Amuarrain baten bizitza labur zoriontsua

Urtegian gaupasa egin ondoren, zizare bakar bat ahoratu gaberik eta maldan behera pilpirika dabilen kupela baino zorabiatuago, etxera joatea erabaki nuen. Buztankada bat emanda, errekan gora jo, eta orduan ikusi nuen, errekaren bazterrean soslaia bat; nire barrukiak esan zuen: “Hara, hasi da Gobernua arrantza-baimenak banatzen”. Burua ur-azalera atera eta oihu egin nion: “Hi, hankabiko ergel hori, joan hadi perrotxikoak hartzera” eta nire bideari berriz lotu nintzaiolarik, beste morroi bat ikusi nuen errekaren ertzean, begiak handi-handiak zituela, aldaroka zebilena, eta nire ondotik pasatzean ni ikusi ere egin gabe joan zena: “Hara, bestea, babalore halakoa!” Arrantzaka ez dute astoek soilik egiten.

 

Erreka nagusira ur epela zekarren errekasto baten gora egin nuen; eskertzen da uraren epeltasuna, eta erreka txikiek hori dute on... Baina errekastotik gora egitean, lixiba usaina hasi nintzen nabaritzen... Hankabiko arlote baten batek ziur isuri duela nahita, jakinda lixibarekin zorabiatzen garela, lixibak uraren oxigenoa kentzen baitu, eta orduan, arnasa hartu ezinik, ur azalera ateratzen gara oxigenatzera eta gure zakatzak gorritzera, baina ur azalera erdi zorabiaturik ateratzean, hankabiko batek hartzen ahal gaitu... Eta lortzen ez badu ere, lixibak bere lana egiten jarraitzen du eta errekaren alboetako belarrak erretzen ditu... Eta esandakoa berresteko, bost litroko lixiba pote bat ikusi dut, ur azalean kulunka... Errekasto epeletik ihes egin behar dut, ez hiltzeko.

 

 Baina ordurako, erreka nagusian oinak, eskuak, harriak, oihuak, berunak eta amuak tarteko, azken ur-korrontea gainditu nuen; nahaste-borraste horren erdian, denetarik antzeman nuen... baita hirugihar usaina ere! Harrapa ezazu zangotik! Hauek bai trebeak arrantzan! Banoa hemendik harrapa nazaten baino lehen. Horiek horrela, hondorantz abiatu nintzen eta, —hura eta ura pagotxa!— harri baten ondoan zizare bat ikusi eta kosk egin niolarik, indar ikaragarri batek gorantz eraman ninduen bat-batean, azalerantz etengabe goraka; nik beherantz nahi, baina hankabiko alu batek gorantz egiten zuen tira... eta nik beherantz, neke-neke eginda bukatu nuen arte; azkenik, uretatik atera eta zubirantz igo ninduen.

Hankabiko gaztetxo bat zen, gizaki-kume bat. Tarte batez niri begira egon zen, eta gero, itotzen hasi nintzelarik, gizaki-kumeak amua atera zidan kontu handiz, zauririk eragin gabe, eta errekan utzi ninduen atzera, behar den bezala. Orduan ikasi nuen lekzio eder bat: hankabiko guztiak ez direla berdinak eta ikasgai hori ez zait sekulan ahaztuko.

 

Basoko izakiei buruzko elezaharra

Aspaldi handian,

animaliak eta landareak

mintzo ziren garaian

basoko izakiak bizi ziren

gure mendietan.

Amalur, Basajaun eta Aker

gurean ziren nagusi

Ilargiarekin eta Eguzkiarekin batera

Amalurraren alde banatan

Ilargia eta Eguzkia begirale zirelarik

pagoak eta haritzak

astigarrak eta izeiak

makalak eta zurzuriak

zabaldu egin ziren

aise zabaldu ere.

Basajaunaren oniritziarekin

animaliak eta piztiak ere

barreiatu egin ziren

aske barreiatu ere

azeriak eta urtxintxak

otsoak eta arranoak

muxarrak eta erbinudeak.  

Aker, berriz, lur azpiko leize

eta kobazuloetan bizi zirenen

zaintzailea zen,

eta begira zituen

satorrak eta sugeak

sagu-zaharrak eta zizareak

gizon eta emakumeak.

