Kurrikulua idazten

Wislawa Szymborska poeta poloniarra lantzean behin agertu ohi da kaier digital honetan. Oraingoan ere bai, haren poema bat baliatu baitut Emakumezko Idazleen Egunaren kari bart egin errezitaldian, Iruñeko Civican-en ospatutakoan Nafar Ateneoaren ekimenez. 

KURRIKULUA IDAZTEN

Zer egin behar da?

Eskabide bat aurkeztu

eta kurrikulua erantsi.

 

Bizitza luzea izan ala ez,

kurrikulua laburra izan behar da.

 

Zehatza izatea eta datuak aukeratzea eskatzen da

paisaiak helbide bihurtzea

eta oroitzapen lausoak, data zehatzak.

 

Amodio guztien berri ematea ez, nahikoa ezkontidearena.

Seme-alabak: soilik jaio direnak.

 

Inportantea da nork ezagutzen zaituen, ez nor ezagutzen duzun

zuk.

Bidaiak, soilik atzerrira egindakoak.

Militantzia zertan bai, baina ez zergatik.

Dominak, merituak aipatu gabe.

 

Idatz ezazu zeuren buruarekin inoiz hitz egin izan

ez bazenu bezala

zu eta zeure buruaren artean beharrezko tartea utzi

izan bazenu bezala.

 

Utzi zuritan txakur, katu eta txoriak,

oroitzapenez betetako huskeriak, lagunak eta ametsak.

 

Prezioa garrantzitsua da, ez balioa.

Titulua interesekoa da, ez edukia.

Zapata-zenbakia, ez nora doan

nor suposatzen da zarena.

Erantsi argazkia belarria agerian utzita:

itxura kontuan hartzekoa da, ez belarriak entzuten duena.

Zer entzuten du?

Papera txikitzeko makinen zarata

Hemingway Iratin barna izeneko argitalpenaren aurkezpena

   

    Zenbat eta handiago idazle baten itzala edo ospea, hainbat eta zailagoa da zerbait berri esatea, topikoetatik harago. Horixe gertatzen zait Ernest Hemingwayrekin. Ernest Hemingway gizon poliedrikoa zen. Hemingway Nobel saridunaren gaineko irudi bat erakutsi zaigu, Ernest zaharra sanferminetan eta, zertan uka, total eginda edo, aezkeraz erraten den gisan,  morkor arreilduik. Baina hori ukatu gaberik ere, ikuspegi interesatua da guztiz. Aldizkariaren aitzin solasean adierazi dudan bezala, manipulatua eta estereotipatua: lehen, Frankismoaren irudi folkloristara; orain, interes merkantilista hutsetara lerratua.

    Sanferminetan toreatzailez inguratutako Hemingway hori behin eta berriz erakusten digute… Ez digute erakusten gazte garaiko Ernest Hemingway ,artean kazetari ezezaguna, txapela beltza buruan, eta Irati uhaldean laketua, arrantza profitatzen; hogeita bost urteko gaztea zen, bibote beltz sarrikoa, ez du zerikusirik erakusten diguten bizar-zuriko gizon zaharrarekin. Interes-gunea Hemingway gaztearengan finkatu dugu, zeren eta datorren uretan beteko baita Auritzera estreinakoz etorri  zen mendeurrena   

    Neure buruari galdetu diot: jakin-minez jotako kazetari gazte horrek izanen zuen Hermilio Olorizen berririk? Ostatu hartu zuen hoteletik hurbil dago haren etxea… Eta Larreko ezagutuko zuen? Larrekok Iruñean Pio Barojaren ikaskidea izan zen, eta Hemingwayk Baroja miresten zuen zeren  hil zorian zelarik bisita egin zion Beran. Historiagilea ez izaki, sormenari leiho bat zabaldu egin diot; historiagile bihoztoiak badu zer ikerturik.

