo horretatik duela hamar urte sortu zen Bubisher, eta hemen, duela lau, Kabiak.

Saharako KABIAK Tinduf-eko errefuxiatuen kanpamentuetako liburutegiak laguntzeko elkartea da. Egun, lau liburutegi daude martxan: Auserd, Djala, Bujador eta Smara. Liburutegien bidez kultura sustatzen da, sahararren bati entzun diodan bezala, liburuak askatasun hazia direlako  eta, gazteei munduari leiho bat zabaltzen die basamortuaren basamortuan egonik ere.

Era berean, hemen Saharako kultura eta literatura ezagutarazteko ekimenak jartzen ditugu abian, bide batez dirua eskuratuz hango liburutegiak eraiki eta hornitzeko, hala nola liburuzainen soldatak ordaintzeko. Hango liburutegietan boluntario lana egin dugu, baita eskoletan ere; eta hemengo eskoletan, Saharako herriaren aldeko borrokaren berri ematen dugu, elkartasuna eta engaiamendua sustatuz.   

Amaitzeko, Sahararekiko gure konpromisoa eta engaiamendua berresten dugu, askatasuna eta independentzia helburu.

Ez Berriozarren, ez inon; apustu etxerik ez!

Hasteko, eskerrak eman nahi dizkizuegu gaur mobilizatu zareten herrikideei, manifestazioari atxikimendua adierazi duzuen kolektibo eta eragileei, eta nola ez, azken asteotan apustuen aurkako aldarria zabaltzen lagundu diguzuen guztiei! Gaur 300 lagun bildu gara eta, zorionak!

Duela zenbait hilabete iritsi zitzaigun beste apustu etxe baten irekieraren berria. Honek herrian izan dezakeen eraginaz kezkaturik, plataforma osatu eta herri gisa antolatzeari ekin genion. Lokal hauek gurea bezalako herri langileetan ari dira zabaltzen, gure txirotzea eta menpekotasun aukerak areagotuz. Izan ere, ludopatia azken urteotan izugarri ari da areagotzen, nagusiki gazteen artean. Honek familiak, lagunarteak eta bizitzak hondatzen dituela argi ikus daiteke, iragarkiek kontrakoa sinestarazi nahi badigute ere.

Gaurko mobilizazioan argi ikusi da Berriozarrek ezetz esaten diola joko mota honi. Gaurko egunean dei egin nahi diegu Berriozartar guztiei honen aurka antolatzera, plataformara batzera, antolatuko diren kanpainetan parte hartzera eta apustu etxeen kontrako aldarria lau haizetara zabaltzera.

Lan handia dugu aurretik, aurrerantzean hitzaldiak, kontzentrazioak, eta ekimen anitzak antolatuko ditugu, apustuen kontrako kontzientziazio lana eginez eta espazio hauen aurka borrokatuz.

Amaitzeko, dei egiten diogu berriozartar orori datorren otsailaren 8an Iruñean eginen den mobilizazioan parte hartu dezan. Ez Berriozarren, ez inon; apustu etxerik ez!

Josep Borrell-en arrain ustela

Aziza Mrabih

Aziza gazteak tea prestatu du, te apartsua, aparrik ezean ez baita benetako tea.

Lehen tea, garratza, basamortuaren garraztasunaren adierazgarri, haizearen zaporea duena. 

Bigarren tea, xamurra, oso xamurra, aiton-amonen laztanen pare, amek egindako ogiaren zaporea duena.

 
Hirugarren tea gozoa, oso gozoa, gure Lurra bezain gozoa, Mendebaldeko Sahararen zaporea duena. 

Laugarren teak esperantzaren zaporea du, sahararrak Mendebaldeko Saharara noizbait itzuliko diren itxaropenaren zaporea, Lotsaren Harresia gaindituta familiak berriz bat egiteko, atzerrian errefuxiatu emandako urteetako oroitzapenak bizkarrean hartuta. 

Topa dagigun jadanik ez daudenak gogoan, topa dagigun zure izenean eta denon gizenean, eta topa egin dezagun Sahara askearen alde!

Azizak erretilua pixka bat garbitu, eta beste lau te prestatzera doa, apartsuak, oso apartsuak, zeren eta aparrik ezean ez baita benetako tea: garratza, xamurra, gozoa... eta beti-beti, esperantzaz beteak.

Josep Borrell ministroak “atentatu-arrisku berehalakoa” zela-eta Saharara ez joateko deia egin zuen, Marokoko atzerri-ministroarekin batzartu eta gero. Marokoko ministroaren amua irentsi eta ustezko atentatu-arriskuaren arrain ustela zabaldu zuen Borrellek. Atentatuak aste horretan bertan izan ziren, bai, baina Londresen eta Amsterdamen, eta Josep Borrell ministroa ez zen azaldu adierazteko ez zela komeni joatea Erresuma Batura edo Herbereetara. 

Aste horretan bertan Euskal Herritik Saharara joan zirenak itzuli egin dira jada, ongi eta onik, besteak beste, Berriozarko okina. Gaur goizean esan dit, hirugarren aldia dela Saharara joan dela, eta gero eta gusturago joaten dela. Josep Borrell ministroaren arrain ustelaz oroitu naiz.

Joan Margarit-en poema bat, Gauezko ordutegiak

GAUEZKO ORDUTEGIAK

Ohean zure ondoan natzalarik, 
trenen joan-etorria dut aditzen,
eta beraien leihoetako argi piztuek
ene kopeta dute zeharkatzen
gau honen belusa urratzen.
Isilune bakoitzak argi
gorri bat uzten dit kable eta trenbide
ilun eta dirdiratsuen pentagraman
nota bat. Ohean zure ondoan natzalarik,
soinurik tristeena duten
trenak urruntzen ditut aditzen.
Agian tren horietako batera ez igotzean
okertu egin naiz.
Agian ongi jokatzea —zuri besarkaturik—
gauezko trenak pasatzen uztean datza azkenik.