Baiki, leize-zuloetan

gizakiak bizi ziren

emakumeak eta gizonak

zenbat eta bizkorragoak

hainbat eta trebeagoak

are gehiago mintzoaren jabe egin zirelarik

zenbat eta abilagoak

gero eta ausartagoak

are ageriago suaren jabe egin zirelarik    

Akerraren adarrak

okertu egin ziren

gizakiak zuhaitzak bereizten hasi

eta fruituak ematen zituzten arbolak

landatzen hasi zirenean

eta are gehiago okertu ziren

gizakiak piztiak bezatzen hasi

eta animaliak abere bihurtu zituenean.

Denbora kontua baino ez zen izan,

abere anitz zituztenak aberastu

eta aberats bihurtu zirela

leize-zuloetatik atereaz eta

Lur osoan barreiatu egin zirela

basoari tokia kenduz,

eta animaliak ehizatuz,

neurrian hasieran

neurrigabe gaur egun.

Ilargia eta Eguzkia,

handiegiak izanik eta

gizakiengandik urrunegi egonik

zeru goienetan aritzen dira

txandaka, lasai asko,

gauez bata

egunez bestea,

Amalurraren lagun

nekaezin eta erneak,

bata zein bestea

noiztenka kukutu egiten diren arren,

gizakiek horri eklipse deritzelarik

Amalur, Basajaun eta Aker 

gizakiaren hedatzeaz geroztik

gorderik bizi dira gurean

ezkutaturik mendi altuetan

eta gorderik baso sarrietan;

horregatik behe-lainoak,

eta langarrak hartutako mendietan

noizbehinka ikusten ahal dira,

azken buruan beraiek izan baitziren

nagusi aspaldi handian

eta nagusi dira oraindik ere

baso trinko gordeetan.

Horren guztiaren adierazgarri eta adierazle

hiru enbor berezi daude,

noizbait zuhaitz izan zirenak

orain Amalur, Basajaun eta Aker

itxura hartuta irauten dutenak

non eta Basoan,

Basoa pasealekuan

non eta Eguzki plazaren eta

Ilargi plazaren artean,

Berriozarren, Iruñea ondoan,

Euskaldunon Hiriburuzagitik hurbil.

Eta hala zan ala ez bazan, sar dadila kalabazan

eta atera dadila, Euskal Herria plazan

Irri urrunak

Herengun eta atzo greba digitala egin nuenez gero, gordea neukan olerki ttipi bat gaurko.

Irri urrunak 

Aditu al duzu harrabots lauso hori?

Basoko izakien irria da

opor-planak egiten ari zinelarik,

irriabarraren abarrotsa.

Zure lepotik ez ezik neure bizkar ere

maltzurki egiten dute irri

hitzen hasperenak tintaz gorpuzten

saiatzen ari naizelarik.

Basoko izakiez lagundurik

literaturaren xarmaz lasaiki 

adimeneko aztoramendu

atsegingarrian, berrogeialdian.

Hitz egidazu olerkia, HATSAren olerki bildumakoa

Koronabirusa dela eta, aurtengo Hatsaren olerki bilduma ez da oraino aurkeztu ahal izan, liburua inprimaturik eta prest egonagatik. Aurrerapen gisara, Hitz egidazu poema ttipia, Maite Ramosek egin liburuaren azalarekin batera

Hitz egidazu

maitaleak bagina bezala

xalo eta xuxen

gaztetatik aditzen

badakidalako ospea dut eta.

Hitz egidazu

maitaleak bagina bezala

lasai eta aise

erranak erranik ere

badakidalako hitzak gordetzen.

Hitz egidazu

maitaleak bagina bezala

zure hitzek osa dezaten

ezabatuko ez dudan poema bat. 

Rodolfo Walsh-en aipu bat

Koronabirusaren ondoriozko berrogeialdia, aspaldi erosita eta oraindik irakurri gabeko liburuei ekiteko denboraldi egokia. Horietako bat, Rodolfo Walsh argentinarraren Operación Masacre, iaz berrargitaratutako klasiko bat

"Intelektualaren esparrua, definizioz, kontzientzia da. Intelektual batek ez badu ulertzen zer gertatzen den bere garaian eta bere herrian, intelektual hori kontresan hutsa da -begien bistako kontraesana, kontraesan bizia-. Eta intelektual batek, ulertuta ere, ez badu deusik egiten, intelektual horrek ez du lantuaren antologian lekurik izanen, ezta bere herriaren historia bizian ere."

Rodolfo Walsh, 1968ko Maiatzaren Lehenean