    Aldizkarian jasotako testuak Edorta Jimenezek, Iñaki Sagarnak eta hirurok idatziak dira eta anitz uztailean Kultur Etxean egon zen erakusketaren laginak dira. Txalogarria da Auritzeko Udalak izan duen ekimena erakusketa horren lorratz ederra geldi dadin auriztar guztion eskuetan daukazuen aldizkari honen bitartez, Garraldako Jose Etxegoeienek aukeratutako  argazkiekin apailatua.

    Orobat, Auritzeko feriak izanik, Hemigwayren garaikide zen Enrike Zubiri Manezaundiren istorio kostunbrista bat erantsi diogu aldizkariari, duela mende bateko gure hizkuntzaren lagin ederra. Hizkuntzaren haritik, azpimarratu nahi dut testu guztiak euskaraz sortuak izan direla eta gaztelaniari ekarriak, eta ez alderantziz, anitzetan gertatu bezala.

    Ezin ahaztu, Irati Irratiko lagunek emandako laguntza eta Garraldako ikasle eta irakasleek egindako grabazioak, Ernest Hemingwayren testu-zati adierazgarriak, QR kode baten bidez atzigarri; auzolan —edo artelan— baten emaitza da eskuartean duzuen aldizkari hau; ez dadila izan ezeren amaiera, ezpada Hemingwayk Iratin barna egindakoen, bizitutakoen, abiapuntua.

Auritzeko alkate Joxepe Irigarayrekin

Non gogoa...

 

Non gogoa... argitaratu berri den komiki baten izena da. Pedro Osesek eta Javier Minak aspaldi-aspaldi idatzi eta marraztu zituzten istorio hauek, eta horietako baten bat Habeko Mik aldizkarian agitaratu zen; euskara ikasten ari nintzela ezagutu nituen istorio hauek... 

Nork esango zidan niri hogeita hamar urte igarota testu horietako batzuk eskuartean izanen nituela egokitu eta eguneratzeko... Beste istorio batzuk euskaratu ditut eta denak Non gogoa... izenarekin bildu dira. Iruñean, Katakrak-en, ostiralean aurkeztuko dute egileek eta salgai dago jada.          

Zuihitsua liburuaren aurkezpena Larraldean

 

Pandemiak ezarritako itxialdiaren alde positibo bat, positiborik bada, denbora gelditu zela izan zen, sormenari leiho bat zabaldu ziolarik. Munduaren akabera badator, betor, baina idatzita behintzat gera dadila, mundua bukatu aitzin, Zuihitsua.

 

Euskal letretan ez dago tradizio oparo eta itxia saiakerei dagokienez eta horra hor, enetzat, abantaila bat, euskaraz saiakerak idazteko potentzialtasuna handia baita. Izan ere, den-dena izan daiteke saiakera, alor emankor eta zabala. Saiakera, berez, saiatzea da, saio bat egitea.  Gainera, saiakera  egiteak aldez aurretik ez zenekizkien gauzak idaztera eramaten zaitu, idatzi aitzin lotu gabe zenituen ideiak uztarturik gelditzen dira, idatzi baiko sortzen delarik. Hori horrela, idazteak ideiak garatzen laguntzen  du, ez da komunikazio-tresna soila eta hutsa; idazketak ideia berriak sortzen laguntzen dio idazleari, lerroak idatzi arau agerian gelditzen direnak, idazkerak berak ekoitziak, idazlumak berak sortuak neurri batean

 

Bitxia da japonieraz Zuihitsua hitzak esanahia ildo horretatik doala, eta horregatik Idazlumari jarraiki du azpititulu saiakera honek, eta zin-zinez esan nezake zein idazlumarekin idatzi nuen atal bakoitza, testu-prozesadorearen arriskuez jabeturik, lehenik eskuz izkiriatu bainituen liburu honen atalak oro, eta gero, ordenagailura eraman nituelako

 

Baiki eta eiki: Zuihitsua  entsegua da, saiakera, idazlumari jarraiki sortutako ideia bilduma. Saiakera gutxi idatzi da euskaraz, gutxi irakurtzen omen da, eta are gutxiago saltzen da... Hori horrela bada, biziki eskertu behar zaio DAKIT argitaraldiari saiakerak, besteak beste, argitaratzeko ausardia eta erabakimena.

