Akrostiko bat

Duela 7 urte nire olerki batzuk, dozena bat edo, Muxugorri izeneko bilduma batean agertu ziren, blog honetan bertan jaso zenari kasu egitea. Denboraren joanak begiaren memoriak higatzen dituen arren, bilduma horretako olerki batez oroitu naiz. Akrostiko bat zen, senide hil berri zela-eta idatzia.

Orain, duela hiru egun, gure ama hil zaigu, eta haren hutsunearekin bizitzen ikasi beharko dut. Bitartean, duela zazpi urte idatzitako hura berreskuratu dut: aliterazio anitz eta kultismo gehiegitxo duen arren, oraindik orain indar berezia hartu du. Oraindik amaren heriotzaren inguruko zurrunbiloan, hauxe da gorputzak eskatzen didana.



Ustekabean urrezko urteak urdintzean ulertu duzu
Bizitza by-pass bihurri bat baizik ez dela
Istant batean ia-ia ihesi iragan dena.


Sen ona duzu bidelagun bakarra
Urteek emandako eskarmentua, aholkulari
Nostalgiaren nebulosa nahasian ez galtzeko
Tenpus tiranoaren trena ez baita sekula gelditzen.


Sasi guzien gainetik eta
odei guztien azpitik
Memento oro balia, magikoa bailitzan
Ausaz, azken-azkena bailitzan.


Sasoian saia segitzen soilik senari
Ez egundo etsi, eta edonola eutsi
Maite duzunari, memento mori malapartatuan
Azken arnasa ahitu artean.

Hiru miru ipuina eta prosa prosodikoa

Atzo, Larralden, Andoni Iturriotz, Auxtin Zamora, Maite Ramos, Mixel Mendiburu eta Ainara Maiarekin

Atzo Senperen izan ginen, Larralden, eta haikuez mintzatzeaz gain, Hiru Miru ipuinaz ere zerbait komentatzeko aukera izan nuen. Komentatzeko, baina, kontu gehiago banuenez, hona hemen atzokoaren osagarria, 

Zer idatzi eta nola idatzi. Idazleak hartu beharreko erabaki bikoitza. Nik baneukan zer idatzi, baina erabakirik zailena izan zer nola idatzi erabakitzea. Arrunta izan daitekeen istorio honek zuzen idatzita izateaz gain, doinu berezi bat behar zuen.

Agerikoa da ipuin orok zuzen idatzia behar duela, zuzentasun gramatikala conditio sine qua num dela testu bat testua izan dadin, gramatikalki correct izan behar duela; baina testu literario batek, gainera, prosodia ere eduki behar du, eta ez naiz soilik poesiaz ari, baizik eta prosaz, narratibaz.

Prosaren barneko erritmoa garrantzitsua da oso, prosaz idatzitakoak ere baduelako nolabaiteko melodia, nolabaiteko soinua. Izan ere, euskaraz kontatzearen eta kantatzearen arteko diferentzia letra batean datza, letra bakar batean baino ez: gure hizkuntzan kontatzea eta kantatzea elkarren eskutik datoz. Narrazioak idazten ditugunean ere erritmoa, prosodia atsegingarria, ezinbestekoa da, narrazioa narrasa izan ez dadin.

Nik prosa prosodikoa deitzen dudan horretan, idazlearen bihotzaren taupaden antzera, pultsua egon behar da, agian pultsazioak nabarmen nabaritu gabe ere, baina dudan sentsazioa da pultsurik gabeko testua testu hila dela, gramatikalki zuzena agian, baina ez literarioa, komunikatiboki eskas gelditzen dela.

Idazlearen pultsu horren arabera ikus daiteke testu artikulatua, ideien hurrenkeraz, sintaxiaz, esaldiaren barneko ordenarekin batera pultsua behar da. Transmititu nahi den giroa, sentsazioa, bata ala bestea izan, ez da soilik lortuko lexikoari esker edota koloreei —adjektiboei— esker, baizik eta batez ere, tonuari esker, pultsuari esker, eta horretarako ezinbesteko tresna dugu puntuazioa; ez bakarrik, baina batez ere, puntuazioari esker.

