Isaac Puente Ameztoy 1896ko ekainaren 3an sortu zen, Las Carretasen, Abanto-Zierbanan (Bizkaia)
1907an Orduñako Jesuiten kolegioan hasi zen Batxillergoa egiten; azken bi ikasturteak Gasteizen egin zituen, familia Arabara joana baitzen 1911n. Izan ere, Gasteizen botikari lan egitera joan zen aita, San Frantzisko Aldapa -Cuesta de San Francisco 2- kaleko botikan, gero, anaia ere bertan aritu zelarik farmazilari. 1913an batxiller titulua eskuratu zuen. Urte batzuk igarota, Isaac Puentek berak onartu zuen ez zegoela safisfos Josuren Lagundiaren ikastegian jaso zuen heziketarekin...
Mediku izan zen 1918ko urritik, eta 1919ko urtarriletik Maeztun lortu zuen sendagile plaza. 1919ko maiatzean Luisa García de Adoin Sedanorekin ezkondu zen, Bilbon; Isaac, 23 urteko gizona zen orduan.
Arabako Maeztu herrian aritu zen sendagile. Hainbat eta hainbat artikulutan sinatzeko tenorean honakoa jartzen zuen bere burua definitzeko asmoz: “landa eremuko mediku bat”. Haren ustez, medikuntza soziala izan behar zen eta honako hau zioen: “Norbera baino mediku hoberik ez dago”. Isaac Puente. El médico anarquista. (Francisco Fernández de Mendiola, Txalaparta, 2007,) liburuan aipatzen denez, “gizon garaia zen, beltzarana, serioa, ondratua eta zentzuduna”.
“Ikusten bazuen eriaren egoerak eskatzen zuela, gaixoaren etxean pasatzen zuen gaua ikusteko nola zihoakion gaixoari. Kobratzeko tenorean, ikusten bazuen miseria gorrian bizi zela, ez zion kobratzen; are ogerleko batzuk ere uzten zituen burkoaren azpian gaixoaren familiak botikak eros zitzan.” Ezkuzabal eta bihotz handiko gizona, beraz.
Meri alabari kasu egitera, Isaac Puente “lehenik karlista izan zen, baina baziren langile batzuk aritzen zirenak Ferrocarril Vasco-Navarroaren lanetan, Lizarra eta Gasteizen arteko trenbidean, eta horiek CNT-koak ziren: horiek konbentzitu zuten aita eta anarkisten aldera pasa zen.”.
Diotenez, 1934an Isaac Puentek sustatua, picnic nudista bat ospatu zen Gasteizko katedral berriaren aitzinean, artean urbanizatu gabeko orubea zelarik; ondoan, baina, aberatsen neskatikoendako Ursulinas-en kolegio bat zegoen; hura zen hura mojen asaldarura! Neskatilen irri lotsatia eta inguruko langileen irri konplizeak! Gasteizko anarkistei beha aurre-aurrean gizonezko zein emakumezko biluzik zituztelarik.
Antza, Isaac Puente ez zen oso hizlari iaioa, eta hitzaldi bat eman behar zuenean, orri txiki batzuk baliatzen zituen; idatziz, ordea, literatur estilo zuzena zuen eta irakurle ororentzako egokia. CNT sindikatuko kide izanik, Isaac Puente Anarko-komunismoaren eredu izan zen eta bere idazkien ekarpena ez da asko ikertuta izan. Nolanahi, Buenaventura Durruti buruzagiak konfiantza handia zuen harengan, eta Comite Nacional Revoluciónario delakoan buru jarriela, horren adierazgarrri. Engaiamenduaren ondorioz atxilotua izan zen 1934ko maiatzean Isaac Puente torturatua eta auzipetua izan zen.
1936ko altxamendu frankistaren ondorioz, Maeztun zela, atxilotu, espetxeratu eta Gasteizko gartzelara eraman zuten uztailaren amaieran. Espetxean zela, Milan Astrai-egon zen tarte batez bai Maeztun baita Gasteizen ere. Kasualitatea ala kausalitatea? Irailaren 1ean, Pancorbo-ko mendi-arroilan fusilatu zuten Isaac Puente, baita Maeztuko bertze udal batzarkideak ere; udal batzar osoa erail zituzten orduko faxistek. Non ote dauden zehazki ehortzirik, batzuen ustez eta bertsioak bertsio, ez da kontu segurua. Kontu ziurra dena da epaiketarik gabe, gauez eta azpikeriaz erail zituztela, eta hiltzaileen zigorgabetasun lotsagarriak bere horretan dirauela. Espanian justizia, hanka-motz eta besa-motz.
Gerla garaian, Isaac Puente batalloia eratu zen Bilbon. CNTren hirugarren batalloia izan zen eta bertan Arabatik ihes egindako anitzek parte hartu zuten. Batalloi horren buruzagi Manuel de la Mata komandantea izan zen lehenik, Enrique Araujo gero, eta Antonio Teresa azkenekoz. Euzkadi faxistek azpiratu zutelarik, Isaac Puente batalloiak borrokan jarraitu zuen Kantabrian eta Asturiasen, baita gero Katalunian ere.
Espainiako Errepublikak azken hatsa eman aitzin, 1939an, Madilgo Udalak Isaac Puenteren omenez kale bati haren izena ematea deliberatu zen, eta Santa Engracia kaleari izena aldatzeko erabakia hartu bazen ere, ezin izan zen gauzatu; egun Isaac Puente zenaren izena daraman kalerik ez du Madrilek, eta, bistan da, Ayusok ez du eginen, Jakin ere ez baitu jakinen nor zen Isaac Puente eta ez du jakin nahi ere.
Ez gaitezen izan Ayusoren parte eta gogora dezagun Isaac Puente, Maeztuko mediku anarkista. Gaur hilkintzaren laurogeita hamar urte bete direlarik, ahanztura borrokatu behar dugu, memoria ere borroka delako. Ezin dugu Isaac Puente Ameztoi ahaztu, ezta bera bezalako bertze anitz. Espainia aldera autoz Pancorbo igarotzen duzun hurrengoan, irakurle, gogoratu Isaac Puente Ameztoi medikua. Aintza eta ohore!
Isaac Puenteren bizitzaren hainbat data esanguratsu
- 1921-1922 Alfredo Donnay eta Daniel Orille, Gasteizko CNTko bi kide, ezagutu zituen
- 1927 Colegio Oficial de Médicos de Árabako juntako kide
- 1930 Colegio Oficial de Médicos delakoak Isaac Puente lehendakari-orde izendatu zuen eta baita Arabako Aldundian ordezkari ere. Tarte batez diputatu izan zen Arabako Foru Aldundian, laster dimisioa eman zuen arren.
- 1932ko apirilaren 16an lehen atxiloketa; maiatzaren 2an, gose grebari ekin zion. 10an, aske
- 1933ko maiatzaren 8-9an, bigarren atxiloketa, CNT-ren greba orokorrerako deialdiaren ondorioz
- 1933ko uztailaren 20an, hirugarren atxiloketa, zurrumurru baten kari
- 1933ko abenduan, laugarrenez atxilotua, Zaragozan
- 1936ko uztailaren 29an, azken atxiloketa; Gasteizko espetxera eramanda
- 1936ko abuztuaren 24an, Millan Astrainen egonaldi laburra Gasteizen eta Maeztun
- 1936ko irailaren 1ean, Isaac Puente eraila
Nota bene: artikulu honen Iturri nagusia: Isaac Puente. El médico anarquista. Fernández de Mendiola, Francisco Txalaparta, 2007, (erdaraz)
Posts