Aurkezpenaren ondoren, haiku atelierrean parte hartu dugunok

Ernest Hemingway, Auritzen

 

Fiesta eleberri ospetsuaren zati bat, Koro Navarroren itzulpena

Bero kiskalgarria egiten zuen plazan gure maletak eta kainabera-kutxak hartuta bazkalondoan atera ginenean Auritzera joateko.

Jendea zegoen autobusaren teilatuaren gainean, eta beste batzuk eskailera batetik igotzen ari ziren. Igo zen Bill eta Robert Billen ondoan eseri zen leku bat gordetzeko niretzat, eta ni hotelera itzuli nintzen pare bat ardo-botila hartzera bidaian eramateko. Leporaino zegoen autobusa bueltatu nintzenean. Gizonak eta emakumeak goiko maleten eta kutxen gainean eserita zeuden, eta emakume guztiek haizemaile bati eragiten zioten eguzkitan. Beroa ikaragarria zen inondik ere. Robert jaitsi zen eta ni hark gordetako tokian kokatu nintzen, autobusaren gaina zeharkatzen zuen egurrezko eserlekuan.

 

Robert Cohn arkupeetako itzalpean geratu zen zu noiz abiatuko. Euskaldun bat zegoen autobusaren teilatuan zeharka jarria, gure eserlekuaren parean, gure hanken kontra bermatuta, eta ardo-zahagi handi bat zeukan altzoan. Ardo-zahagia eskaini zigun Billi eta bioi, eta edateko jaso nuen unean gizonak motor baten bozina imitatu zuen, hain ederki eta hain bat-batean, non ardo pixka bat isuri baitzitzaidan, eta jende guztiak barre egin zuen. Gizonak barkamena eskatu zidan eta beste trago bat edanarazi zidan. Geroxeago ostera ere egin zuen bozina-hotsa, eta bigarrenez engainatu ninduen. Oso ondo egiten zuen. Euskaldunei gustatzen zitzaien.

Billi espainieraz hitz egin zion aldameneko gizonak eta Billek ez zion ulertzen, eta, hala, ardo-botiletako bat eskaini zion. Gizonak ezetz egin zuen eskuarekin. Bero handiegia egiten omen zuen eta gehiegi edan omen zuen bazkarian.

Billek botila bigarrenez eskaini zionean zurrut handi bat jo zion, eta autobusaren alderdi hartan guztian ibili zen gero hara-hona gure botila.

Hezibide handiz hartu zuten denek trago bat, eta gero kortxoa jarrarazi eta alde batera utzarazi ziguten. Denek nahi zuten guk beren zahatoetatik edatea. Mendialdera zihoazen baserritarrak ziren.

Azkenean, beste pare bat bozina-hots faltsuren ondoren. Abiatu zen autobusa, eta Robert Cohnek adio egin zigun, eta euskaldun guztiek adio egin zioten.

Errepidean sartu bezain pronto, hiritik kanpo, freskatu zuen. Atsegina zen goian joatea, zuhaitzen azpi-azpian. Autobusa nahiko bizkor zihoan eta haize ederra sortzen zuen, eta errepidetik barna gindoazela, hautsak zuhaitzak jotzen zituela eta muinoan behera, hiriaren ikuspegi eder bat izan genuen, atzean, zuhaitzen artean, ibaiaren gaineko malkarretik altxatzen zela.

Nire belaunen kontra zegoen euskaldunak ikuspegia seinalatu zuen ardo-botilaren lepoarekin, eta begi-keinu bat egin zigun. Baietz egin zuen buruarekin.

-Polita, ezta?

-Primerako jendea dituk euskaldun hauek -esan zuen Billek  (...) (155. or.)