Hiru Miru ipuina hartuta, —eta ipuin hori argitaratzean zerbait aurreratu nuen blog honetan bertan— orrialdez orrialde eta beldurrik gabe, baliatutako puntuazio zeinuen erradiografia egiten baduzu, begi-bistan izanen duzu ipuinaren barneko artikulazioa, hezurdura guztia, orrialdez orrialde ipuinaren erritmoa, musika edo prosodia ezartzen duena. Horretan datza gakoa, eta ez soilik izenburua bi hitz hoskidez egina delako, ez soilik aliterazioetan... 

Lexikoari dagokionez, sinonimo batzuk ez erabiltzea erabaki dut; hausnartutako erabakia izan da. Sinonimoak aberastasun iturri izanik ere, batzuetan norberaren burua goresteko aitzakiatan erabili ohi dira, agian EGA titulua ateratzeko garaian sinonimoak ikasarazten zizkigutelako... Gero ikusi genuen sinonimoak ez direla existitzen, erabat esanahi eta erabilpen bera duten oso sinonimo gutxi daudela... Hitz bikoitzak badarama bere bizkar-zorroa, eta bizkar-zorro horretan oso karga ezberdina eramaten dituzten —ustez— sinonimotzat hartzen diren hitzek.

Ipuin batean ezin da hitz bat arinkeriaz ordezkatu, zeren bi hitzek esanahi bera izanagatik —eta hori askotxo esatea da —hitz batek ez du bestearen luzera bera, edo ez du bestearen soinu bera; izan ere, hitz bat ordezkatuz gero, erritmoa ere, prosodia ere, aldatu egiten duzu.

Ipuin hau idazterakoan prosa prosodikoa baliatzean —goian idatzitako dermioa berriz baliatzearren— balio erantsia eman nahi izan diot ipuinari. Irakurleak erranen du lortu dudanentz.

Ainara Maia, Odon Noblia eta Auxtin Zamorarekin

Baratze bat nahi deizut egin

- Pier Paul Berzaizen bertsioa askoz hobea duk.

Ados naiz Iparraldeko lagun zaharrarekin. Mikel Urdangarinena ez dago gaizki, baina ez da jatorrizkoa bezain xarmagarria – eta “jatorrizkoa” ahoska bedi zuzen, erran nahi baita Euskaltzaindiaren aholkuari jarraiki, batez ere lagun baxenabartarren belarriak ez mintzeko-

Ados naiz Donapaleuko lagunarekin, Mikel Urdangarinen zalea naizen arren, bizkaitarraren disko guztiak —batez ere zuzenekoa— biziki maite ditudan arren. Hala ere, Pier Paul Berzaizen ahots zoragarria gailentzen zaio Mikelenari, kantu horretan bederen.

— Baratzean CD gehiago jarri beharko duk xoriak-eta uxatzeko.

Gure lehengusina Maribelek, Eguzkitzan bizi denak —hor bai, Estellerrian— plastikozko poltsak jartzen omen ditu makilei atxikirik. Horrela, nahikoa, omen.

Nik diskoak nahiago. Diskoak birak ematen ditu eta eguzki-islekin txoriak ez dira etortzen; omen.

CD disko zaharrak jarriak ditut baratzean, tomate-landareen makila batetik beste batera sokatxo bat lotu, eta erdian CD zaharrak kulunka, eguzki-galdatan. CD zahar horietarik batean ikusten da artistaren izena: Mikel Urdangarin. Eskerrak segurtasun kopia egin nuela eta Mikelen ahots zirraragarria ez den galduko.

Azula disko hori gure seme Unaik eman zidan duela pare bat urte opari nire urtebetetzearen kari, espero ez nuen eta biziki eskertu nuen oparia. Maleruski, behin eta berriz entzunez arazoak ematen hasi zen; segurtasun kopia egin eta jatorrizkoa hemen dago orain, txoriak uxatzeko tresnatzat, txorimaloarena eginez.

