Nobel saria eskuratu duen idazle —ustez— japoniarraz

Testu honek aitorpen lotsamangarri bat dakar hasiera-hasieratik: Nobel saria jaso aitzin ez neukan Kazuo Ishiguroren ezer irakurria. Japoniako literaturaz zer edo zer badakidalakoan egonik ere, Kazuo Ishiguroren eleberririk ez dut etxean. Nobel saria eman aitzineko egunetan Haruki Murakami idazle ezagunak saria eskura zezakeela zabaldu zen, urtero bezala, baina aurten ere, aurreko urteetan bezala, saririk gabe gelditu da Murakami, Nobel saridun izangai izateko kondenatua. Gainera, aurten Kazuo Ishigurori eman badiote, ez dut uste datorren edota datozen urteotan berriz ere beste idazle japoniar bati Literatur nobel saria emanen diotenik... Beraz, Haruki Murakamik Nobel saria eskuratzeko aukera anitz galdu du, Nobel saririk gabeko idazle handien gauaren sakonean galduta. Bide batez, Gauaren sakonean da Haruki Murakamiren eleberri bakarra euskaraz irakur daitekeena, oraingoz bederen, Ibon Uribarrik euskaratua eta Ereinen eskutik argitaratua, 2009an.

Kazuo Ishiguro ez da Haruki Murakami bezain ezaguna, ezta beste nobel saridun japoniarrak —Yasunari Kawabata eta Kenzaburo Oé— bezainbeste ere. Bidenabar, irakurle zaleak Yasunari Kawabata-ren Loti ederrak irakur dezake Literatur Unibertsalaren bilduman. Ez, Kazuo Ishiguro ez da Kawabata bezain ospetsua, eta ez da Yukio Mishima bezain ezaguna —beste Nobel saridun izangai betierekoa— edo azken urteotan ospetsu bihurtu diren Yoko Ogawa edo Natsuo Kirino emakume idazleak bezain sonatua... orain arte bederen. Goian aipaturiko idazle horien guztien liburuak extean dauzkat —ez denak, doike— edo irakurriak ditut... baina Kazuo Ishiguroren libururik ez daukat. Oraintsu, Nobel saria eman diotelarik, argitaletxeak hor ibiliko dira urteetan biltegietan pilaturiko eta ahanzturiko liburu aleak tirriki-tarraka sustatzen, itzultzaileak estutzen ahalik eta lasterren Ishigururen liburuak itzul dezaten —“Noizko? Atzoko!—... Ezpada nobel saridun berriaren egile-eskubideen gaineko liskar korapilotsu eta borroka zikinetan sartzen direla.

Kazuo Ishuguroren gaineko datak eta datuak bilatzen eta biltzen hasi ziren Nobel saria jaso ahala, eta orduan ikasiko zuten Nagasakin jasio zela, 1954an, baina umea zelarik Britaina Handira joan zela familiarekin, sei urte baino ez zituelarik. Ingalaterrako bere etxean japonierari eutsi zioten, baina argi dago “English Writer” —Idazle igeles bat— dela, Suediako Akademiako aurkezleak aurkeztu zuen gisara.

Bada Albazeteko lagun bat, haiku idazten duena —naturari loturiko poema laburra, japoniar jatorrikoa— duela gutxi hauxe idazten zuena: “Wikipedia Borges bera baino gehiagotan aipatzen da”. Arrazoi du, eta nik neuk ekarri nahi dut Kazuo Ishigururen gaineko iruzkina, Wikipediarena, testu hau biribiltzeko, zeren eta aurtengo nobel saria definitzerakoan, Wikipediak dio jatorri japoniarreko idazle ingelesa dela; bere Nocturnos —Gauezkoak— ipuin-bilduma eta Pálida luz en las colinas —Muinoetako argi motela— eleberria irakurri eta gero, ezin argiago daukat.

Kazuo Ishiguroren liburu horren haritik, hil honetako nire kolaborazioa Euskalerria Irratian

Zorrak eta bekatuak

Eduardo Galeano uruguaiarrari irakurri diot arameraz zor eta bekatu adierazteko hitz bat eta bera zutela arameraz. Bitxia, zin-zinez. Gaur egun 400.000 lagun baino ez dira mintzo arameraz, eta hiztunak oso lurralde isolatuetan bizi dira; baina antzina hizkuntz semitiko honek askoz hiztun gehiago izan zuen.

Izan ere, egun ingelesak betetzen duen nazioarteko hizkuntz-funtzioa aramerak betetzen zuen, eta lingua franka zen Burdin Aroan: diplomatikoek baliatzen zuten hizkuntza zen aramera. Ez gaitezen harritu, beraz, baldin eta entzuten badugu Jesusek eta apostoluek erabiltzen zuten hizkuntza aramera zela, oso litekeena baita.

Bankariak -zorrak zor, lepoa lodi- dirutza jaso dute denon lepotik, bekaturik egin izan ez balute bezala, eta  bankari horiek beraiek leporaino zorrez itota dabiltzan hiritar xumeak zukutzen jarraitzen dituzte, zuku gehiena ateratzearren, zordunen lepoa estutuz eta bihurrituz. Horregatik zorrez itota leporaino egondako batek baino gehiagok, zorrak kitatu ezinik, bere buruaz beste egin du: terrorismo neoliberalaren biktimak. Ez deitu krisia; kapitalismo neoliberala da.

Aitzitik, bankari bat ere ez da suizidatu. Zergatik ote? Agian bankariek euren burua katolikotzat dutelako eta suizidioa bekatu delako? Ez dezagun ahantzi, escrache-tik haratago joanda, Jesusek diru-trukalarien mahaiak irauli eta merkatariak tenplutik kanporatu zituela, tenplua lapur-zulo bihurtu zutelako. Jesusek arameraz egin zien oihu: “Nere etxea otoitz-etxe izanen da; zuek, aldiz, gaiztagin-zilo egiten duzue.”

Idazle uruguaiar batekin hasi, eta idazle argentinar batekin bukatu; Jorge Luis Borges-en aipu bat: “Suizidioa ez zait gaizki iruditzen; alderantziz, jende gehiago suizidatzea komeniko litzateke; munduan populazio gehiegi dago”. Alta, populazio  idatzi zuen tokian, nik bankari idatziko nuke.