Mikel Urgangarinen Baratze bat nahi deizut egin bertsioarena horren harira atera du Iparraldeko gure lagunak. Tomateei, lekei, tipulei, letxugei eta patata-landareei baino, arreta handiagoa ari zaie jartzen zintzilik dauden CD zahar hondatuei.

— Hara, Ruper Ordorikaren disko bat! Hik biziki maite duk, ez?

Baiki, Durango iazko azokan Ruperekin berarekin egindako argazkia, horren adierazgarri. Eta duela bi urte Zizur Nagusiko entzunaretoan eman kontzertuaren ondorengo argazkia, ere bai.

— Hi, baina hau ere jatorrizkoa duk: Memoriaren mapa

Ruperren diskografia guzti-guztia badudala aitortzen dut, disko zaharrak era bai, Hautsi da anphora mitikoa barne, Atxagaren Etiopia poema-liburutik ateratako olerki hunkigarriak oinarritzat hartuta egina.

— Hik nola nahi duk xoriak uxatu hain musika ona jarrita?

Barre egin dugu, gogotik egin ere. Baratzetik haratago, mendiaren berdeak, nagusi inguruan. Haritzak, eta pagoak, eta makalak, eta izeiak... bakoitzak badu bere berdea, denak ezberdin. Baratzearen berde ezberdinak ere, begien aurrean, eta haiekin bat eginik, Mikel Urdangarinen eta Ruper Ordorikaren kantu ederrak.

Norberaren baratzea bezalakorik ez dago.

Hartu euskararen tre(s)na

Sanferminenetako asteburuaren atarian, Bartzelonatik Iruñeraino etortzen den trena jendez lepo zetorren. Turisten eta bidaiarien artean, hemengo bi lagun euskaldun, etxera bueltan. Expreso de Levante delako tren zaharraren konpartimentuak ez dira oso handiak, eta oporretatik bueltan zetozen lagun euskaldunak estu eta larri gelditu ziren txinatar itxurako gazte andana bat sartu zelarik berez birentzat txikia den konpartimentura. Zenbat ziren? Sei, zazpi, dozena bat? Txinatar itxurako gehienek zapi gorria zeramaten lepoan, eta algaraka ari ziren, helmuga zuten Iruñeak eskainiko zien jaiaren atariko, kalaka ulertezinean, eta gero eta ozenago oihukatuz. Giro beroak, gainera, ez zuen batere laguntzen, eta txinatar itxurakoen irri-karkailak eta estutasuna, jasangaitzak.

Konpartimentu txikiaren ertzetik, etsipenaren adierazgarri, lagun euskaldun batek zera esan zion besteari: “Txinatar hauetaz nazkatuta nago”. Ordura arte isilik egondako txinatar itxurako batek, zapi gorria ez zeraman bakarrak, hauxe esan zion poliki-poliki: “Ez dira txinatarrak, korearrak baizik. Ni japoniarra naiz, eta euskara ikasi dut Tokioko unibertsitatean”

Sanferminenetako asteburuaren atarian, aurtengo uztailaren 10ean, Bartzelonatik Iruñerainoko bidea oso-oso luzea egin zitzaion hemengo lagun euskaldun horri; Zaragoza parean gertatu zitzaion hori, eta trena poliki-poliki mugitu zen Castejoneraino, eta gero Tafallaraino, harik eta Iruñera, azkenik, heldu zen arte. Niri gertatu izan balitzait, Tuteran jaitsiko nintzatekeen.

Udako haiku bat

Oporraldia hasita, uda sargoritsu honetako lehen haikua; eta ez dadila azken izan. Izan ere, haiku hau ez da berria, iazko udan sortua baizik.

Nolanahi, orain ekarri nahi dut lerrootara HELAren Hojas en la Acera haiku-aldizkariaren ekaineko zenbakian argitaratu berri dutelako, gaztelaniara itzulia eta guzti.

Haikuen gaineko jakin-minik baduzu, ez galdu aldizkari hori.